Լեհաստանը վճռականորեն կարձագանքի իր օդային տարածքի խախտումներին, հայտարարեց վարչապետ Դոնալդ Տուսկը երկուշաբթի՝ սեպտեմբերի 22-ին։

«Մենք կորոշենք խփել թռչող օբյեկտները, երբ դրանք խախտեն մեր տարածքը և թռչեն Լեհաստանի վրայով՝ դրանում կասկած չկա», – ասաց վարչապետը մամուլի ասուլիսում։

«Երբ մենք գործ ունենք այնպիսի իրավիճակների հետ, որոնք լիովին պարզ չեն, ինչպիսին է ռուսական կործանիչների վերջին թռիչքը Petrobaltic հարթակի վրայով, բայց առանց որևէ խախտման, քանի որ դրանք մեր տարածքային ջրերը չեն, մենք իսկապես պետք է երկու անգամ մտածենք, նախքան այնպիսի գործողություններ ձեռնարկելը, որոնք կարող են սրել հակամարտությունը», – մեջբերում է նրա խոսքերը Reuters-ը։

ՆԱՏՕ-ի 32 երկրների ներկայացուցիչներ սեպտեմբերի 23-ին Բրյուսելում կհանդիպեն Հյուսիսատլանտյան խորհրդի նիստում, որը հրավիրվել է Էստոնիայի խնդրանքով։ Խորհրդակցությունները կանցկացվեն Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի 4-րդ հոդվածի համաձայն, որը նշում է, որ «կողմերը միշտ պետք է խորհրդակցեն միմյանց հետ, եթե նրանցից որևէ մեկի կարծիքով սպառնալիքի տակ է որևէ կողմի տարածքային ամբողջականությունը, քաղաքական անկախությունը կամ անվտանգությունը»։

Սեպտեմբերի 19-ին Էստոնիան մեղադրեց Ռուսաստանին Վայնդլո կղզու մոտ իր օդային տարածքը խախտելու մեջ՝ երեք ՄիԳ-31 ինքնաթիռներով։ ՆԱՏՕ-ի կործանիչները օդ բարձրացան, բայց ինքնաթիռները չխոցվեցին։

Վերլուծաբանները նշում են, որ Մոսկվան «փորձարկում» է ՆԱՏՕ-ի ամրությունը՝ Թրամփի և Դաշինքի փլուզմամբ և Եվրոպայի պարտությամբ շահագրգռված այլ երկրների խրախուսմամբ։

Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Իվետ Քուփերը սեպտեմբերի 22-ին հայտարարեց, որ ՆԱՏՕ-ի օդային տարածքի խախտումը՝ Էստոնիայում և Լեհաստանում, կարող է հանգեցնել դաշինքի և Ռուսաստանի միջև ուղղակի բախման։

Միևնույն ժամանակ, Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենի Հյուսիսային Եվրոպայի ամենամեծ՝ Կաստրուպ օդանավակայանը, երկուշաբթի երեկոյան ստիպված էր մի քանի ժամով դադարեցնել բոլոր թռիչքները տարածքում անհայտ անօդաչու թռչող սարքերի պատճառով։

Լիտվայի պաշտպանության նախարար Դովիլե Շակալիենեն հիշեցրել է ռուսական Սու-24 ռմբակոծիչի խոցումը Թուրքիայի կողմից։ Նա այս մասին գրել է X-ում, այն բանից հետո, երբ Էստոնիան մեղադրել է Ռուսաստանին իր օդային տարածքը խախտելու մեջ։ «Մենք պետք է լուրջ լինենք։ Հ.Գ. Թուրքիան օրինակ ծառայեց 10 տարի առաջ։ Մտածելու տեղիք է տալիս», – գրել է Շակալիենեն Էստոնիայում տեղի ունեցած միջադեպի մասին։

2015 թվականի նոյեմբերին թուրքական կործանիչը խոցեց ռուսական Սու-24 ռմբակոծիչը սիրիա-թուրքական սահմանի վրա։

ՆԱՏՕ-ն պետք է հետևի այն օրինակին, թե ինչպես է Թուրքիան կառուցում հարաբերությունները Ռուսաստանի և Ուկրաինայի հետ, ասել է երեկ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Fox News-ի հատուկ ռեպորտաժին տված հարցազրույցում։ Այդպիսով նա ակնարկել է, որ ռուսական ինքնաթիռի խոցումը չի հանգեցրել Մոսկվայի և Անկարայի միջև հակամարտության, այլ հաստատել է Թուրքիայի վճռականությունը՝ դիմադրելու ցանկացած ագրեսիային։

