Փետրվարի 14-ը նշանավորվեց Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարությունում տեղի ունեցած կադրային փոփոխություններով։

Մասնավորապես, ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի փետրվարի 13-ի հրամանագրով Արտակ Բուդաղյանը նշանակվել է Զորքերի (ուժերի) միացյալ խմբավորման հրամանատար։

Խոսքը, այսպես կոչված, Հայաստանի և Ռուսաստանի զինված ուժերի միացյալ խմբի մասին է։ Հավանաբար Հայաստանում քչերն են լսել այս խմբի մասին, քանի որ այն չեր երեւում 2021, 2022 թվականներին Հայաստանի դեմ ագրեսիայի ժամանակ, և նույնիսկ մի քանի օր առաջ, երբ ադրբեջանական զինուժը սպանեց հայկական սահամանագիծը հսկող 4 հայ մարտիկի։

Այս բոլոր կադրային փոփոխությունները տեղի են ունենում ՀՀ վարչապետի այն հայտարարությունների ֆոնին, որ Անկախության հռչակագիրը, Սահմանադրությունը, Հայոց պատմությունը, ամենայն հավանականությամբ, և Հայոց բանակը «կարմիր լաթի են ցուլի համար»: Տվյալ դեպքում ցուլը Ռուսաստան-Թուրքիա-ադրբեջան եռյակն է, որը չի թաքցնում Հայաստանի Հանրապետությունը հայաթափելու իր ծրագրերը։

Դատելով Ներքին հանդի և Վարդենիսի սահմանամերձ բնակավայրերից ստացվող տեղեկություններից՝ այս վայրերի բնակիչները պահանջում են զինել տեղի բնակչությանը, որպեսզի մարդիկ կարողանան պաշտպանել իրենց տներն ու բնակավայրերը։ Ըստ ամենայնի, պետությունն ու բանակը չեն կարողանում (կամ չեն ուզում) պաշտպանել սեփական ժողովրդին մինչև ատամները զինված հարևանի ագրեսիայից։

Ակամայից հիշողությունը մեզ՝ հայկական բանակի կազմավորման վկաներին, տանում է 90-ականներ, այն օրերը, երբ նորաստեղծ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բնակիչները ստիպված էին զենք վերցնել, ստեղծել զինված ջոկատներ և պաշտպանել խաղաղ բնակչությանը Ադրբեջանի ՕՄՕՆ-ի ագրեսիվ գործողություններից։

Զրոյից ստեղծված արցախյան բանակը, որը չուներ զենք, համազգեստ, դեղորայք, համապատասխան հրամանատարական կազմ, կարճ ժամանակահատվածում կարողացավ կանոնավոր բանակի կազմավորել ցրված զինված պարտիզանական ջոկատներից։ Սովորական պարտավորությունների հետ մեկտեղ, յուրաքանչյուր ոք, ով կամավոր կանգնած էր իրենց ստեղծած պետության և ժողովրդի պաշտպանության դրոշի տակ, կային նաև չգրված «օրենքներ», որոնք հնարավորություն էին տալիս պատժել մահացած կամ վիրավոր ընկերոջը ռազմի դաշտում թողածներին, չսպանել կանանց ու երեխաներին, չզբաղվել թալանով և այլն։

Անգամ այդ տարիներին հայ և ադրբեջանցի հրամանատարները կապ էին պահպանում միմյանց հետ զինադադար հայտարարելու և զոհվածներին ու վիրավորներին մարտի դաշտից հեռացնելու համար։ Կատարվում էր նաև ռազմագերիների փոխանակում։ Այսինքն՝ պատերազմող կողմերը ենթարկվում էին պատերազմի օրենքներին։ Բնականաբար, հայկական կողմի համար այդ «օրենքները» գործում էին, իսկ ադրբեջանը մշտապես խախտում էր դրանք, ինչի արդյունքում հայկական կողմում բազմաթիվ անհայտ կորածներ կային։ Ավելին, ադրբեջանական կողմը չէր հավաքում մահացածների դիակները, քանի որ նրանց թիվը կարող էր խռովություն առաջացնել երկրում։ Մեր օրերում ակնհայտ է դառնում, որ սա ահաբեկչական պետության հեռատես քաղաքականություն էր։ Այսօր ադրբեջանը կարող է խոսել զանգվածային գերեզմանների, հազարավոր անհետ կորածների (ամենայն հավանականությամբ՝ մահացածների) մասին։

