Սարսանգի ջրամբարից շուրջ 700 մ հարավ-արևմուտք գտնվող այս խաչքարը նորահայտ է և գալիս է համալրելու մեր խաչքարային արվեստի գանձարանը:

175×77×31 չափերով այս հուշարձանի մասին պատմական աղբյուրները լռում են, սակայն, համադրելով նմանատիպ այլ հուշակոթողների հետ, Սարսանգի խաչքարը/պայմանական անվանում/ կարելի  է վերագրել XIIդ. վերջերին կամ XIIIդ․ սկզբներին: Հուշարձանի շրջակայքում մոտիկ բնակավայր չկա։ Մասնագետները չեն բացառում, որ խաչքարը տեղադրվել է երբեմնի սրբավայրի վրա ու ծառայել որպես սրբատեղի։

Խաչքարը  կերտված է կրաքարից, արտաքուստ ունի մոխրագույն տեսք: Աչքի է ընկնում XII-XIII դդ. բնորոշ ուշագրավ զարդաքանդակներով: Քիվը լայն է ու սրաձև՝ բուսական ու երկրաչափական դրվագազարդումներո: Կենտրոնում  մեծադիր գեղազարդ խաչն է, ստորին մասում՝ խոյաեղջյուր, եզրամասերում՝ բուսական, հյուսկեն-մանվածո քանդակներ: Արձանագրություն չի պարունակում: Հուշարձանն ուշագրավ է նաև պատկերաքանդակներով՝ մեծադիր  խաչի ներքնամասում, որի աջ ու ձախ կողմերին առկա են մեկական փոքր չափերի խաչեր: Այն որոշակիորեն հիշեցնում  է Ասկերանի շրջանի Քարագլխի XIIIդ. զույգ  խաչքարերից աջակողմյան կոթողին, որտեղ ներկայացված են կնոջ ու տղամարդու պատկերներ և նրանց կողմից բռնած մատուցարան իր պարունակությամբ:

Ըստ  էության, կյանքի հարատևությունը խորհրդանշող գունդը (շրջանակը) այստեղ արտահայտվում է կենցաղային  մոտիվների պատկերմամբ, որն Արցախում հազվադեպ երևույթ չէ:

Արցախում անընդհատ նոր հուշարձաններ են հայտնաբերվում, որոնք ոչ միայն արվեստի գանձարանն են համալրում իրենց զարդանախշային, ճարտարապետական մոտիվներով, այլև գալիս են լրացնելու հայոց պատմության էջերը, երբեմն էլ նոր հարցեր առաջադրելու։ Եվ յուրաքանչյուր հուշարձան մի նոր կնիք է, մի նոր <<կադաստրի վկայական>>, տարածաշրջանում հայի հազարամյա լինելիության։

Ֆրանսիան պատրաստվում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին բանաձեւ ներկայացնել Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակման հարցի վերաբերյալ։ Այս մասին իր հոդվածում գրել է ֆրանսիական հեղինակավոր Le Figaro ամսագրի փոխտնօրեն, լրագրող Ժան-Քրիստոֆ Բյուսոնը։

Բացի այդ, ըստ նրա, հաջորդ շաբաթ Փարիզը և Ֆրանսիայի խոշոր շրջանները մարդասիրական ավտոշարասյուն կուղարկեն Հայաստան։

Երկու գործողությունների «զուգահեռացումը» վկայում է այն մասին, որ Ֆրանսիան մտադիր է հասնել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում բանաձեւի ընդունմանը եւ միջանցքի ամբողջական բացմանը, որպեսզի իր շարասյունը հասնի Արցախ։

Օգոստոսի 16-ին Բերձորի միջանցքի հարցով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստը չհանգեցրեց բանաձեւի ընդունմանը։ Ինչպես պարզվեց, ոչ ոք չներկայացրեց նախագիծը։ Հայկական լրատվամիջոցներում արտահոսքի տեսքով տեղեկություններ հայտնվեցին, որ նախագիծն իբր տորպեդահարվել է ԱՄՆ-ի կողմից։ Հայաստանում ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատները անմիջապես հանդես եկան կոշտ հայտարարություններով՝ նշելով, որ ոչ մի նախագիծ չկա, ակնարկելով, որ Հայաստանը պետք է ներկայացներ նախագիծը, սակայն չի ներկայացրել։

Ավելի վաղ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Հայաստանի դիմումը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին «կարող է հակառուսական քայլ համարվել»։ Միաժամանակ, օգոստոսի 16-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստից հետո Բաքուն հայտարարեց, որ միակ երկիրը, որը պաշտպանել է Բաքվի դիրքորոշումը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում, Ռուսաստանն էր։ Այսինքն, ըստ Փաշինյանի, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին ուղղված դիմումը կարելի է «դիտարկել որպես Բաքվի դեմ ուղղված քայլ»։

