
Ալիևի օգնական Հաջիևը Հայաստանը դուրս բերեց երկարատև թմրությունից՝ կազմակերպելով 58 երկրների դիվանագետների այցը օկուպացված Արցախ և նրանց ծանոթացնելով Արցախի «ալբանական» պատմությանը, այն Արցախի, որը դարեր շարունակ պահպանել էր հայկական պետականության ավանդույթները և դարձել էր անկախ Հայաստանի վերականգնման հիմքը 1990 թվականին։
Երբեք չժպտացող Հաջիևը ժպիտներ էր շռայլում օտարերկրյա դիվանագետներին՝ ցույց տալով նրանց Գանձասարի ձեռագրի պատճենը, հրավիրելով պարելու հայկական ոսկորների վրա և տեղում տարածելով տեսանյութեր, որպեսզի ոչ ոք «չթռնի»։ Շուշիում երեկոյան ընդունած ալկոհոլից և պապերից հետո արթնացած դիվանագետները առավոտյան սարսափով էին դիտում «օրգիայի» կադրերը՝ գիտակցելով, թե ինչպես են իրենց “պադստավիտ” արել։ Այդքանից հետո նրանք կամ պետք է խոստովանեն, որ կամավոր են պարել հայերի ոսկորների վրա՝ էթնիկ զտումներն ու ցեղասպանությունը օրինականացնելով, կամ հայտարարեն, որ տեղյակ չեն եղել, թե ինչ են անում, քանի որ խմած էին։
Սակայն, մինչ Հաջիևը օտարերկրյա դիվանագետներին թակարդի մեջ էր գցում, Հայաստանում հրաշք տեղի ունեցավ. ժողովուրդը արթնացավ այն լեթարգիական քնից, որի մեջ Հայաստանի իշխանությունները հայ ժողովրդին ներքաշել էին պատերազմի վերսկսման սպառնալիքի և «ազգային զգացմունքների զարթոնքի» վտանգի նարկոզով։
Երկուշաբթի օրը Վրաստանի և Հարավային Կովկասի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Մագդալենա Գրոնոն, որին նախորդ օրը նկատել էին Շուշիում, ժամանեց Երևան: Նրան դիմավորեցին բազմաթիվ նամակներ և կոչեր անհատներից և կազմակերպություններից, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի հայտարարությունը, Հայաստանի խորհրդարանի պատգամավորների վրդովմունքը և նույնիսկ «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներկայացուցիչները, որոնք դժգոհ էին Հաջիևի հայտարարություններից, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ դրանք «չեն նպաստում խաղաղությանը»: Հայաստանի արտաքին գործերի փոխնախարար Վահան Կոստանյանը սպասում էր տիկին Գրոնոյին Երևանում՝ որ ուղեկցի նրան Մատենադարան՝ ցույց տալու համար գրքի բնօրինակը, որի պատճենը նա տեսել էր օկուպացված Գանձասարում։
Եվ հարց է առաջանում. ինչո՞ւ Հիմքեթ Հաջիևը բեմադրեց նման հուսահատ շոու՝ գիտակցելով, որ դա նման հետևանքներ կունենա։
Հաջևը, որը Դիլիջան էր ժամանել Հայաստանի ընտրություններից անմիջապես հետո և զբոսնել էր Անվտանգության խորհրդի այն ժամանակվա քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի հետ, սպասում էր Գրիգորյանի «փոխադարձ այցին», հնարավոր է՝ նրա հայրենի Մարտունի։ Սա պետք է լիներ Ադրբեջանի «իրավասության» Ղարաբաղում «ճանաչման» գագաթնակետը Հայաստանի և այդ ժամանակվա ամեբարձր պաշտոնյա արցախցու կողմից։ Հնարավոր է՝ սա պետք է լիներ Արցախ դեսպանների այցի մեխը։
Սակայն պատասխան այցը տեղի չունեցավ. Ալեն Սիմոնյանը փոխարինեց Արմեն Գրիգորյանին, և Հաջիևը ստիպված եղավ շտապ արդարանալ իր ղեկավարների առջև՝ կազմակերպելով դեսպանների մասնակցությամբ շոու, առանց արցախցիների Շուշիում պարելու։ Դեսպանները, իհարկե, համեղ կերան, պարեցին և գրառումներ արեցին՝ իրենց ղեկավարներին փոխանցելու համար, բայց նրանք այդպես էլ չտեսան արցախցիների՝ ո՛չ տեղացիների, ո՛չ էլ երևանցիների։
Հաջիևի «Պար հայերի ոսկորների վրա» գործողությունն ավարտվեց անսպասելի արդյունքով. հայերի մոտ սկսեց արթնանալ ինքնապահպանման և ազգային արժանապատվության բնազդը։ Արևմտյան դեսպանները այլևս տաս անգամ կմտածեն, մինչև Հաջիևի արկածներին մասնակցելը։ Արցախի հայկականությունը և օկուպացիան ավելի ցայտուն դարձան, իսկ արցախցիների կողմից «ադրբեջանական հպատակության» ճանաչումը դարձավ բացարձակապես անհասանելի Բաքվի համար։
Նաիրա Հայրումյան