Ստեփանակերտի բենզինի պահեստի պայթյունի վարկածների թվում պետք է դիտարկել ահաբեկչության վարկածը։ Այս մասին step1.am-ի հետ զրույցում ասաց իրավապաշտպան Արթուր Սաքունցը։

Քննչական կոմիտեի նախագահ Արգիշտի Քյարամյանը «Լուրերին» https://www.1lurer.am/hy/2024/01/04/1/1056594 տված հարցազրույցում, անդրադառնալով Ստեփանակերտի վառելիքի պահեստի պայթյունին, ասել է, որ այս հանգամանքը եւս էթնիկ զտման վարույթի շրջանակներում է քննության առարկա դարձել։ «Մենք այդ ողբերգական դեպքերի պատճառով ունենք 218 զոհ եւ 21 անհետ կորած, 120 անձինք ստացել են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ»,- նշել է նա։ Հարցին, թե պայթյունի պատճառները պարզվե՞լ են, Քյարամյանը պատասխանել է․ «Մենք այս վարույթը հիմնականում նախաձեռնել եւ քննում ենք այն համատեքստում, որ ընդհանուր իրավիճակը բխում է էթնիկ զտման իրողություններից։ Մարդիկ, եթե հարյուրներով ու հազարներով, առանց մեկը մյուսին հերթ տալու, գնացել եւ օրհասական պահին վառելիք են փորձել ձեռք բերել, սա վկայում է այն մասին, որ այդ մարդիկ անելանելի իրավիճակում են հայտնվել։ Մարդիկ իրենց ու իրենց ընտանիքների ֆիզիկական անվտանգությունն ապահովելու խնդիր են ունեցել, եւ այդպիսի պայմաններում իրարանցումը եւ նմանատիպ իրավիճակներն անխուսափելի են»:

Ըստ նրա՝ նախաքննական մարմնին հայտնի է այն, որ Պաշտպանության բանակն այդ պահեստը հանձնել էր ԼՂ իշխանություններին, զոհերի թվում կան ոստիկանության երկու սպաներ, ովքեր ծառայություն են իրականացրել այդ վայրում։ Պահեստում շուրջ 42 հազար տոննա վառելիք է պահվել։ Հարցին, թե այսպիսով՝ դեպքը բացահայտվա՞ծ է, Քյարամյանը պատասխանել է․ «Դեպքի բացահայտում ասվածն այս պայմաններում լայն մեկնաբանվող հասկացություն է։ Եթե մենք նկատի ունենք՝ արդյոք այս իրավիճակը պայմանավորված է Ադրբեջանի կողմից կանխամտածված բռնի տեղահանման արդյունքում ստեղծված իրավիճակով, դա բացահայտված է, ակնհայտ է, այդտեղ բացահայտելու բան չկա»։

