Սյունիք
Արհեստականորեն ստեղծված աշխարհաքաղաքական «հոլոգրամները» Հայաստանի շուրջ փոխվում են մեր աչքերի առաջ. մինչև վերջերս ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ն մրցում էին Ռուսաստանի և Իրանի հետ Հարավային Կովկասում, իսկ հիմա ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը Եվրոպային դուրս են մղում տարածաշրջանից և մեկուսացնում Իրանին: Այս փոխակերպումը մարմնավորված է Դոնալդ Թրամփի առաջարկած TRIPР նախագծում:
Միևնույն ժամանակ, ձևավորվում է ևս մեկ «հոլոգրամ», որում Հայաստանը, եվրոպական միջոցների օգնությամբ, կատաղի պայքարում է ինչ-որ «հիբրիդային սպառնալիքների» և «դեզինֆորմացիայի» դեմ: Եվ չնայած իշխանությունները Ռուսաստանին չեն նշում որպես այդ «հիբրիդային սպառնալիքների» աղբյուր, բայց, ինչպես ասում է Սիսակ Գաբրիելյանը, բոլորը գիտեն, որ ում մասին է խոսքը:
Ռուսաստանը հենց սկզբից հստակեցրել է, որ առանց իրեն տարածաշրջանի ապաշրջափակումը և նոր հաղորդակցությունների հաստատումը անհնար է. ռուս սահմանապահները տեղակայված են հայ-իրանական և հայ-թուրքական սահմաններին, Հայաստանը ԵԱՏՄ Մաքսային միության անդամ է, և, վերջապես, հայկական երկաթուղիները պատկանում են Ռուսաստանին՝ կոնցեսիոն պայմանագրով:
Մինչ ԵՄ-ն բոլ-բոլ միջոցներ է հատկացնում Ռուսաստանի «հիբրիդային» սպառնալիքների դեմ պայքարելու համար, ԱՄՆ-ն ոչմի անգամ չի բացառել Ռուսաստանի հետ տարածաշրջանում համագործակցության հնարավորությունը: Կան կասկածներ, որ փետրվարին Հայաստան և Ադրբեջան կատարելիք իր այցի ժամանակ ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսը կարող է հայտարարել ԱՄՆ-ի պատրաստակամության մասին՝ համագործակցելու Ռուսաստանի հետ որպես երրորդ կողմ:
ՀՀ կառավարությունը մտադիր է խորացնել համագործակցությունը իր ռուս գործընկերների հետ՝ տարածաշրջանային հաղորդակցությունները բացելու համար: Այս մասին հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանը:
«Մենք գրավոր հարցում ենք ներկայացրել այս հարցի վերաբերյալ: Դեռ չգիտեմ՝ գրավոր պատասխան եղե՞լ է, թե՞ ոչ, բայց ընդհանուր առմամբ մենք տեսնում ենք դրական նշաններ և հույս ունենք, որ գործընթացը կարագանա», – հայտարարել է Փաշինյանը:
Խոսքը վերաբերում է Հայաստանում՝ մինչև Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Նախիջևանի սահմանները երկաթուղային հատվածների կառուցմանը:
«Եթե ինչ-ինչ պատճառներով մեր ռուս գործընկերները չցանկանան ներդրումներ կատարել, մենք կվերցնենք այդ հատվածները և ամեն ինչ կանենք ինքներս», – հայտարարեց Փաշինյանը։
Բայց ինչո՞ւ պետք է Ռուսաստանը չցանկանա և հրաժարվի, հաշվի առնելով, որ հինգ տարի առաջ՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի իր հայտարարության մեջ, Ռուսաստանը ներառել էր մի կետ, որը նախատեսում էր, որ «Զանգեզուրի» միջանցքը պետք է վերահսկվի Ռուսաստանի Դաշնային անվտանգության ծառայության (ԱԱԾ) կողմից։
Երևանի հարցումները արագորեն մշակվում են, ճեպազրույցի ժամանակ ասել է Ռուսաստանի ԱԳՆ խոսնակ Մարիա Զախարովան՝ մեկնաբանելով Հայաստանի կողմից Թուրքիա և Ադրբեջան տանող երկաթուղային հատվածների վերանորոգման հարցումը։
