Ստեփանակերտ. 19 սեպտեմբերի, 2023 թ

Դատելով ադրբեջանական լրատվամիջոցների հրապարակումներից՝ Բաքվի մինի սուլթանը հրամայել է օկուպացված Արցախում բացել 23 ընտրատեղամաս։ Ալիևը հայտարարել է, որ ցանկանում է, որ արցախահայությունը վերադառնա իր տները և մասնակցի իր նախաձեռնած «ընտրություններ» կոչվող շոուին, որը տեղի կունենա փետրվարի 7-ին։

Ակնհայտ է, որ ահաբեկիչը, ով ասում էր, որ պատերազմը «իր ողջ կյանքի երազանքն էր», այժմ ցանկանում է աշխարհին երևալ որպես պուպուշ հումանիստ, ով պատրաստ է ընդունել այն մարդկանց ձայնը, ում սպանել է հրետանու և անօդաչու սարքերի միջոցով մի քանի ամիս առաջ, և նրանց, ովքեր նոր ցեղասպանության օրերով փախնում էին անտառներով, իսկ նրա ասկյարները հալածում էին նրանց, գերում և խոշտանգում։ Բազմաթիվ քաղաքացիական անձանց և զինվորականների ճակատագիրը դեռևս անհայտ է։

Զուգահեռաբար արցախցիների վերադարձի թեման շատ ակտիվորեն քարոզում է ադրբեջանի դաշնակից ռուսաստանը։ Եվ միանգամայն պարզ է, թե ինչու։

Ռուսաստանը շահագրգռված չէ հակամարտության վերջնական կարգավորմամբ. Ղարաբաղյան հակամարտությունը ռուսաստանի համար միակ հնարավորությունն է՝ իր ազդեցության գոտում պահելու երկու պետություններին՝ Հայաստանին և ադրբեջանին։ Ադրբեջանին Արցախը պետք է և՛ իր արտաքին և՛ առավելապես ներքին քաղաքականություն վարելու համար։

Արցախի թեմայի, հայատյացության գաղափարախոսության վրա ալիևների ընտանիքին հաջողվեց կառուցել պետություն, ստեղծել ադրբեջանական ազգ իր տարածքում ապրող տարբեր ցեղերից և փոքրամասնություններից։ Նրանք ճշգրտորեն կրկնեցին աթաթուրքի ռազմավարությունը։

Ադրբեջանում ապրող ժողովուրդներին՝ լեզգիներին, թալիշներին, թաթերին և այլն ենթարկեցնելու հաջող փորձը ոգեշնչել է ալիեւին հպատակեցնել նաեւ հայերին և դարձնել “ազգային փոքրամասնություն”։ Այժմ ալիեւ կրտսերի առջեւ խնդիր է դրված դենացիֆիկացիայի ենթարկել հայերին, դարձնել նույն ադրբեջանցին, ինչպիսին դարձել են մյուս ժողովուրդները։ Եվ նա մենակ չէր այս հարցում. հավատարիմ դաշնակից ռուսաստանը նույնպես շահագրգռված է հայերին ապազգայնացնելով, նրանց վերածելով ահաբեկչական պետության հնազանդ, անզոր բնակիչների։

Այնուամենայնիվ, դիտարկենք նրանց «ցանկության» իրավական կողմը։

«Քաղաքացիության մասին» օրենքը անկախ ադրբեջանում ընդունվել է 1995թ. Այն ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունն արդեն անկախ պետություն էր՝ ստեղծված միջազգային բոլոր նորմերին ու օրենքներին համապատասխան։ ԼՂՀ-ն ստեղծվել է ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի հիման վրա, այդ տարիներին գործող Սահմանադրության համաձայն անջատվել է ԽՍՀՄ-ից (ըստ որի ինքնավար հանրապետությունները և մարզերը կարող էին անջատվել ԽՍՀՄ-ից այնպես, ինչպես միութենական հանրապետությունները), իրականացրել է ազգային-ազատագրական պայքար՝ պատերազմում պաշտպանելով իր պետականությունը։