Step1.am-ի հետ զրույցում իրավապաշտպան Արթուր Սաքունցն ասաց, որ վառելիքի պահեստի պայթյունի գործը պետք է ամբողջությամբ քննվի, որպեսզի հնարավոր լինի վերջնական եզրակացություն անել։ Անդրադառնալով հարցին, թե ինչո՞ւ քննչական մարմինը հնարավոր ահաբեկչության վարկածի մասին չի բարձրաձայնում, իրավապաշտպանն ասաց․ «Պետք է քննվի, թե ի՞նչ հանգամանքներում ու ի՞նչ իրավիճակում է եղել պայթյունը, որովհետեւ պատկերը մեզ համար շատ աղոտ է։ Ականատեսների՞ն են հարցաքննել, տուժածների՞ն, ընդհանրապես ի՞նչ քննություն է իրականացվել, որպեսզի մենք կարողանանք եզրակացություն կազմել։ Բայց այն իրավիճակը, որում տեղի է ունեցել դեպքը, իրապես դա էթնիկ զտման ժամանակահատվածում է տեղի ունեցել։ Արգիշտի Քյարամյանն էլ է օգտագործում էթնիկ զտման հասկացությունը, բայց ինձ համար զարմանալի է այն, որ կիրառելով էթնիկ զտման հետ կապված խառնաշփոթ հասկացությունը, չի ասում, թե որո՞նք կարող էին լինել այն հնարավոր պատճառները, որոնք հանգեցրին բենզինի պահեստի պայթյունին։ Եվ չխոսել ահաբեկչության մասին կամ ահաբեկչության վարկածի մասին, շատ տարօրինակ է այն իմաստով, որ կարծես թե կա ինչ-որ զսպվածություն՝ վարկածների շարքում չդիտարկել այն հնարավոր վարկածները, որոնք հենց վերաբերում են էթնիկ զտմանը։ Էթնիկ զտմամբ հաստատ Ստեփանակերտի իշխանությունները չէին շահագրգռված, էթնիկ զտմամբ շահագրգռված էր ադրբեջանական կողմը, որն այդ խառնաշփոթի ընթացքում ամեն ինչ կարող էր անել։ Այսինքն՝ այստեղ ինձ ավելի շատ հուզում է այն, որ այս իրավիճակում, երբ էթնիկ զտմանը հանգեցնող սպառնալիքի իրական աղբյուրն ակնհայտ առկա է, նրա առնչությունն այդ բենզինի պահեստի պայթյունի հետ չի ձեւակերպվում ուղիղ իմաստով։ Եվ կարծում եմ՝ դա ամենահիմնավոր վարկածը պետք է լիներ»։

Սաքունցի խոսքով՝ Քննչական կոմիտեն չէր կարող շատ կարճ ժամանակահատվածում այլ տարածքում տեղի ունեցած այս ծավալի պայթյունի դեպքով լիարժեք քննություն իրականացնել։ Տուժածներին, այդ թվում՝ Արցախի պաշտոնատար անձանց պետք է մանրակրկիտ հարցաքննեին՝ ամբողջական պատկերը վերականգնելու նպատակով։ «Հիմա, եթե դու այդքանն արել ես եւ դրանից հետո լղոզված ես ձեւակերպում, ինչո՞ւ դա չես անվանում ահաբեկչություն, ինչպե՞ս կարելի է դա չանվանել ահաբեկչական գործողություն։ Դու չես կարող վարկածներից առանձնացնել ու մեկուսի դիտարկել այս վարկածը, որի մասին ես խոսում եմ։ Եվ սա, ցավոք սրտի, կարող է պայմանավորված լինել ինչ-ինչ քաղաքական պատճառներով, որովհետեւ որեւէ ողջամիտ բացատրություն չկա սրան։ Բոլոր դեպքերում պետք է վարկածների թվում դիտարկել ահաբեկչության վարկածը եւ դա ուղիղ անվանել հենց այնպիսին, ինչպիսին կա»,- հավելեց նա։

Քննչական կոմիտեն արցախահայության էթնիկ զտումների վերաբերյալ վարույթ է նախաձեռնել, բռնի տեղահանման հանգամանքները բացառապես քննվում են այդ շրջանակներում, «Լուրերին» հայտնել է ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահ Արգիշտի Քյարամյանը։

«2023 թ. սեպտեմբերի 19-20-ին ադրբեջանական ագրեսիայի հետևանքով ՊԲ-ն տվել է 223 զոհ, որոնցից 25-ը քաղաքացիական անձինք են։ Զոհերի թվում կա 5 անչափահաս։ ՊԲ-ն տվել է 244 վիրավոր, որոնցից ութ տասնյակը քաղաքացիական անձինք են, այդ թվում՝ 10 անչափահաս։ Կա 20 անհետ կորած, որոնցից 5-ը քաղաքացիական անձինք են»,- ասել է քննչական կոմիտեի նախագահը։

Հարկադիր տեղահանության ժամանակ  ճանապարհին մահացել է շուրջ 70 ղարաբաղցի բնակիչ:

Քննչական կոմիտեն փաստեր ունի նաև 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի հետևանքով 32 քաղաքացու հարկադիր անհետացման վերաբերյալ։ Այս տեղեկությունը ներկայացվել է միջազգային կառույցներին, որոնցից 22-ի համար կա Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումը միջանկյալ միջոցներ կիրառելու մասին, սակայն Ադրբեջանը հերքում է այդ անձանց անհետացման փաստը։

Արգիշտի Քյարամյանը հայտնել է, որ արձանագրվել են երկու տասնյակ դիակի նկատմամբ անարգանքի դեպքեր, այդ մասով կան դիակների զննություններ և փորձաքննության եզրակացություններ։

Ստեփանակերտ-Ասկերան ճանապարհին գտնվող վառելիքի պահեստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով կա 218 զոհ, 21-ը համարվում է անհետ կորած, կա 3 չնույնականացված դի։ 120 անձինք ստացել են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ։

Հարցին՝ պարզվե՞լ են պայթյունի հանգամանքները, պատճառները, Քյարամյանը նշել է․

«Այս վարույթը քննում ենք այն համատեքստում, որ ընդհանուր իրավիճակը բխում է էթնիկ զտման իրողություններից, որովհետև մարդիկ հարյուրներով, հազարներով, առանց մեկը մյուսին հերթ տալու, գնացել, վառելիք են փորձել ձեռք բերել․ սա վկայում է այն մասին, որ մարդիկ անելանելի վիճակում են եղել։

Քյարամյանը նաև նշել է, թե ՊԲ-ն պահեստը հանձնել է Արցախի իշխանություններին, զոհերի թվում կան նաև ոստիկանության սպաներ։ ՔԿ նախագահի խոսքով՝ պահեստում պահվել է շուրջ 42 հազար տոննա վառելիք։

Step1.am-ի զրուցակիցն է արցախցի վերլուծաբան Դավիթ Կարաբեկյանը։

-Պարո՛ն Կարաբեկյան, սպասվում էր, որ Արցախի նախագահ Սամվել Շահրամանյանը պետք է հրապարակային չեղարկեր իր հրամանագիրը, սակայն դա տեղի չունեցավ։ Ինչպե՞ս եք գնահատում իրավիճակը։

-Ի սկզբանե մենք հավատարիմ չեղանք ո՛չ օրենքի տառին, ո՛չ էլ հայկական պետության գերագույն նպատակներին, որոնք թե՛ Արցախի Հանրապետության, թե՛ Հայաստանի Հանրապետության ստեղծման ժամանակ ֆիքսվել են։ Արդյունքում՝ երկընտրանքի առաջ ենք։ Ե՛վ Հայաստանի, ե՛ւ Արցախի իշխանությունները սպասում են հզոր երկրների թելադրանքին։ Հիմա կարծես թե այն իրավիճակն է, որ այդ գերտերությունների մի մասը հասկանում է Արցախի Հանրապետության՝ որպես բալանսավորող գործոնի անհրաժեշտությունը։ Բայց դեռ շատ գործոններ կան, որոնք ե՛ւ մեր օգտին են, ե՛ւ մեզ համար մարտահրավեր են։ Ինձ թվում է, որ Սամվել Շահրամանյանի այդ անորոշ դիրքորոշումը դրանով է պայմանավորված։ Մենք դեռեւս չունենք այնպիսի կուռ քաղաքական ու տնտեսական վերնախավ, Սփյուռքի հետ այն կապը, որ կարողանանք աշխարհին հստակ մեր պահանջները ներկայացնել։ Նոր էլիտայի խնդիր ունենք, եւ ինչ-որ տեղ ստիպված ենք այդ արտաքին պատվերն սպասարկել։