«Թրամփի երթուղու» վերաբերյալ, նա ասել է, որ Մոսկվան հաստատում է իր պատրաստակամությունը ուսումնասիրել միանալու տարբերակները՝ հաշվի առնելով «Ռուսական երկաթուղիների» եզակի փորձը։ Սակայն, նախ պետք է ուշադիր ուսումնասիրվեն այս նախաձեռնության իրականացման և շահագործման մանրամասները։
«Մեր առաջարկը Երևանին՝ բոլոր շահագրգիռ գերատեսչությունների մասնակցությամբ առարկայական խորհրդակցություններ անցկացնելու վերաբերյալ, մնում է ուժի մեջ», – ասել է Զախարովան։
Այսպիսով, Ռուսաստանը պատրաստ է մասնակցել TRIPP նախագծին, ինչը անմիջապես հարց է առաջացնում. արդյո՞ք սա ևս «հիբրիդային» սպառնալիք է, որի դեմ իշխանությունները պայքարում են եվրոպական միջոցներով։
Մյուս կողմից, Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը վերջերս հայտարարեց, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի TRIPP-ին մասնակցելու հեռանկարներ չի տեսնում։ Այժմ, կարծես, Ռուսաստանը պատրաստ է մասնակցել TRIPP-ին, և եթե ԱՄՆ-ն դեմ չէ, ի՞նչ կասի Հայաստանի կառավարությունը, օրինակ, ռուս-թուրքական մասնակցության մասին։
Ռուսաստանի կողմից նախագծին միանալու անսպասելի քայլը խափանել է ոչ միայն Հայաստանի կառավարության, այլև ընդդիմության պլանները։
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, որը հայտարարել էր առաջիկա ընտրություններում Հայաստան ընդդիմադիր դաշինքը գլխավորելու մտադրության մասին, վստահ էր, որ Ռուսաստանը չի մասնակցի TRIPP նախագծի իրականացմանը։ Նա այս մասին հայտարարել է հունվարի 29-ին կայացած մամուլի ասուլիսում՝ մեկնաբանելով Ռուսաստանի Պետդումայի ԱՊՀ հարցերով հանձնաժողովի փոխնախագահ Կոնստանտին Զատուլինի հայտարարությունները՝ նախագծին Ռուսաստանի մասնակցության վերաբերյալ։
«Ո՞վ ասաց, որ Ռուսաստանը կմասնակցի TRIPP նախագծում։ Ընդհակառակը, ԱՄՆ-ն կանի ամեն ինչ, որպեսզի Իրանի հետ լավ հարաբերություններ ունեցող ոչ մի երկիր չմասնակցի այս նախագծում։ Անձամբ ես այսպիսի տպավորություն ունեմ, և հենց այդ պատճառով էլ կասկածում եմ այս նախագծի իրական նպատակներին», – հայտարարեց Քոչարյանը։
Նա, իհարկե, անազնիվ էր, երբ խոսում էր Իրանի և Ռուսաստանի լավ հարաբերությունների մասին. նա հո լավ գիտի, թե որքան ագահորեն է ռուսական «Գազպրոմը» բռնագրավել Քոչարյանի օրոք կառուցված Իրան-Հայաստան գազատարը: Նա նաև անազնիվ է, երբ խոսում է Ռուսաստանի «ազնվության» մասին, որն, իբր, կհրաժարվի մասնակցել ԱՄՆ-ի հակաիրանական նախագծերին։
Միևնույն ժամանակ, Քոչարյանը խոստովանեց, որ «երկու ձեռքով» կողջունի TRIPP նախագիծը, եթե դրան միանան կամ Ռուսաստանը, կամ Չինաստանը: Սա կթեթևացներ Իրանի մտահոգությունները նախագծի վերաբերյալ։
TRIPP-ը հայ-ամերիկյան նախագիծ է Ադրբեջանի և Թուրքիայի համար: Ռոբերտ Քոչարյանն ասաց, որ հայկական կողմը ընդհանրապես հետաքրքրություն չունի դրա նկատմամբ։
Շատ անհարմար բան է ստացվում. Հայաստանը, «քաղաքավարությունից դրդված», առաջարկ է արել Ռուսաստանին, և Ռուսաստանը ուրախությամբ ընդունել է: Հիմա շտապ պետք է փնտրել նոր հիբրիդային սպառնալիքներ: Թեկուզ ո՞վ ասաց, որ սպառնալիքը Ռուսաստանն է:
