BBC. Կզզցնել և ոչնչացնել. հայկական ժողովրդավարության առանձնահատկությունները
- 09:15 02.06.2026
BBC-ն հրապարակել է Հայաստանում նախընտրական իրավիճակի համապարփակ վերլուծություն, որից մի հատված ներկայացված է ստորև։
Երևան կատարած այցի ժամանակ Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնը հայտարարել է, որ Հայաստանը ամրապնդել է իր ժողովրդավարությունը։ Նա և Փաշինյանը կարճատև շրջագայություն են կատարել երկրով մեկ, որի օրհներգը ֆրանսահայ երգիչ Շառլ Ազնավուրի «Լա Բոհեմ» երգն էր։ Մակրոնը նույնիսկ երգել է այն պաշտոնական ընթրիքի ժամանակ, և Փաշինյանը նրան ուղեկցել է հարվածային գործիքներով։
Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը և այլ եվրոպացի առաջնորդներ նույնպես մայիսին խոսել են Երևանի ժողովրդավարության և եվրոպական արժեքների նկատմամբ հավատարմության մասին։
Սակայն Հայաստանից պատկերը պակաս վարդագույն է թվում։ «Մենք արագորեն շարժվում ենք հակաժողովրդավարական ուղղությամբ», – ասում է քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը։
Վերջին տարիներին ընդդիմադիր գործիչները, բլոգերները և կառավարությանը քննադատող, ինչպես նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջնորդին պաշտպանող հասարակական գործիչները ներգրավվել են քրեական գործերում։ Դրան հաճախ նախորդել է Փաշինյանի քննադատությունը։
Մայիսի կեսերին Ղարաբաղից փախստական Արթուր Օսիպյանը վիճեց վարչապետի հետ տարածքի ճակատագրի շուրջ։ Վարչապետը կորցրեց ինքնատիրապետումը, և նրանց զրույցն ավարտվեց նրանով, որ Օսիպյանին բռնի կերպով քարշ տվեցին թիկնապահներն ու կառավարության կողմնակիցները։ Դրանից հետո Փաշինյանը սկսեց հայհոյանքներ հնչեցնել բարձրախոսով. «Մինչդեռ Ղարաբաղի հարցը կար, պետք է կգնային և զոհվեյիր, ինչո՞ւ ես դեռ ողջ» և «Հեյ, տականք։ Ինչո՞ւ ես ողջ։ Դու պետք է գնայիր և մեռնեիր» (Օսիպյանը, ի դեպ, Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ կռվել է առաջնագծում)։
Նույն հանրահավաքի ժամանակ Փաշինյանը շարունակեց հայհոյանքներ հնչեցնել և սպառնալ իր քննադատներին։ «Ես ձեզ ամբողջությամբ կկզեցնեմ և կոչնչացնեմ», – գոռում էր Փաշինյանը՝ թվարկելով հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունների առաջնորդներին։
Նույն օրը Օսիպյանը, որը համարձակվել էր վիճել վարչապետի հետ, բերման ենթարկվեց, և դատարանը հետագայում նրան երկու ամսով կալանավորեց։ Նա հացադուլ հայտարարեց նախնական կալանքի տակ։
Օսիպյանի ձերբակալությունը ցնցեց հայ հասարակությանը։ Հայկական մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող խմբերի, այդ թվում՝ կառավարամետ խմբերի համատեղ հայտարարության մեջ նրա դեմ առաջադրված մեղադրանքները որակվել են «անօրինական, անհիմն և քաղաքական դրդապատճառներով»։
Անցյալ շաբաթ Փաշինյանը հանրահավաքի ժամանակ հայտարարեց ընդդիմադիր կուսակցության առաջնորդի դեմ քրեական գործ հարուցելու մասին, և գործն իսկապես հարուցվեց։ Խուզարկվեց մեկ այլ ընդդիմադիր գործչի՝ խորհրդարանի ներկայիս անդամի տունը։