Նշենք, որ հայկական բանակը կերտվել է հայոց պետականության ազատության ու անկախության համար մղվող մարտերում։ Այս մարտերը տեղի են ունեցել Արցախի տարածքում և Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններում։ Չնայած հայ հասարակության այդ տարիների ներկուսակցական անախորժություններին, բանակին հաջողվեց պաշտպանել պետականությունը, ավելին` ամրապնդել պետության սահմանները երբեմնի հայկական տարածքներով, որոնց վերադարձով Հայաստանն ու Արցախը վերամիավորվեցին աշխարհագրորեն և ամրացրին սահմանները։

Այսօր հայկական պետականությունը վտանգի տակ է առաջին հերթին բանակի նկատմամբ արհամարհական վերաբերմունքի պատճառով։ Բարձրագույն հրամանատարական կազմի շփոթվածությունը, կոռուպցիան, նախկին զինվորականների ունայնությունը, ազգային գաղափարախոսության բացակայությունը հանգեցրին հայկական պետության մի մասի՝ Արցախի ժամանակավոր կորստի։

Թվում է, թե 2020-2023 թվականների իրադարձությունները պետք է ստիպեին Հայաստանի իշխանություններին վերանայել իրենց պետական ​​ռազմավարությունը և անհապաղ սկսել բանակում բարեփոխումներն ու դրա դիվերսիֆիկացումը։

Ցավոք սրտի, տեղի է ունենում ճիշտ հակառակը։ Ըստ շրջանառվող լուրերի՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարության գլխավոր շտաբում վխտում են է Ռուսաստանի ԱԴԾ գործակալները և հրահանգիչները։ Հայկական բանակը երկար ժամանակ սպասում էր ռուսական զենքին։ Իսկ Բուդագյանի՝ ԶՈւ միացյալ խմբի հրամանատար նշանակվելը վկայում է այն մասին, որ բանակում բարեփոխումները ձեւական են։

Ավելին, ՀՀ պաշտպանության նախարարն անընդհատ ասում է, որ մեր բանակը պետք է անցնի պրոֆեսիոնալ հիմքերի։ Այսինքն՝ կարելի է ենթադրել, որ բանակում կծառայեն միայն պայմանագրային զինծառայողները, իսկ պարտադիր ծառայությունը կվերացվի։

Որքանո՞վ է սա արդարացված մի պետության մեջ, որը 33 տարի պատերազմում է հարեւան պետության հետ։ Թվում է, թե պետք է հակառակը լինի։ Պետք է ստեղծվեին լրացուցիչ ռազմական կառույցներ՝ ամբողջ արական (և, հնարավոր է, իգական սեռի) բնակչությանը ռազմական հարցերում, քաղաքացիական պաշտպանությանը վերապատրաստելու համար:

Ըստ սահմանման, զինված ուժերը (ԶՈՒ) պետության կամ պետությունների խմբի հիմնական զինված կազմակերպությունն է, որը նախատեսված է ապահովելու ռազմական անվտանգությունը, պաշտպանելու պետական ​​շահերը ագրեսիայի և պատերազմի ժամանակ, կանխելու կամ վերացնելու պետությունների միջև խաղաղությանը և անվտանգությանը սպառնալիքները:

Հայաստանի իշխանությունը, թերեւս, առաջնորդվում է երկրորդ բնորոշմամբ, այն է՝ իր համար զինված ուժերը «պետությունների խմբի» ուժեր են։ Բայց որքանո՞վ կարելի է Ռուսաստանը համարել մեր պետության անվտանգությունն ապահովելու ունակ պետություն՝ հաշվի առնելով այն, որ հենց Ռուսաստանն է Թուրքիան բերել Արցախ, ապա հանձնել ադրբեջանին, իսկ իրականում Թուրքիային ու Իսրայելին։

Ինչքանո՞վ կարելի է վստահել հայ զինվորների կյանքը Միացյալ խմբի ռուս գործընկերներին, եթե Արցախում ռուսական զորքերն են թույլ տվել խաղաղ բնակիչների ցեղասպանությունը, նրանց տները թալանելը և Արցախի Հանրապետության իշխանության օրինական ընտրված ներկայացուցիչների հանձնում Ադրբեջանին։

Իսկ գուցե այն ամենը, ինչ կատարվում է այսօր, բխում է Հայաստանի իշխանության սեփական ինքնիշխանության հանդեպ մոտեցումից: Ի վերջո, ՀՀ վարչապետը հայտարարեց, որ հայ լինել նշանակում է «կարմիր լաթի» լինել Թուրքիայի և Ադրբեջանի առաջ, այսինքն՝ ավելի անվտանգ է մենք հայ «չլինենք», որ մեզ չսպանեն։ Իսկ եթե մեզ չսպանեն, ուրեմն մեզ բանակ էլ պետք չէ…

Մարգարիտա Քարամյան

«Ռազմավարությունը կամ մեխանիզմը՝ մասը կորցնել՝ ամբողջը փրկելու համար, մեր աչքի առաջ ցույց է տալիս իր սնանկությունը»,- այսօր հրավիրված ասուլիսում ասաց Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը՝ անդրադառնալով ՀՀ իշխանություններին թեզին, որ Արցախը հանձնելով՝ հնարավոր է պահել Հայաստանը։

«Ընդամենը երկու օր առաջ մենք նոր շանտաժներ ու նոր սպառնալիքներ ենք լսել Ադրբեջանի ղեկավարի շուրթերից, ինչը նշանակում է, որ կոնկրետ այդ ռազմավարությամբ առջնորդվելով՝ մենք դեռեւս որեւէ շոշափելի արդյունքի չենք կարողանում հասնել։ Այն, ինչ ամրագրված է միջազգային կոնվենցիաներով եւ ընդհանրապես տրված է Արցախի ժողովրդին, չպետք է մոռացության մատնվի կամ զիջվի։ ԱՄՆ կատարած մեր այցի ընթացքում ստացել ենք այն տպավորությունը, որ կոնկրետ ամերիկյան դերակատարները կարեւորություն են տալիս այդ հարցին, պարաստ են այդ հարցի քննարկմանը եւ համարում են, որ տեւական խաղաղության հասնելու համար նաեւ պետք է հասցեագրվի Արցախի ժողովրդի իրավունքների թեման։ Իմ կարծիքով՝ Հայաստանի Հանրապետությունը եւս պետք է հավատարիմ մնա այդ օրակարգին, այսինքն՝ բանակցային օրակարգից Արցախի ժողովրդի իրավունքների թեման չհանի»,- ասաց նա։

Ադրբեջանա-հայկական հարաբերությունների կարգավորման հարցերով ՌԴ ԱԳՆ հատուկ ներկայացուցիչ Իգոր Խովաևը և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարի պաշտոնակատար Ջեյհուն Բայրամովը Բաքվում կայացած հանդիպմանը քննարկել են Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում առկա իրավիճակը։

Խովաևը, հիշեցնենք, ոնց որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահն է, եւ Ներքին հանդի սադրանքից հետո նրա այցը Բաքու վկայում է այն մասին, որ Մոսկվան և Բաքուն նոր օպերացիա են սկսում Հայաստանի հարավում։ Փաշինյանն արդեն տվել է այս գործողության կանաչ լույսը․ փետրվարի 13-ի միջադեպից հետո նա ասաց, որ բանակին հրահանգ է տրվել էսկալացիա չհրահրել՝ երաշխավորելով, որ դիմադրություն չի լինի։