Միևնույն ժամանակ, Էրդողանը կցանկանար, որ եվրոպացիները հայտարարեն Ռուսաստանի ագրեսիայի մասին։ Այս դեպքում ՆԱՏՕ-ն ստիպված կլինի կիրառել 5-րդ հոդվածը, և Թուրքիան իրավունք կստանա ազդել պատասխան հարվածի մասին որոշման վրա, այդ թվում՝ վետոյի իրավունք։

Ասում են, որ Արարատ Միրզոյանը սեպտեմբերի 22-ից 27-ը Նյու Յորքում է լինելու՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 80-րդ նստաշրջանի բարձր մակարդակի քննարկումներին մասնակցելու համար։

Գլխավոր ասամբլեայի ներկայիս նստաշրջանը սկսվել է Մեծ Բրիտանիայի, Ավստրալիայի, Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Լյուքսեմբուրգի, Պորտուգալիայի, Մոնակոյի և մի շարք այլ երկրների կողմից Պաղեստինի պետության ճանաչման շքերթով։ Իտալիայում, որտեղ կառավարում է Թրամփին հարազատ կուսակցությունը, երեկ տեղի են ունեցել պաղեստինցիների ի պաշտպանության զանգվածային գործադուլներ, որոնք վերածվել են անկարգությունների։ Միացյալ Նահանգները չի ճանաչում Պաղեստինը, պաշտպանելով միասնական Իսրայելի գաղափարը, որը կդառնա «կայսրություն» Մերձավոր Արևելքի մի մասում՝ Թուրքիայի կողքին։

Երկու պետությունների՝ Պաղեստինի և Իսրայելի գոյության աջակցությունը Եվրոպայի վերջին փորձն է՝ փրկելու ներկայիս եվրոպա-հրեական աշխարհակարգը, որը կառուցված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքների վրա։ Այս աշխարհակարգի փլուզումը աղետալի հետևանքներ կունենա Եվրոպայի համար, որն արդեն իսկ պատառոտվում է Ռուսաստանի, Միացյալ Նահանգների և Թուրքիայի կողմից՝ դրսից և ներսից՝ միգրացիայի միջոցով։

Աշխարհակարգի փլուզումը սկսվեց փոքրիկ Արցախով և Եվրոպայի աջակցությամբ՝ Արցախյան խնդիրը ռազմական «կարգավորման» կարգավորելու հարցում՝ ագրեսիա, օկուպացիա, ցեղասպանություն, բնիկ բնակչության տեղահանություն և ճանաչված սահմանների բռնի փոփոխություն: 1990-ին Հայաստանի անկախության հռչակագիրը և Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման վերաբերյալ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշումը ողջունած Եվրոպան, 2022 թվականի փետրվարից հետո (երբ Ռուսաստանը ներխուժեց Ուկրաինա), հանկարծակի կառչեց Ալմա-Աթայի հռչակագրին և Ստալինի գծած սահմաններին։

2022 թվականին Պրահայում, Լավրովի բարձր ծիծաղի ներքո, եվրոպացի առաջնորդները ծափահարեցին Փաշինյանի և Ալիևի կողմից Ղարաբաղը «Ադրբեջանի» մաս ճանաչող փաստաթղթի ստորագրմանը: Դրանից հետո Ռուսաստանը սկսեց ավելի վստահորեն «պատառոտել» Ուկրաինան. եթե Եվրոպան ճանաչել է Ադրբեջանի՝ տարածք զավթելու իրավունքը, ապա կճանաչեր նաև Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի կեսի, իսկ հետագայում՝ Բալթյան երկրների և Լեհաստանի զավթումը: Թուրքիան հանգիստ գրավեց Սիրիան, հաստատվեց Հայկական լեռնաշխարհում, իսկ Իսրայելը սկսեց Գազայի, Լիբանանի և Սիրիայի մասերի լիակատար օկուպացիան։

Հենց Արցախում սկսեց քանդվել հին աշխարհակարգը, և հիմա Արցախը մատաղ արած եվրոպական երկրները փորձում են փրկվել՝ “փրկելով” Պաղեստինը։

Սակայն արդեն ուշ է. ավանդական պետությունների փլուզումը սկսվել է, կրկին Հայաստանից, և Արարատ Միրզոյանը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում կհայտարարի հայկական նոու-հաույի մասին։

