Արցախի Հանրապետության համայնքների ղեկավարներին հանձնարարական չի տրվել գույքագրելու արցախցիների կորցրած ունեցվածքը։ Այս մասին step1.am-ի հետ զրույցում ասաց Եղցահող համայնքի ղեկավար Արտակ Հակոբյանը։ «Այս պահի դրությամբ ինձ՝ որպես համայնքի ղեկավարի, նման հանձնարարություն տվող չի եղել, ո՛չ վարչակազմի ղեկավարի կողմից է նման հանձնարարական եղել, ո՛չ էլ Արցախի նախագահ Շահրամանյանի կողմից»,- ասաց նա։

Արտակ Հակոբյանի խոսքով, այնինչ, կարիք կա, որ արագ գույքագրվի արցախցիների ունեցվածքը։ «Այդ մարդիկ ամեն ինչ թողել են, նույնիսկ իրենց հագուստը չեն հասցրել վերցնել, դուրս գալով տներից։ Եթե նույնիսկ իրենք գույքագրում չանեն, միեւնույն է, սա այսպես չի կարող մնալ, սա բռնկման ենթակա հարց է։ Մարդիկ ամեն ինչ թողել են այնտեղ՝ թե՛ գյուղտեխնիկան, թե՛ անասունները, թե՛ անշարժ գույքը։ Այս պահին մոտավոր չեմ կարող ասել, թե մեր գյուղում գույքային վնասը որքան է գնահատվում, բայց մարդն այնտեղ ծնվելով ու ապրելով՝ 70-80 տարի իր կյանքի ընթացքում ներդրածը լրիվ թողել է այնտեղ»,- հավելեց նա։

Եղցահողի գյուղապետը նաեւ ասաց, որ Արցախ վերադարձի հարցը դիտարկում են միայն դեպքում, երբ կերաշխավորվի անվտանգությունը, Ադրբեջանի կազմից դուրս կարգավիճակ պետք է ունենա Արցախը։ «Բայց առկա իշխանություններից ես այսօր չեմ սպասում նման մոտեցում։ Նրանց նույնիսկ հետաքրքիր էլ չէ մարդկանց կարգավիճակը, ապրելակերպն ու խնդիրները»,- ասաց նա՝ հավելելով, որ չնայած վարվող քաղաքականությանը՝ արցախցիները շարունակելու են պայքարել իրենց իրավունքների ու վերադարձի համար։

Ինչ-որ առումով Արցախում տիրող իրավիճակը նման է 1991 թվականի իրավիճակին, նկատում է արցախցի քաղաքագետ, սոցիոլոգ Դավիթ Կարաբեկյանը՝ մեկնաբանելով հանրապետության լուծարումը։

«Խոսքը ժողովրդի կողմից իշխանություններին վստահության մանդատ տալու մասին է։ Կմնա՞ նույնը, թե՞ վստահության նոր պայմաններ կհայտնվեն՝ կախված է իշխանություններից, որոնք պետք է հստակ կողմնորոշվեն պետական ​​կառույցների, պետության լուծարման մասին որոշման առումով։ Նաեւ հստակեցնել, թե Արցախի բնակչության որ հատվածը եւ ինչ շրջանակներում պետք է ներկայացնեն սույն իշխանությունները միջազգային ասպարեզում եւ համահայկական քաղաքական տարածքում։ 1991 թվականին ժողովուրդը իշխանություններին մանդատ տվեց արտահայտելու ոչ միայն ԼՂՀ՝ ԼՂԻՄ և Շահումյանի, այլև Արցախի հյուսիսային հատվածի բնակչության կամքն ու շահերը, պետական ​​կառույցների գործունեության շրջանակը ուրվագծվեց հիմնարար սահմանադրական ակտերով։ Մեր օրերում լեգիտիմությունը կարող է որոշվել տեխնիկական հանրաքվեի կամ իրավաբանորեն դրան համարժեք մեթոդների միջոցով։ Օրինակ՝ համայնքների օրինական ներկայացուցիչների, քաղաքացիական հասարակության, ՀԿ-ների, քաղաքական կուսակցությունների, Հայ Առաքելական եկեղեցու ներկայացուցիչների կողմից քվեարկությամբ կամ վստահություն հայտնելով իշխանություններին»։

Պետք է, ըստ քաղաքագետի, հստակ պատասխաններ տալ կարևոր հարցերին. 1. Ինչպե՞ս են ներկայացված լինելու այն 770.000 արցախահայերը, ովքեր տասնամյակներ շարունակ ստիպված են եղել ապրել Արցախից դուրս, ինչպես նաև Հյուսիսային Արցախի հայությունը։ 2. Արդյո՞ք իշխանությունները գործունեություն են ծավալելու Արցախի ժողովրդին հետաքրքրող առաջնահերթ խնդիրների լուծման համատեքստում»։