Փաստորեն Սամվել Շահրամանյանն ասաց, որ Արցախի իրավական դաշտում չկա փաստաթուղթ, որով նախատեսվում է լուծարել Արցախի պետական ինստիտուտները։ Եթե նման փաստաթուղթ չկա, ապա այն բոլոր որոշումները, որոնք վերաբերում են այդ պետական մարմինների գործունեության կասեցմանը, պետք է վերանայվեն։ Եթե որեւէ այլ փոփոխություն պետք է կատարվի, ապա արցախյան հասարակությունը՝ հանձինս Արցախի քաղաքական ուժերի, հասարակական կազմակերպությունների ու խորհրդարանի պետք է մի նոր ֆորմատ ստեղծի, որով կկարողանա ժողովրդի հավաքական կարծիքն ու շահն արտահայտել։ Այսինքն՝ չպետք է համակերպվել նրա հետ, ինչ կատարվել է 2020-2023 թվականներին։ Ես ցանկանում եմ, որ նոր տարում մենք կարողանանք ազնիվ խոսել մեր ժողովրդի հետ եւ մեր կամքը հստակ արտահայտել։

-Ի՞նչ ռեսուրսներ ունի հայ ժողովուրդը, շատ են փորձում հիմա մարդկանց ներարկել պարտվողական ու հանձնվողական թեզեր։

Իսրայելը հարմար աշխարհաքաղաքական ու ռազմաքաղաքական ֆոն ստեղծեց, որպեսզի կարողանար Գազայի պատերազմն սկսել։ 1920-ական թվականներին մեզ տարհանեցին, Կարսը դատարկվեց, որպեսզի իրենց հարցն առաջին պլան մղվեր։ Հիմա այս պայմաններում եւս հայ ազգը հզոր պոտենցիալ ունի, եւ եթե խանգարող հանգամանքները, ներքին պառակտությունը, անորոշությունը, քաղաքական գործիչների վախը չլինի, մենք էլ արժանի ենք եւ պետք է մեր օրակարգը թելադրենք։ Մենք պետք է մեր շահերը թելադրենք, եւ դա պետք է արվի մաքսիմալ հստակ։ Եթե Արցախի Հանրապետությունն ունի իշխանություն՝ վտարանդի է այն, թե ոչ, ինքը պետք է չեղարկի այդ որոշումը կամ էլ պաշտոնապես վերացնի դրա իրավական հետեւանքները։ Պարադոքսալ վիճակ է, կարծես թե դու չես ընդունում, որ կազմալուծել ես պետությունը, բայց պետական կառույցները չեն գործում, մարդկանց աշխատանքից հեռացնում ես, եւ կարծես թե այդ հրամանագիրը կատարվում է։

Ալեն Սիմոնյանն ասում է, որ Արցախի պետական մարմինների գործունեությունը վնաս է Հայաստանի պետականությանը։ Ուրեմն «Արեւմտյան Ադրբեջանի» կառավարություն ստեղծելը վտանգ չէ՞ Հայաստանի անվտանգությանը, եւ վտանգ է այն, որ հայկական պետությունն ու դրա ղեկավարները քո տարածքում են ապաստանում։ Արդեն Հայաստանին տարածքային պահանջ են ներկայացնում, դա քեզ համար վտանգ չէ՞, բայց վախենում ես, որ Արցախի խորհրդարանը նիստ կգումարի։ Այդ երկչոտ դիրքորոշումը բերում է նրան, որ սպառնալիքները սաստկանում են։ Երբ մենք սկսեցինք զիջել, կորցրինք մեր քաղաքական դեմքը, սկսեցինք հարմարվել, մեր կորուստները շարունակվեցին։ Իսկ 1989 թվականի դեկտեմբերին, երբ երկու հայկական պետությունները պահանջատեր հանդիսացան, երբ մենք հայ ազգի շահերի տեսանկյունից խոսեցինք, նվաճումներ ու հաղթանակներ ունեցանք։ Այդ տրամաբանությամբ պետք է առաջնորդվել։ Մենք պետք է ոչ թե 29 800 քառակուսի կիլոմետրից խոսենք, այլ պետք է բարձրացնենք այն տարածքների հարցը, որոնց վրա իրավունք ունենք՝ սկսած Կարսի մարզից վերջացրած Հյուսիսային Արցախի տարածքներով։