Սեպտեմբերի 20-ին՝ Հայաստանի անկախության օրվանից մեկ օր առաջ, վարչապետի պաշտոն զբաղեցնող  Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց Երրորդ Հանրապետության ավարտի մասին, նշելեվ, որ «Հայաստանը վաղուց ապրում է Չորրորդ Հանրապետության պայմաններում»։ Այս հայտարարությունն նոնսենս էր. պետությունը հայտարարում է սահմանադրական կազուսի մասին, երբ գործող Սահմանադրությամբ իշխող կուսակցությունը առաջնորդվում է դրան հակասող սկզբունքներով, օրինակ՝ հայտարարելով երկրի սահմանների փոփոխությունների մասին առանց հանրաքվեի կամ երկրի տարածքի մի մասի “աութսորսինգով” օտարման մասին՝ առանց հստակ պայմանների քննարկման։ Սահմանադրությունն այլևս ուժի մեջ չէ, ուրեմն՝ պետությունը չի գործում։

Սա իսկապես նոու-հաու է. Հայաստանն աշխարհում առաջինը հայտարարեց, որ չունի ճանաչված սահմաններ և, հետևաբար, պաշտպանելու ոչինչ չունի, որ լավագույն դիմադրությունը՝ «խաղաղությունն» ու «խաչմերուկն» են, որ մերժում է Արարատը և մյուս բոլոր ազգային ուղենիշները: Հայաստանն առաջինն էր, որ հայտարարեց ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ծնված հանրապետության լուծարման և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված աշխարհակարգի հետ կապերի լիակատար խզման մասին։

Այս նոու-հաուն միանշանակորեն կաջակցվի ԱՄՆ-ի, Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Իսրայելի կողմից, մինչդեռ Հունգարիան և Սլովակիան՝ Հայաստանի ներկայումս եվրոպական լավագույն ընկերները, կօգտագործեն այն ԵՄ-ն քանդելու համար։

Մի հայտնի փիլիսոփայի տարիներ առաջ ասել էր, որ ներկայիս գլոբալ պարադիգմի պայմաններում Հայաստանը ոչ մի շանս չունի գոյատևելու որպես ավանդական պետություն՝ որոշակի տարածքում ապրող որոշակի բնակչությամբ: Հայաստանը կարող է գոյատևել միայն որպես ցանցային պետություն՝ ինչ-որ վիրտուալ բան, առանց տարածքի, բայց ֆորմակ կառավարվող մեկ կենտրոնից։

Սեպտեմբերի 20-ին Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց նման նախագծի մասին, և դա նախադեպ կստեղծի աշխարհի շատ երկրների համար, որոնք կդադարեն գոյություն ունենալ որպես ազգային պետություններ։

Երեւանում այսօր եւ վաղը անցկացվում է ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի 108-րդ Ռոուզ-Ռոթ խորհրդաժողովը, որին մասնակցում են նաեւ պատվիրակներ Թուրքիայից ու Ադրբեջանից։

Թուրք պատվիրակների թվում է Թուրքիայի խորհրդարանի պատգամավոր Ֆաթմա Աքսալը, որը լրագրողների հետ զրույցում այսօր հայտարարեց, թե Թուրքիան հայ-թուրքական սահմանի բացման հարցով նախապայմաններ առաջ չի քաշում։ «Ոչ, սահմանը բացելու որեւէ նախապայման մենք չունենք, այս պահին գործընթացը տեղի է ունենում երկխոսությամբ, հուսով ենք՝ շուտով սահմանը կբացվի»,- հայտարարեց նա՝ անդրադառնալով հարցին, որ Թուրքիան հայ-թուրքական սահմանի բացումը մշտապես կապել է նաեւ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների հետ։

Թուրք պատգամավորը նաեւ ասաց, թե «Թրամփի ուղու» գործարկման շնորհիվ տարածաշրջանի երկրները կզարգանան։ «Այդ ուղին շատ-շատ կարեւոր է առեւտրի եւ երկրների տնտեսական զարգացման համար։ Թուրքիան նույնպես պատրաստվում է օգտվել այդ ամենից, միայն Հայաստանը չէ, որ օգտվելու է այս ապաշրջափակումից»,- ասաց նա։

Լրագրողները հարցրին՝ ինչո՞ւ են թուրքերն ու ադրբեջանցիները Սյունիքի ճանապարհը այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցք» անվանում, տարածքային պահանջնե՞ր ունեն Հայաստանի նկատմամբ։ «Ոչ, «Զանգեզուրի միջանցք» ասելով՝ տարածքային պահանջ չկա Հայաստանի նկատմամբ»,- պատասխանեց նա։