Փաշինյանը նաև հայտարարեց մեկ այլ կուսակցության ղեկավարի բիզնեսը ազգայնացնելու ծրագրերի մասին, և նույն օրը գլխավոր դատախազությունը խախտումներ հայտնաբերեց այդ ընկերության մասնավորեցման գործում։ Ավելի վաղ Երևանի արվարձաններից մեկի բնակիչը ձերբակալվել էր իշխող կուսակցության նախընտրական պաստառը պատռելու համար։ Ոստիկանությունը նրան հոգեկան հիվանդ էր ճանաչել և տեղափոխել հոգեբուժարան, որտեղ մի քանի ժամ անց նա ինքնասպան է եղել։
«Իշխանությունը կենտրոնացած է մեկ անձի ձեռքում», – ասում է Տիգրան Գրիգորյանը։ «Իշխող կուսակցության առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը զգալի վերահսկողություն ունի ինչպես իրավապահ մարմինների, այնպես էլ դատական համակարգի նկատմամբ»։
Մասնագետը ենթադրում է, որ ընտրություններից հետո ընդդիմության դեմ արշավը և իշխանության կենտրոնացումը միայն կսրվեն, մասամբ այն պատճառով, որ մարդու իրավունքների պաշտպաններն ու հասարակական գործիչները անտեսում են այն ընդդիմադիր գործիչների հետապնդումները, որոնց նրանք չեն սիրում և որոնց հետ գաղափարական տարաձայնություններ ունեն։
Սակայն ձերբակալություններն ու քրեական գործերը անտեսվում են նաև Արևմուտքում: Մինչդեռ նախորդ ռեժիմի օրոք եվրոպացի դիվանագետները պարբերաբար մտահոգություն էին հայտնում ընդդիմադիր գործիչների հետապնդումների վերաբերյալ, վերջին քրեական գործերից ոչ մեկը որևէ մեկնաբանություն չի ստացել. ըստ էության, միայն գովեստներ են հնչել հայկական ժողովրդավարության հասցեին։
Մարտին Հայաստան այցելեց Human Rights Watch-ի նախկին ղեկավար և այժմ Փրինսթոնի համալսարանի հրավիրված պրոֆեսոր Քենեթ Ռոթը: Նա եզրակացրեց, որ Արևմուտքի լռությունը հիմնված է աշխարհաքաղաքական հաշվարկների վրա։
«Փաշինյանը հասկացել է, թե ինչպես չեզոքացնել ընդդիմության նկատմամբ իր կողմից ձեռնարկված ճնշումների վերաբերյալ եվրոպական ցանկացած առարկություն. նա պնդում է, որ պայքարում է ռուսական ազդեցության դեմ, և եվրոպացի առաջնորդները հավատում են նրան», – գրում է Ռոթը։
Նա կարծում է, որ Բրյուսելը «պատրաստ է շարունակել [Հայաստանին] դեպի Արևմուտք մղել՝ անտեսելով, թե ինչպես է իր առաջնորդը խաթարում այն արժեքները, որոնք Արևմուտքը ենթադրաբար պետք է պաշտպանի»։
Փաշինյանն ինքը, սակայն, պնդում է, որ Հայաստանը խնդիրներ չունի ո՛չ ժողովրդավարության, ո՛չ էլ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հետ։ «Հայաստանը ժողովրդավարական երկիր է, և մենք գործնականում միշտ ունենում ենք քաղաքական գործընթացներ, և սա մեզ համար դարձել է նորմալ բան», – ասել է նա ապրիլի սկզբին Կրեմլում Պուտինի հետ բանակցությունների ժամանակ։
Նա հավելել է, որ հայկական բանտերում քաղբանտարկյալներ չկան, սոցիալական ցանցերը լիովին ազատ են, և որոշ քաղաքացիներ նույնիսկ զգում են, որ երկրում չափազանց շատ ժողովրդավարություն կա։
«Ես վստահ եմ, որ մեր առաջիկա ընտրություններից հետո Հայաստանում ժողովրդավարությունը և ժողովրդի իշխանությունը կշարունակեն ամրապնդվել, և [հայ-ռուսական] հարաբերությունները նույնպես կշարունակեն դինամիկ զարգանալ ընտրություններից հետո», – վստահեցրել է Փաշինյանը Ռուսաստանի առաջնորդին։