«Առաջին խնդիրը Արցախի ժողովրդի հավաքական իրավունքների վերականգնման հարցի բարձրացումն է։ Սա Արցախի ժողովրդի անվտանգ վերադարձի և իր պատմական հայրենիքում ապրելու իրավունքն է։ Ագրեսիայի և արտաքսման ժամանակ կորցրած գույքի փոխհատուցման մասին պետք է հարց բարձրացվի։ Վերաինտեգրում հայ հասարակությանը, զբաղվածության և բնակարանային հարցերի լուծում։ Այն ամենը, ինչ վերաբերում է Արցախի կենտրոնական և տեղական իշխանությունների՝ Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունների, սփյուռքի կառույցների, Հայաստանի դիվանագիտական ​​ներկայացուցչությունների հետ փոխգործակցության հարցերին։ Հայաստանի և Արցախի Սահմանադրության պահանջների խստիվ պահպանումը միջազգային ասպարեզում, հատկապես արցախյան հիմնախնդրի լուծման բանակցությունների շրջանակներում»։

Ալվարդ Գրիգորյան

Բաքուն և Մոսկվան պնդում են, որ հայերը Արցախը լքել են 2023 թվականի սեպտեմբերի վերջին իրենց կամքով, ոչ ոք նրանց չի սպառնացել, և Բաքվի հրթիռները մահաբեր կրակ չեն արձակել, այլ մանկական օշարակ։ Բաքվում ասում են, որ բռնություն չի եղել, իսկ ՌԴ ՊՆ-ն ամեն օր հայտնում է, որ վերջապես խաղաղություն է հաստատվել Արցախում, որը ռուսները եւ պաշտպանում են չափից դուրս ռազմատենչ հողերի տերերից։

Հայաստանի վարչապետը տեղահանությունից մի քանի օր առաջ հայտարարել էր, որ «Ղարաբաղի հայերին ոչինչ չի սպառնում»։ Բաքուն այս խոսքերին անդրադարձել է սեպտեմբերի 21-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում՝ հայտարարելով, որ Ադրբեջանի «հակաահաբեկչական գործողությունը» խաղաղ բնակչությանը վնաս չի պատճառել եւ չի սպառնում։ Տեղահանությունից հետո Երեւանը չի դիմել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին կամ միջազգային կառույցներին՝ Արցախից հայերի բռնի տեղահանումը ճանաչելու եւ հետեւանքները վերացնելու պահանջով։

Մի քանի օր առաջ միայն Հայաստանի քննչական կոմիտեն հայտարարեց 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում մահացածների թիվը։ Նրա խոսքով՝ սեպտեմբերյան ագրեսիայի ժամանակ մարտերի ընթացքում զոհվել է 223 մարդ, այդ թվում՝ 25 խաղաղ բնակիչ, 244 մարդ վիրավորվել է, որոնցից մոտ 80-ը խաղաղ բնակիչներ են։ Ագրեսիայի զոհերի թվում հինգ երեխա կա։ Եվս 20 մարդ համարվում է անհետ կորած, իսկ 17-ը գերեվարվել է։ Հետաքննությունը բացահայտել է մահացածների մարմինների պղծման շուրջ 20 դեպք։

Ստեփանակերտի մերձակայքում գտնվող վառելիքի պահեստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհվել է 218, վիրավորվել 120 մարդ։

Եվս մոտ 70 ղարաբաղցի մահացել է դեպի Հայաստան գաղթի ճանապարհին՝ բռնի տեղահանության ժամանակ։

Այս պահին Բաքվում դեռևս կա 23 հայ գերի, որից 17-ը հայտնվել են այնտեղ՝ Արցախում Ադրբեջանի սեպտեմբերյան ագրեսիայից հետո։ Այդ 17 անձանցից ութը Լեռնային Ղարաբաղի ռազմաքաղաքական ղեկավարության նախկին ներկայացուցիչներ են, այդ թվում՝ երեք նախկին նախագահներ։

Քննչական կոմիտեն փաստեր ունի նաև 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի հետևանքով 32 քաղաքացու հարկադիր անհետացման վերաբերյալ։ Այս տեղեկությունը ներկայացվել է միջազգային կառույցներին, որոնցից 22-ի համար կա Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումը միջանկյալ միջոցներ կիրառելու մասին, սակայն Ադրբեջանը հերքում է այդ անձանց անհետացման փաստը։

Պարզվում է՝ 100000 բնակչություն ունեցող Արցախը միայն որպես սպանվածներ, վիրավորներ ու անհայտ կորածներ կորցրեց 1000-ից ավելի մարդ՝ բնակչության 1%-ը։ Չհաշված հսկայական ունեցվածքի կորուստը ու զրկանքները:

Նրանք, ովքեր խոսում են հայերի «կամավոր» գաղթի մասին, պետք է պատասխանեն մի պարզ հարցի. կամաձայնվե՞ն իրենք «սեփական կամքով» լքել իրենց նախնիների երկիրը, տունը, հարազատների գերեզմանները, բնությունը, հայրենիքը, այն հողը, որտեղ հարյուրավոր սերունդներ բողբոջել են իրենց արմատները։

Նաիրա Հայրումյան