Նիստից հետո Հայաստանի ԱԳՆ-ն հայտարարություն է տարածել՝ նշելով, որ Երեւանն իրավունք չունի բանաձեւեր ներկայացնելու, քանի որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անդամ չէ։ Սակայն, ինչպես ասում են միջազգային իրավունքի փորձագետները, Երեւանը, որպես հրավիրված կողմ, բոլոր իրավունքներն ուներ բանաձեւի նախագիծ ներկայացնելու։ Դա նախատեսված է ՄԱԿ-ի հատուկ կանոնակարգով։

Բայց Երեւանը չցանկացավ դա անել, ըստ երեւույթին, «խաղաղության օրակարգը» չփչացնելու համար։ Նա հիմա էլ չի պատրաստվում դա անել՝ արագացնելով «խաղաղության օրակարգի» իրականացումը։

Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է խնդիրը «լուծել» մինչեւ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նոր նիստ. երեկ նա հայտարարեց, որ «Լաչինի միջանցքը կարող է միակողմանի բացվել, այսինքն՝ թույլ կտան միայն ելքը Արցախից»։ Ռուսաստանն իր հերթին մարդկանց խմբերով դուրս է բերում Արցախից՝ առանց վերադառնալու իրավունքի։

Բաքվում ասում են, որ Արցախում մնալու համար Ռուսաստանը հիմա պատրաստ է ամեն ինչի։ «Ի՞նչ նորություն կարող է առաջարկել Ռուսաստանը։ Ինձ թվում է, որ նրանք աստիճանաբար ընդունում են այս դիրքորոշումը. «Բաքվի բարեկամներ, դուք ուզո՞ւմ եք, որ մենք ճանաչենք, որ սա ձեր տարածքն է: Այո, սա ձեր տարածքն է։ Ուզու՞մ եք Ադրբեջանի դրոշը Խանքենդիի վրա։ Մենք կօգնենք բարձրացնել Ադրբեջանի դրոշը Խանքենդիի վրա։ Ցանկանու՞մ եք ադրբեջանցի փախստականների վերադարձը, խնդրեմ։ Ուզու՞մ եք, որ նրանք ապրեն ձեր օրենքներով։ Բարի»։ Կարծում եմ, որ խաղաղապահները մեզ կառաջարկեն ապահովել ադրբեջանցիների վերադարձածը եւ անվտանգությունը այն գյուղերում, որտեղ ապրելու են հայերը» (Ալիևի նախկին խորհրդական Էլդար Նամազովը Գելա Վասաձեի հետ հարցազրույցում):

Ֆրանսիան, փաստորեն, որոշել է ինքը ներկայացնել բանաձեւի նախագիծը եւ հույսը չդնել Հայաստանի վրա։ Հնարավոր է, որ Երեւանն անգամ չհրավիրվի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստին, որպեսզի չխանգարի քաղաքական որոշումների ընդունմանը։ Չնայած՝ կլինի Ռուսաստան։

ՀՀ կառավարությունն այսօր Արցախին հերթական միջպետական ​​վարկ է տրամադրել՝ 4 մլրդ դրամի չափով։

Բաքվում ասում են, որ «Հայաստանի կառավարությունը պետք է հայտարարի, որ դադարեցնում է Ղարաբաղի ֆինանսավորումը»։

Ֆինանսական աջակցությունն այժմ միակ բանն է, որը կապում է Արցախը Հայաստանի հետ։ Նման աջակցության բացակայությունը կնշանակի, որ հայ ժողովուրդը՝ ի դեմս իր իշխանության, խաչ է քաշում Արցախի վրա։ Հարցն այն է՝ թե ինչի՞ վրա է ծախսվելու 4 միլիարդը բլոկադայի պայմաններում։

Փաշինյանն այսօր ազդարարեց Լաչինի միջանցքի “միակողմանի”բացումը։ Ավելին, նա չասեց, որ դա անընդունելի է, և որ Հայաստանը երբեք թույլ չի տա արցախցիների արտագաղթը։ Նա միայն ասաց, որ Բաքվին է փոխանցել մի քանի նոր առաջարկ «խաղաղության պայմանագրի» համար՝ չբացահայտելով մանրամասները։

Արցախում լարված լռություն է Փաշինյանի «հայտարարության» վերաբերյալ։ Ավելին, «Աղդամի ճանապարհի» բացման և «Բարդայում հանդիպման» հետ կապված շոկը դեռ չի անցել։ Բաքուն սպասում է Ստեփանակերտի պատասխանին, կարծելով, որ «ղարաբաղցիները չեն համաձայնի» կամ անընդունելի պայմաններ կառաջադրեն։

Միջանցքը, իհարկե, կարելի է բացել մեկ ուղղությամբ, բայց ո՞վ է դրանից օգտվելու։