Լավրովը, ում ասում էին, թե մահացել է, որոշել է մի քիչ էլ ապրել՝ ավարտին հասցնելու կիսատ գործերը, մասնավորապես՝ Հայաստանի վերացման ռուս-թուրքական ծրագիրը, որն իրականացվում է Հայաստանի իշխանության և ընդդիմության ձեռքով։

Հայաստանի կողմից Արցախը Ադրբեջանի կազմում ճանաչելը քաղաքական պայմանավորվածություն է. Այդ մասին Սերգեյ Լավրովը հայտարարել է սեպտեմբերի 2-ին։

«Ղարաբաղի խնդիրը լուծվեց 2022 թվականի վերջին Հայաստանի ղեկավարության կողմից, որը ստորագրեց համաձայնագիր Ադրբեջանի հետ Եվրամիության մասնակցությամբ՝ ճանաչելով 1991 թվականի սահմանները, որոնց շրջանակներում Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում էր։ Հիմա խոսքն այն մասին, թե ինչպես կարելի է դա ֆորմալացնել իրավական առումով, քանի որ սա քաղաքական համաձայնություն էր, և մենք այստեղ համագործակցում ենք Թուրքիայի հետ»,- ասել է Լավրովը։

Լավրովը ոչ մի խոսք չի ասել «հաղթանակած» Բաքվի պահանջի մասին՝ Հայաստանի Սահմանադրությունից հանել Հայաստանի անկախության հռչակագրի և 1989 թվականի Հայաստանի ու Արցախի վերամիավորման որոշման մասին հղումը։ Բայց, ասելով, որ Հայաստանը միայն 2022 թվականին է «Արցախը ճանաչել որպես Ադրբեջանի մաս», Լավրովը նշում է, որ մինչ այդ Արցախն այլ կարգավիճակ ուներ։  Իրականում, ունի մինչ հիմա։ Իսկ Արցախյան խնդրի «լուծված լինելու» մասին խոսում են միայն ռուսներն ու թուրքերը։

Լավրովը, խոստովանելով, որ Հայաստանի վերացման ծրագիրը զուտ ռուս-թուրքական նախագիծ է, չի ժխտում, որ Հայաստանի այդ որոշման “ֆորմալացման, ձեւակերպան” հարցը բարդ, եթե ոչ անհավանական։

Արցախի «պատկանելությունը» Ադրբեջանին «ձեւակերպելու» համար անհրաժեշտ է բառացիորեն սարեր շարժել։ Առաջին հերթին պետք է փոխվի Հայաստանի Սահմանադրությունը, ինչը նշանակում է վերացնել ներկայիս Հայաստանի Հանրապետությունը։ Երկրորդ՝ անհրաժեշտ կլինի պաշտոնապես երկարաձգել ռուս-թուրքական Կարսի պայմանագիրը և այն լրացնել «արցախյան» մասով։ Երրորդ՝ հասնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մանդատի չեղարկմանը։ Չորրորդ՝ արգելել Հայաստանի «ռազմականացումը» Ֆրանսիայի, Հնդկաստանի և Իրանի օգնությամբ։ Հենց այս պահանջներն է անհույս դնում Բաքում, օգնության կանչեկով ռուսներին եւ այլոց։

Դժվար թե Ռուսաստանն ու Թուրքիան կարողանան կոտրել այնպիսի հզոր իրավական դաշտը, որի վրա կառուցված է Հայաստանը՝ Արցախը ներառյալ։ Այս շրջանակը չեն կարող խախտել անգամ ռուսների արևմտյան մեղսակիցները՝ ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ը, որոնք 2023 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Կոստանդնուպոլսի կոնսենսուսին են մասնակցե եւ որոշում կայացվել Արցախի ֆիզիկական հանձնման մասին։

Այս շրջանակից դուրս այլ իրավական հիմքեր չկան։ Լավրովն, ի դեպ, միտումնավոր չի հիշատակում 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագիրը, որպեսզի Ռուսաստանին հանկարծ չներկայացնեն Ղրիմի ու Դոնբասի, Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի նկատմամբ իրավունքները։ Ռուսաստանը Փաշինյանի և Ալիևի միջոցով այնպես է արել, որ Ալմա-Աթայի հռչակագրի գաղափարի “հեղինակը” լինի Եվրամիությունը, այլ ոչ թե Ռուսաստանը և Թուրքիան։

Արցախը «ձեւակերպելու» համար Լավրովն ու մյուսները պետք է կործանեն Հայաստանը։ Եվ հիմա բոլորը զբաղված են դրանով։

Արցախի հանրապետության նախագահ Սամվել Շահարմանյանն այսօր լրագրողների հետ ճեպազրույցում անդրադարձավ հարցին, որ Նիկոլ Փաշինյանը Սամվել Շահրամանյանին ու Արցախի իշխանությանն է մեղադրում Արցախը հանձնելու եւ Արցախը լուծարելու որոշում ստորագրելու համար։

