Մարդասիրական օգնությամբ «ռուսական մեքենան» արցախցիներին այդպես էլ չի հասել, իսկ Բաքվում նոր «բանաձևեր» են հորինում՝ հայտարարելով, որ դա Լաչինի միջանցքի հետ կապ չունեցող«առանձին համաձայնագիր է»։

Արցախի ղեկավարությունը մերժել է Ռուսաստանի առաջարկը այն բանից հետո, երբ պարզ է դարձել, որ դա «առանձին համաձայնագիր» է։ Մնում է, որ Արցախի ղեկավարությունը հրապարակավ հարցնի Ռուսաստանին՝ ինչո՞ւ են նրանք պնդում, որ ռուսական բեռներն անցնեն Ակնայով, այլ ոչ թե Բերձորի միջանցքով, որը, ըստ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության, Ռուսաստանը պետք է վերահսկի։ Ո՞րն է տրամաբանությունը:

Ռուսական խաղաղապահ կոնտինգենտի իրական դերը դառնում է առանցքային գործոն Արցախի հիմնախնդիրների լուծման գործում։ Նախկին իշխանությունները՝ ի դեմս Արայիկ Հարությունյանի, մի քանի անգամ, խոնարհված աչքերով ասում էին, որ Ռուսաստանը չի կատարում իր առաքելությունը Արցախում։ Դա վերաբերում էր Արցախի կողմից վերահսկվող տարածքների հետպատերազմյան օկուպացմանը և Բերձորի միջանցքի փակմանը։

Հիմնական հարցն այն է. «Ռուսաստանը չի՞ ցանկանում թե՞ չի կարող կատարել իր պարտավորությունները»: Եվ այս հարցին պետք է պատասխանի Արցախի նոր ղեկավարությունը։

Մեկ այլ կարևոր հարց էլ կա՝ Արցախի նոր ղեկավարությունն ինչպե՞ս է վերաբերվում նոյեմբերի 9-ի Եռակողմ հայտարարությանը։ Խորհրդարանի նախագահ Դավիթ Իշխանյանն ասաց, որ սա միայն զինադադարի մասին փաստաթուղթ է։ Այսինքն՝ սա վերջնական կարգավորում չէ։ Իսկ ի՞նչ է դա նշանակում։

Հայկական կողմը չի հրաժարվում այս փաստաթղթից, թեև դրա դրույթներն արդեն բազմիցս խախտվել են Մոսկվայի և Բաքվի կողմից։ Կատարվել է միայն երկու հիմնական կետ՝ Աղդամի, Քաշաթաղի և Քարվաճառի շրջանների առանց կռվի հանձնումը և Արցախում ռուսական զորքերի տեղակայումը։ Եվս մեկ “իրականացված “կետ կա, որը չկա հայտարարության մեջ՝ Ակնայում ռուս-թուրքական «մոնիթորինգի» կենտրոնի ստեղծումը։ Այս հարցը եւս պետք է դառնա Արցախում քննարկման առարկա՝ եթե Ռուսաստանը ՆԱՏՕ-ի հետ պատերազմում է Ուկրաինայում եւ կշտամբում է Հայաստանին ԱՄՆ-ի հետ համագործակցության համար, ապա ինչպե՞ս է Ակնայում գործում ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի հետ համատեղ կենտրոնը։ (Ի դեպ, Եռակողմ հայտարարության 5-րդ կետում ասվում է. «Հակամարտող կողմերի կողմից պայմանավորվածությունների կատարման մշտադիտարկման արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով խաղաղապահ կենտրոն է տեղակայվում հրադադարի ռեժիմը վերահսկելու համար»։ Այսինքն՝ Թուրքիայի մասին խոսք չկա։)

Նոր նախագահ Սամվել Շահրամանյանը խորհրդարանում իր ելույթում անդրադարձավ Ռուսաստանի և Արևմուտքի աշխարհաքաղաքական բախումներին և արցախյան հիմնախնդրին դրանց անդրադարձին։ Նա ասաց, որ չի կարելի հույս դնել միջազգային իրավունքի վրա՝ ըստ երեւույթին համարելով, որ ավելի ճիշտ կլինի կառչել Ռուսաստանին։ Իսկ Ռուսաստանը, ինչպես գիտեք, Թուրքիայի հետ համատեղ կենտրոն ունի Ակնայում, որը ստեղծվել է անհասկանալի հիմքերով։

Իսկ ի՞նչ կասեք Լավրովի պլանի մասին։ Ակնայով ճանապարհի բացումը Լավրովի «ինտեգրացիոն» ծրագրի իրականացման սկիզբն է. սա հիանալի հասկանում են բոլորը։ Բայց քանի դեռ սա բարձրաձայն չի ասվել, Արցախի ղեկավարությունը (անկախ անձերից) մեղսակից է լինելու ռուս-թուրքական գործարքին։