«Տեղեկատվական նախապատրաստումն» անցկացրել է պրես-ալկաշե Զախարովան, ով հայտարարել է, որ «Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Ադրբեջանի Զանգելանի շրջանի սահմանին փետրվարի 12-ին և 13-ին Ներքին Հանդ բնակավայրի մոտ մի շարք զինված միջադեպեր են տեղի ունեցել։ Արդյունքում կան զոհեր ու վիրավորներ»։ Զախարովան չի ցավակցել չորս զոհված հայ զինվորների ընտանիքներին և չի դատապարտել Բաքվի գործողությունները։

Նա նշել է, որ «այն, ինչ տեղի ունեցավ, ևս մեկ անգամ հաստատում է Ադրբեջանի և Հայաստանի վաղաժամ վերադարձի անհրաժեշտությունը ամենաբարձր մակարդակով եռակողմ համաձայնագրերի իրականացմանը, որոնք կնքվել են 2020-2022 թվականներին, և երկկողմ հանձնաժողովի շրջանակներում հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատմանը»։

Զախարովան չի նկատել, որ կրակած ադրբեջանական զորքերը գտնվում են Հայաստանի օկուպացված տարածքում։ Ռուսաստանը ընդանրապես կարծում է, որ Հայաստանը սահմաններ չունի, հետևաբար Հայաստանի դեմ ցանկացած գործողություն «լեգիտիմ» է։ Բայց Ադրբեջանն, ըստ ամենայնի, ունի սահմաններ, և Մոսկվան դրանք կպաշտպանի կրծքով։

Ալիևը նույնպես ներդրեց իր երկու կոպեկը՝ պահանջելով, որ Երևանը «իր օրենսդրությունը նորմալ վիճակի բերի», այլապես խաղաղ պայմանագիր չի լինի։

«Մենք Հայաստանի տարածքի նկատմամբ պահանջ չունենք, բայց իրենք էլ պետք է հրաժարվեն իրենց պահանջներից։ Մեզ հետ անհիմն պնդումների, շանտաժի լեզվով խոսելը նրանց թանկ կարժենա, և դա երևի բոլորն են տեսնում»,- սպառնաց նա։

Անդրադառնալով Սյունիքում հայկական դիրքերի վերջին հրետակոծությանը, Ալիևն այն անվանեց «պատասխան միջոց, որը ևս մեկ ազդանշան է Երևանին և նրա հովանավորներին»։

Հովանավորներ ասելով Ալիևը նկատի ունի Արևմուտքը, առաջին հերթին՝ Ֆրանսիան։ Հայաստանի պաշտպանության նախարարը հենց նոր հանդիպեց Ֆրանսիայի դեսպանին, իսկ ԱԳ նախարարը հանդիպումներ է ունենում Լյուքսեմբուրգում։ Կարելի է միայն կռահել, թե ինչ է ասվում այս հանդիպումներում եվրոպացի գործընկերներին՝ «հանկարծ էսկալացիա չհրահրեք», ինչպես անում է հայկական բանակը։

Նախկին ՄԻՊ Արման Թաթոյանը գրել է․ «Այսինքն՝ ի՞նչ է ստացվում. ադրբեջանական զինված ծառայողները ներխուժել են մեր երկրի տարածք, և հիմա դեռ մենք պետք է քննենք, թե մեր տարածքում ադրբեջանցիների հանդեպ ի՞նչ մեղք ենք գործել: Բա ու՞ր մնաց իրողությունը, որ ադրբեջանական զինված ծառայողների ներկայությունն ի սկզբանե անօրինական, հանցավոր է: Նրանք դեռ 2020թ. 44-օրյա պատերազմի ընթացքում` հոկտեմբերի 20-ին են ներխուժել Ծավ գյուղի հարևանությամբ տարածքներ, իսկ 2021 թվականին ու դրանից հետո ընդլայնել են ներխուժումների աշխարհագրությունը»:

Ո’չ ՀՀ ԱԳՆ, ո’չ Պաշտպանության նախարարությունը, ոչ էլ Փաշինյանը չեն նշել, որ Ներքին հանդի դիրքերի ուղղությամբ փետրվարի 13-ին թշնամին կրակ է բացել ՀՀ օկուպացված տարածքից։ Չեն խոսել նաեւ այն մասին, թե ինչո՞ւ այդ դիրքերում կանգնած են եղել երկրապահի զինվորները, եւ ինչպե՞ս է ստացվում, որ դիրքում 67 տարեկան զինվոր է զոհվում։

Բրյուսելում գտնվող ԱԳ չնախարար Արարատ Միրզոյանը եվրոպական իր գործընկեր Բորելի հետ հանդիպմանը չի  հայտարարել, որ Հայաստանի զինված ուժերը իրավասու են կրակել ՀՀ տարածքը զավթած եւ սադրանքների դիմող ցանկացած մեկին։ ՀՀ ռազմաքաղաքական վայ-ղեկավարությունը չի հիշատակում ինքնապաշտպանության իրավունքը, որը դրոշակի պես առած Իսրայելը ոչնչացնում է Գազան։ Նման «իրավունքով» Բաքուն ցեղասպանեց Արցախը եւ հիմա անցել է Հայաստանի այլ շրջաններին։

Ժոզեպ Բորելը, անդրադառնալով Ներքին հանդում կատարվածին, հայտարարել էր, որ «հայկական կողմից ադրբեջանցի զինծառայողների ուղղությամբ կրակոցի արձակումը ցավալի էր, սակայն Ադրբեջանն անհամաչափ է պատասխանել՝ անտեսելով ՀՀ ՊՆ այն հավաստիացումը, որ միջադեպը հետաքննվելու է»։

Միրզոյանը չի հակաճառել եւ չի ասել ՀՀ տարածքի օկուպացիայի մասին։ Պաշտոնական Երեւանը ոչ միայն օրինական քայլեր չի ձեռնարկում տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու համար, այլեւ շփման գիծը վստահում է տարիքն առած մարդկանց, ցույց տալու համար, որ բանակը չի կռվելու։

Բանակը չկրակելու եւ «սադրանքներ ու էսկալացիա չհրահրելու» հրամանն է միայն կատարում, ասել է Փաշինյանը բրիտանական պատվիրակության հետ հանդիպմանը։ Դա Փաշինյանի ուղիղ հրամանն է թշնամուն՝ հարձակվել։ ՀՀ իշխանությունը երաշխավորում է, որ պատասխան չի լինելու։ Իսկ Արարատ Միրզոյանը գործուղվել է Բրյուսել, որ Եվրամիությունը հանկարծ չճանաչի Հայաստանի ինքնապաշտպանության իրավունքը։

Մենք ենք մեղավոր, կրակել ենք, էսկալացիա ենք հրահրել, ճիշտ են արել, որ սպանել են երկրապահներին։ Դա մեր հողը չէ, ով գրավել է՝ նրանն է, կրակելու իրավունքն էլ հետը։ Դա են ասում ՀՀ ռազմաքաղաքական չիշխանությունները։

«Միջազգային հանրությունը պետք է դատապարտի Ադրբեջանի կողմից իրականացվող նողկալի, սադրիչ գործողությունների այս շղթան և կոչ անի Ադրբեջանին դուրս բերել իր օկուպացիոն ուժերը ավելի քան 215 քառակուսի կիլոմետր Հայաստանի ինքնիշխան տարածքից, ինչը ագրեսիա և սադրանք է Հայաստանի դեմ»։ Փաստորեն, ըստ Մարուքյանի, դա միջազգային հանրության գործն է։ Իսկ ՀՀ իշխանությունը միայն “հերոսների” հարկերը հավաքագրելու համար է։