Թուրք պատգամավորը հայտարարեց, թե խաղաղությունը իրատեսական է․ «Ոչ մի երկիր չի կորցնում խաղաղությունից, եւ ոչ ոք դեռ չի շահել պատերազմից։ Այնպես որ, եկեք սպասենք եւ լինենք լավատես, քանի որ ես լավատես եմ»։

Երեւանում այսօր եւ վաղը անցկացվում է ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի 108-րդ Ռոուզ-Ռոթ խորհրդաժողովը, որին մասնակցում են նաեւ պատվիրակներ Թուրքիայից ու Ադրբեջանից։

Ադրբեջանցի պատվիրակ Մուրադ Մուրադովը լրագրողների հետ զրուցյում հայտարարեց, թե Ադրբեջանը տարածքային պահանջներ չունի Հայաստանի նկատմամբ, փոխարենը Հայաստանին մեղադրեց, որ ՀՀ Սահմանադրության մեջ տարածքային պահանջներ կան Ադրբեջանի նկատմամբ։

«Ըստ Հայաստանի Սահմանադրության՝ Հայաստանն ունի տարածքային պահանջներ Ադրբեջանից, դա պոտենցիալ իրավական հիմքեր է ստեղծում, որն այս պահին խոչընդոտ է հանդիսանում խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման համար»,- ասաց նա։

Դիտարկմանը, որ հենց Ադրբեջանի Սահմանադրությունն է տարածքային պահանջներ պարունակում Հայաստանի նկատմամբ, ադրբեջանցի պատվիրակը պատասխանեց․ «Մեր Սահմանադրությունը չունի որեւէ տարածքային պահանջ Հայաստանի նկատմամբ, ավելի շատ Ադրբեջանի՝ Հարավային Կովկասի արեւելյան տարածաշրջանի մաս կազմելու մասին է խոսքը»։

Լրագրողները հիշեցրին, որ Ադրբեջանից հայտարարություններ են հնչում այսպես կոչված «արեւմտյան Ադրբեջանի» մասին՝ նկատի ունենալով Հայաստանի ամբողջ տարածքը,  ի՞նչ է սա, եթե ոչ տարածքային պահանջ Հայաստանի նկատմամբ։

Մուրադովն արձագանքեց․ ««Արեւմտյան Ադրբեջան» ասելով՝ մենք նկատի ունենք, որ միմյանց տարածքային ամբողջականությունը պահպանում ու հարգում ենք։ «Արեւմտյան Ադրբեջանը» դա հասարակական կազմակերպություն է, որը սպասարկում է ժողովրդի շահերը եւ ավելի շատ մշակութային ժառանգությանն է վերաբերում։ Մարդիկ երկար տարիներ ապրել են տվյալ տարածքներում, ցանկանում են այցելել իրենց հարազատների գերեզմաններին, եւ դա ավելի շատ ժողովրդի շահերն ու մշակութային ժառանգությունը սպասարկող կոնցեպտ է»։

Ադրբեջանցուն հարց ուղղվեց նաեւ այն մասին, որ ադրբեջանական զորքն օկուպացրած է պահում ՀՀ տարածքները, ինչո՞ւ դուրս չեն գալիս ՀՀ տարածքներից։ Նա ասաց, որ եւ Հայաստանը, եւ Ադրբեջանն ամբողջովին ճանաչում եւ գնահատում են միմյանց տարածքային ամբողջականությունը։ Ինչ վերաբերում է ադրբեջանական օկուպացիային, ասաց, որ դելիմիտացիայի ու դեմարկացիայի շրջանակներում այդ հարցին պետք է անդրադառնալ։ «Ժամանակի ընթացքում պետք է տեղի ունենա որոշակի անկալվների կամ տարածքների փոփոխություն, որոշ տարածքներից Հայաստանը կամ Ադրբեջանը պետք է դուրս գան, տարածքների փոփոխություն պետք է տեղի ունենա»,- ասաց նա։

Մյուս հարցին, թե ինչո՞ւ Բաքուն ազատ չի արձակում հայ գերիներին, նա պատասխանեց, թե «կան մեղադրյալներ, որոնք, ըստ Ադրբեջանի օրենսդրության, համարվում են օրինախախտներ, այդ պատճառով Բաքվի բանտերում են պահվում»։ «Գործընթացն ընթացքի մեջ է, զինվորներին ամբողջությամբ բաց ենք թողել, ինչ վերաբերում է ռազմաքաղաքական ղեկավարությանը, այդ գործքերը քննվում են,  որովհետեւ նրանք մեղադրյալ են համարվում»,- հավելեց նա։