Էրդողանն ասել է, որ խոսել է Ալիևի հետ, որից հետո, հնարավոր է, վաղը բանակցություններ վարի պարոն Փաշինյանի հետ։ Այս մասին նա հայտարարել է G20-ի գագաթնաժողովին հաջորդած մամուլի ասուլիսում։ Նա նշեց, որ Նիկոլ Փաշինյանի ուշադրությունը հրավիրելու է Լեռնային Ղարաբաղում անցկացված ընտրությունների «անընդունելիության» վրա։

Արցախում ընտրությունները երբեք պաշտոնապես չեն ճանաչվել միջազգային հանրության կողմից, բացառությամբ Հայաստանի։ Բայց այս անգամ պաշտոնական Երևանը չշնորհավորեց շաբաթ օրը խորհրդարանում ընտրված Արցախի նախագահին և ընդհանրապես չմեկնաբանեց Արցախում կայացած ընտրությունները։

Եվ բանն այն չէ, որ Փաշինյանին հավատարիմ համարվող Արայիկ Հարությունյանին փոխարինեց Սամվել Շահրամանյանը, ով անմիջապես հայտարարեց, որ Հայաստանը հրաժարվել է Արցախի ինքնորոշման և անվտանգության երաշխավորի իր պարտավորություններից։ Խոսքը Փաշինյանի քաղաքականության մեջ է, որն այդպես էլ հետ չկանչեց «Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության՝ Ղարաբաղը նեռարյալ”  ճանաչման մասին չարաբաստիկ հայտարարությունը»։ Ու թեև սեպտեմբերի 2-ին նա շնորհավորեց Արցախին Անկախության տոնի առթիվ, բայց ոչ մի խոսք չասաց ինքնորոշման ու քաղաքական կարգավորման մասին։

Փաշինյանը կտրականապես հրաժարվում է խոսել Արցախի ինքնորոշման մասին՝ պնդելով միայն ոչ առանց իր մասնակցության ծագած հումանիտար ճգնաժամի լուծումը։ Վաղը Փաշինյանը Էրդողանին կասի՞, որ ճանաչում է ընտրությունների արդյունքները: Սակայն դա այլևս նշանակություն չի ունենա, քանի որ Արցախը փորձում է վերակենդանացնել իր նախկին սուբյեկտությունը։

Էրդողանն ասում է, որ ոչ ոք չի ճանաչի ընտրություններն Արցախում։ Իրականում դա ճիշտ չէ։ Այսօր մի քանի հայտարարություններ եղան միջազգային առաջատար դերակատարների կողմից, և միայն ՌԴ արտգործնախարար Լավրովն ասաց, որ «Ղարաբաղի հարցը փակված է»։

ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենն ասել է, որ «Հարավային Կովկասում աճող լարվածության ֆոնին Միացյալ Նահանգները կաջակցի Հայաստանի և Ադրբեջանի ջանքերին՝ լուծելու չլուծված խնդիրները ուղիղ երկխոսության միջոցով՝ արժանապատիվ և տևական խաղաղության հասնելու համար»։

«Մենք կրկնում ենք, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ցանկացած խաղաղ համաձայնագիր պետք է պաշտպանի Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչների իրավունքներն ու անվտանգությունը։ Մենք նաև խրախուսում ենք երկխոսությունը Բաքվի և Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի միջև»,- ասել է Բլինկենը:

Նա ոչինչ չի ասել ընտրությունների մասին, սակայն «Բաքվի և Ղարաբաղի միջև երկխոսության» մասին նրա հայտարարությունը ենթադրում է, որ «ԼՂ բնակիչները» պետք է ներկայացված լինեն օրինական իշխանություններով։

Մոտավորապես նույն բանն է ասվում ԵՄ հայտարարության մեջ։ «Եվրամիությունը կրկնում է, որ չի ճանաչում այն ​​սահմանադրական և իրավական դաշտը, որի շրջանակներում անցկացվել են ԼՂ-ում նախագահական ընտրությունները։ Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ն կարծում է, որ Ղարաբաղի հայերի համար կարևոր է համախմբվել դե ֆակտո ղեկավարության շուրջ, որն ի վիճակի է և ցանկանում է մասնակցել Բաքվի հետ արդյունքների ուղղված քննարկումներին: ԵՄ-ն հավատարիմ է աջակցելու այս գործընթացին», – ասվում է հայտարարության մեջ:

Հայտարարությունը, թե «կարևոր է, որ Ղարաբաղի հայերը համախմբվեն փաստացի ղեկավարության շուրջ», ևս հուշում է, որ ԵՄ-ն չի կարող անտեսել Արցախում օրինական կառավարության ձևավորումը։

Երեկ Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնը Փաշինյանի հետ զրույցում ասել էր, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի միջազգային իրավունքի հիման վրա։

Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն, փաստորեն, ասում են, որ «հարցը փակված չէ», կան «չլուծված հարցեր», որոնք պետք է լուծվեն միջազգային իրավունքի հիման վրա, և մերժում են Բաքվի «պահանջները»՝ Արցախում պետական մարմիններն ու ուժային կառույցները կազմաքանդելու մասին։

Նաիրա Հայրումյան