«Մենք, տեղահանվելով եւ տեղափոխվելով ՀՀ, որդեգրել ենք մի քաղաքականություն, եւ ես տեղեկացրել եմ մեր բոլոր պաշտոնյաներին, որ մեզ համար առաջնահերթություն է Հայաստանի անվատանգությունը։ Սա եւս մեր հայրենիքի հիմնական մասն է, եւ մենք ամեն ինչ պետք է անենք, որպեսզի չվտանգենք այն գործընթացները, որոնք հիմա իրականացվում են Հայաստանի իշխանությունների կողմից եւ չվնասենք անվտանգային համակարգին։ Սակայն մենք տեսնում ենք, որ տարբեր առիթներով մանիպուլացվում է այդ հարցը՝ կապված Արցախի լուծարման հետ։

Առաջինը դա սուտ թեզ է, այդ փաստաթուղթը մենք ստիպված ենք եղել ստորագրել, ապահովելու խաղաղ բնակչության անվտանգ տեղափոխումը Հայաստան։ Նաեւ ուզում եմ տեղեկացնել, որ զինված ուժերն են տեղափոխվել, ուժային կառույցների պաշտոնյաներ, ցավոք սրտի, մենք ունեցել ենք նաեւ կենդանի պատանդներ՝ ի դեմս մեր ռազմաքաղաքական ղեկավարության։ Ինչ վերաբերում է այդ փաստաթղթին, ուզում եմ տեղեկացնել մեր հանրությանը, որ հենց սկզբից մենք տեղյակ ենք, որ այդ փաստաթուղթը հակասահմանադրական է, հակաօրինական է։ Այդ փաստաթուղթը չի ստացել իրավական ուժ, այն պաշտոնապես չի հրապարակվել, չի տեղադրվել իրավական համակարգում, որից հետո կարելի է փաստաթուղթը համարել նորմատիվ ակտ։ Եվ արդեն, տեղափոխվելով ՀՀ եւ տեսնելով մեր բնակչության կարծիքը, մենք այդ փաստաթղթի վերաբերյալ կայացրել ենք որոշում։ Եվ ես գրավոր տեղեկացրել եմ այդ որոշման մասին Հայաստանի կառավարությանը, ի դեմս վարչապետի, իր կից փաստաթղթերով։ Եվ այսօր խոսել այդ փաստաթղթի ուժ ունենալու մասին, անիմիաստ է եւ դա չի համապատասխանում իրականությանը»,- ասաց նա։

Սամվել Շահրամանյանը նշեց, որ Արցախի հարցը միջազգային օրակարգ բերելը Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունների խնդիրն է։ «Մենք պատրաստ ենք այդ հարցով համագործակցել բոլոր շահագրգիռ կառույցների հետ։ Հայաստանի Հանրապետության իշխանություններն ամեն ինչ պետք է անեն՝ արցախցիների իրավունքները պաշտպանելու համար, այդ թվում՝ միջազգային հարթակներում»,- հավելեց նա։

Հարցին, թե Արցախի իշխանությունը պատրա՞ստ է ուղիղ բանակցել Ադրբեջանի հետ՝ վերադարձի հարցի համար, Շահրամանյանը պատասխանեց․ «Մենք պատրաստ ենք տարբեր ձեւաչափերով հանդիպումների, բանակցությունների, կարեւորը, որպեսզի ձեւակերպված լինի ճիշտ խնդիր ու ձեւաչափ»։ Ինչ վերաբերում է նրան, թե ինչ կարգավիճակով ու ինչ ձեւաչափով կարող են վերադառնալ, Շահրամանյանն ասաց․ «Ուզում եմ ասել, որ մշտապես մեր օրակարգում է այդ հարցը։ Ուզում եմ նշել, որ արցախցիները մեծ ցանկություն ունեն վերադառնալ, շենացնել իրենց հայրենիքը, հայկական դարձնել Արցախը։ Մեր վերադարձը պետք է լինի միջազգային երաշխիքներով, արժանապատիվ, արդարացի, եւ մենք պետք է ապահով զգանք մեզ մեր հայրենիքում։ Եթե չափանիշներն ապահովվեն, մենք պատրաստ ենք բանակցել այդ հարցերի շուտափույթ լուծման համար»։

Շահրամանյանն ասաց նաեւ, որ հայաստան տեղափոխվելով, չի հանդիպել Նիկոլ Փաշինյանի հետ․ «Ես փորձեր չեմ արել հանդիպել։ Ինձ թվում է, դա բնական է, որ մեր հանդիպումը պետք է տեղի ունենար, սակայն մինչ այսօր չենք հանդիպել, որեւիցե հարց չենք քննարկել»։

 Ռոզա Հովհաննիսյան