Ավելին, Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը չմասնակցեց ադրբեջանի անկախության, ԽՍՀՄ-ից նրա դուրս գալու և այս պետության Սահմանադրության ընդունման հանրաքվեներին։

1995 թվականին «Քաղաքացիության մասին» օրենքի ընդունումից հետո Արցախի ժողովուրդը կոլեկտիվ դիմում չի ներկայացրել ադրբեջանի քաղաքացիություն ստանալու համար։ Ըստ այդմ, որքան էլ ալիևը բղավի ողջ աշխարհով մեկ և բռունցքով սպառնա հայերին, Արցախի Հանրապետության բնակիչները չեն կարող լինել նրա քաղաքացիները։

Ըստ այդմ, ոչ մի արցախահայ չի կարող մասնակցել այլ երկրի նախագահական ընտրություններին։ Եվ առավել եւս, նա չի կարող քվեարկել «նախագահի» օգտին, ով փորձում է ենթարկել մարդկանց՝ սպանելով նրանց։

Ալիեւը եւս մեկ առաջարկ ունի. Արցախցիները կարող են դիմել Ադրբեջանի համապատասխան մարմիններին և քաղաքացիություն ստանալ։ Սակայն քաղաքացիություն ստանալու կարգը պահանջում է տվյալ երկրի տարածքում առնվազն 6 ամիս բնակություն, աշխատանք, հարկերի վճարում և այլն։

Ի՞նչ կարգավիճակով կարող են արցախցիները տեսականորեն բնակվել օկուպացված Արցախում՝ Ադրբեջանի քաղաքացիություն ստանալու համար, եթե նրանք արդեն ստացել են փախստականի կարգավիճակ Հայաստանում։

Դատելով լուրերից՝ Հայաստանում որոշ ուժեր արցախցիներին համոզում են վերադառնալ իրենց տները՝ խոստանալով անշարժ գույքի փաստաթղթերի հաստատում՝ դրանք վաճառելու հետագա հնարավորությամբ և այլն։ Ովքե՞ր են այս մարդիկ, ովքեր կհամաձայնեն նման արկածախնդրության: Եթե ​​նույնիսկ մոտ օրերս նրանց հնարավոր լինի հավաքել և ինչ-որ կերպ տանել Արցախ, նրանք չեն կարող մասնակցել իրենց երեխաներին սպանող ալիևի «ընտրություններին», քանի որ նրանց համար համապատասխան փաստաթղթեր ստանալը ֆիզիկապես անհնար կլինի։

Ադրբեջանի իշխանությունների տրամաբանությունը վաղուց դուրս է եկել ողջախոհության սահմաններից։ Բայց, ըստ երեւույթին, այս տրամաբանությունը թելադրված ու սնուցվում է ՌԴ ԱԳՆ-ի կողմից։

Ռուս-թուրքական տանդեմը իսկապես ցանկանում է իր վստահված ադրբեջանի միջոցով հերթական անգամ հայերին «քշել» ծուղակը և դարձնել նրանց իրենց կեղտոտ «քաղաքականության» պատանդը։

Կցանկանայինք հավատալ, որ արցախցիների մեջ ողջախոհությունը կհաղթի և նրանց հիշողությունը կթարմանա։ 5 ամիսը այն ժամանակահատվածը չէ, որի ընթացքում կարելի է մոռանալ ցեղասպանությունը։

Արցախահայությունը հնարավորություն կունենա քվեարկելու, բայց իր սեփական իշխանության համար, որը կպաշտպանի իր իրավունքները, այդ թվում՝ միջազգային հարթակներում։

Մարգարիտա Քարամյան

Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ տեղի է ունեցել խորհրդակցություն, որի ընթացքում քննարկվել են Լեռնային Ղարաբաղից ներքին տեղահանվածների սոցիալ-տնտեսական ինտեգրման ծրագրերի իրականացման ընթացքին և նախատեսվող միջոցառումներին վերաբերող հարցեր։

Ինչպես նշվում է պաշտոնական հաղորդագրության մեջ, «շոշափվել են Լեռնային Ղարաբաղից ներքին տեղահանվածների բնակարանային խնդիրները և դրանց լուծման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով տարածքային համաչափ զարգացման խնդիրը։ Այս համատեքստում մտքերի փոխանակում է տեղի ունեցել հնարավոր աջակցության գործիքների շուրջ, ներկայացվել են տարբեր դիտողություններ ու առաջարկություններ»։

Փաշինյանն ընդգծել է սոցիալական ծրագրերի համակարգման կարևորությունը և պատասխանատուներին հանձնարարել շարունակել ներկայացված գաղափարների և առաջարկների քննարկումը։

Հիշեցնենք, որ հունվարի սկզբին Փաշինյանն ասել էր, որ Արցախի բնակիչների բնակարանային խնդիրների լուծման հարցով մեծ ժողով է հրավիրվելու։ Մինչ այս տարբեր մակարդակներով քննարկվել են մի քանի առաջարկներ՝ Արցախի բնակիչներին մեկ անձի համար պայմանականորեն 5 մլն դրամի չափով վաուչերների տրամադրում, առանձին թաղամասերի կառուցում, որտեղ արցախցիները կարող էին կոմպակտ ապրել, արցախցիների վերաբնակեցում սահմանամերձ բնակավայրերում, եւ այսպես շարունակ։

«Տարածքային համաչափ զարգացում» կարող է նշանակել, որ նախապատվությունը տրվում է սահմանամերձ տարածքներում արցախցիներին վերաբնակեցնելու տարբերակին։ Տասնյակ հազարավոր արցախցիներ արդեն ապրում են Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններում։ Ոմանք նախընտրում են քաղաքային բնակարանները։ Ցանկացած դեպքում մարդկանց ապագայի հետ կապված հարցերը չեն կարող լուծվել առանց Արցախի ժողովրդի հետ խորհրդակցելու։

ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունը (ԱՄՆ ՄԶԳ) 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարի լրացուցիչ աջակցություն է տրամադրում՝ Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված անձանց: Այդ օգնության շնորհիվ, Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված 19,300 անձ՝ առաջնային մարդասիրական օգնություն կստանա՝ ԱՄՆ ՄԶԳ-ի ֆինանսավորմամբ գործող «Սոցիալական պաշտպանություն, ներառում և հզորացում» ծրագրի միջոցով, որն իրականացնում է «Դիմոքրըսի Ինթերնեյշել կազմակերպությունը:

Նախաձեռնության պաշտոնական մեկնարկը տրվեց այսօր՝ Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանում կայացած միջոցառմամբ, որի ընթացքում տեղահանված անձինք ստացան սնունդ և հիգիենայի պարագաներ։

ԱՄՆ ՄԶԳ/Հայաստանի առաքելության փոխտնօրենի պաշտոնակատար Մեթյու Լեյրդը ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Աննա Ժամակոչյանի և «Դիմոքրոսի Ինթերնեյշնլ»-ի հայաստանյան գրասենյակի տնօրեն Լիզբեթ Ջոնեվելդի հետ միասին մասնակցեցին միջոցառմանը:

«2023 թվականի սեպտեմբերի վերջից ԱՄՆ ՄԶԳ-ն տրամադրել է 9,27 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ աջակցելու Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողություններից տուժածներին: Այս միջոցներն օգտագործվում են տրամադրելու ամեն ինչ` ներառյալ սնունդ և հոգեսոցիալական աջակցություն՝ օգնելու տեղահանված անձանց հաղթահարել բռնության և զանգվածային տեղահանման պատճառած տառապանքները»,- ասաց ԱՄՆ ՄԶԳ/ Հայաստանի առաքելության փոխտնօրենի պաշտոնակատար Մեթյու Լեյրդը՝ Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված անձանց հետ հանդիպման ժամանակ:

«Սոցիալական պաշտպանություն, ներառում և հզորացում» ծրագիրը Լեռնային Ղարաբաղից՝ տեղահանված անձանց տրամադրում է անհրաժեշտ մարդասիրական օգնություն՝ հիգիենայի պարագաներ, տաք հագուստ, պարենային և ոչ պարենային ապրանքներ ու այլ անհրաժեշտ պարագաներ:

Աջակցության տրամադրումը մեկնարկել է 2023 թ-ի դեկտեմբերին և կտևի 6 ամիս: Աշխարհագրությունն ընդգրկում է Երևանը, Արարատի, Կոտայքի, Լոռու, Շիրակի, Սյունիքի և Տավուշի մարզերը:

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Աննա Ժամակոչյանն այցի ընթացքում ընդգծեց «Լեռնային Ղարաբաղից մեր հայրենակիցները 2023-ի սեպտեմբերին հաշված օրերի ընթացքում բռնի տեղահանվելով հայտնվեցին իրենց կյանքն ու գործունեությունը վերսկսելու մարտահրավերի առաջ: Հայաստանի կառավարությունը և բազմաթիվ անհատներ աջակցեցին նրանց առաջնային կեցության և ապրուստի միջոցներ հոգալու հարցում: Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանվածները շարունակում են պետական դրամական աջակցություն ստանալ նաև ձմեռվա ամիսներին: Բոլոր այս պետական ծրագրերում մեր կողքին մեր տեղական և միջազգային գործընկերներն են, ինչը կարևոր է քանի որ բռնի տեղահանված ընտանիքին ժամանակ է պետք իր ինքնաբավ կեցությունը վերագտնելու համար»։

Աջակցության տրամադրումն իրականացվում է կազմակերպությունների կոնսորցիումի միջոցով, որում ընդգրկված են «Առաքելություն Հայաստան», Հայկական Կարմիր Խաչի ընկերություն, «Աղետների ռիսկի նվազեցման ազգային հարթակ» հիմնադրամ և «Mapi Վիժն ինթերնեյշնլ» կազմակերպությունները:

«Դիմոքրըսի Ինթերնեյշնլ»-ի հայաստանյան գրասենյակի տնօրեն Լիզբեթ Զոնեվելդն իր ելույթում նշեց «Տեղահանված անձինք «Սոցիալական պաշտպանություն, ներառում և հզորացում» ծրագրի 10 թիրախային խմբերից մեկն են: Մեր նպատակն է նրանց ապահովել անհրաժեշտ ծառայությունների մատուցմամբ և բարելավված սոցիալական պաշտպանությամբ:

Սոցիալական պաշտպանության ոլորտում տեղահանված անձանց կարիքները հոգալու համար՝ ծրագիրը գործակցում է ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության հետ, ինչպես նաև տրամադրում է անմիջական առաջնային օգնություն Միջոցառման մասնակիցները հետևեցին մարդասիրական ծանրոցների բաշխման ընթացքին, զրուցեցին շահառուների հետ՝ նրանց կարիքների մասին ավելի լավ տեղեկանալու համար:

ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունը հավատարիմ է մնում իր ծրագրերի միջոցով՝ Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված անձանց օգնելու հանձնառությանը, ասված է մամուլի հաղորդագրության մեջ։

Ֆոտո՝ Հայկ Հարությունյանի

Արցախից բռնի տեղահանված անձանց մի մասը դեռ չեն ստացել հունվար ամսվա թոշակները։ Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի մամուլի քարտուղար Զարուհի Մանուչարյանը step1.am-ի հետ զրույցում, պատասխանելով հարցին, թե ո՞րն է չվճարման պատճառը, ասաց․ «Մենք վճարումն արդեն իրականացրել ենք, 11 հազարից ավելի հայրենակիցների գումարները փոխանցվել են։ Մյուսների թոշակները փետրվար ամսվա ընթացքում կվճարվեն այնպես, ինչպես վճարվում են ՀՀ քաղաքացիներին։ Այսինքն՝ եթե սոցիալական աջակցության ծրագրերի դեպքում մենք փուլ առ փուլ ուսունասիրություն ենք կատարում, անհատական դեպքեր ենք ուսումնասիրում, եթե շահառուն համապատասխանում է, ուղարկում ենք վճարման, կենսաթոշակների դեպքում յուրաքանչյուր ամսվա մեջ է իրականացվում վճարումը։ Ոչ թե փուլ առ փուլ, այլ հստակ սահմանված ընթացակարգով»։

Հարցին, թե ովքեր հունվարին չեն ստացել թոշակները փետրվարին կստանա՞ն, Մանուչարյանը պատասխանեց․ «Ես բոլորի վերաբերյալ հստակ մեկնաբանություն տալ չեմ կարող, որովհետեւ պիտի համապատասխանեն պայմաններին։ Եթե համապատասխանում են պայմաններին, ընթացակարգով դիմել են, բնականաբար փետրվար ամսին կստանան»։

Օրերս կառավարությունում հրավիրած ասուլիսում Զարուհի Մանուչարյանը տեղեկատվություն է ներկայացրել սոցիալական աջակցության ծրագրերի վերաբերյալ՝ նշելով, որ 100 000 դրամ միանվագ աջակցության, 40 000 +10 000 դրամ աջակցության և 50+50 աջակցության ծրագրերը ընթացքի մեջ են: 112 649 անձ արդեն իսկ ստացել է 100 000 դրամ աջակցությունը: Կան անձինք, ովքեր դեռևս չեն ստացել և այդ ուղղությամբ անհատական դեպքերի ուսումնասիրությունը շարունակվում է: Զարուհի Մանուչարյանը հորդորել էր, որպեսզի այն անձինք, ովքեր դեռ չեն ստացել 100 000 դրամ աջակցությունը, անպայման ստուգեն այդ փաստը www.online.ssa.am հարթակի միջոցով, քանի որ մյուս աջակցության ծրագրերի համար որպես ելակետ ընդունվում է այն փաստը, թե արդյոք անձն արդեն ստացել է 100 000 դրամ աջակցությունը, թե ոչ: 50+50 աջակցության ծրագրի համար անհրաժեշտ է դիմում ներկայացնել www.50.socservice.am հարթակի միջոցով, որի վերջնաժամկետը մինչև հունվարի 31-ն է: 40 000 +10 000 դրամ աջակցության ծրագրի համար անհրաժեշտ է դիմել www.rent.socservice.am հարթակի միջոցով: Այս ծրագիրը վեցամսյա է և շարունակվելու է մինչև մարտ ամիսը:

Վերջին օրերին step1.am-ը բողոքներ է ստանում արցախցիներից, որ հարթակներն անհասանելի են։ Զարուհի Մանուչարյանն ասաց, որ քաղաքացիներից բողոք չեն ստացել տեխնիկական խնդիրների մասին, հարթակները հասանելի են։ Ինչ վերաբերում է կառավարության կայքում հրապարակված www.50.socservice.am եւ www.rent.socservice.am հարթակների հղումներին, որոնք անհասանելի են, Զարուհի Մանուչարյանն ասաց, որ առանց www-ների, օրինակ, 50.socservice.am պետք է հավաքել։ «Առաջին անգամը չէ, որ մենք հանրայնացնում ենք այս հարթակների հասցեները, ես որպես հիշեցում եմ նշել, այնպես չէ, որ միայն այստեղով ենք իրազեկել մարդկանց»,- ասաց նա։