ԵՄ-Հայաստան-ՌԴ եռանկյունի. Եվրամիությունը չի՞ վախենում իմիջի կորստից

Նոյեմբերի 12-ին, Դուբլինում Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովի շրջանակներում, մի շարք եվրոպական երկրների, Միացյալ Թագավորության և ԵՄ առաջնորդները Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպումից հետո հայտարարություն տարածեցին՝ աջակցելով Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությանը, տարածքային ամբողջականությանը, կայունությանը, անկախությանը և դիմադրողականությանը։

«Հինգ ամիս առաջ Հայաստանում տեղի ունեցան խորհրդարանական ընտրություններ։ Դրանք թույլ տվեցին հայ ժողովրդին հստակ ընտրություն կատարել խաղաղության, ժողովրդավարության և Եվրոպայի հետ ավելի սերտ կապերի օգտին՝ չնայած Ռուսաստանի բազմակողմանի միջամտությանը։

Այդ ժամանակվանից ի վեր Ռուսաստանի ուղղակի քաղաքական և տնտեսական ճնշումը Հայաստանի վրա միայն ուժեղացել է։ Ռուսաստանը աննախադեպ սահմանափակումներ է սահմանել հայկական արտահանման վրա և այժմ սպառնում է էներգակիրների մատակարարումն օգտագործել որպես վախեցնելու միջոց։

Ի պատասխան՝ մենք գործողություններ ենք ձեռնարկում, որպեսզի Հայաստանը կարողանա պաշտպանել իր ինքնիշխանությունը և ազատորեն ընտրել իր ճակատագիրը։ Մենք կշարունակենք աջակցել Հայաստանին տնտեսական գործընկերությունների դիվերսիֆիկացման գործում, մասնավորապես՝ առևտրի և էներգետիկայի ոլորտում՝ հիմնվելով Եվրամիության կողմից ԵՄ-ին հայկական արտահանման 80%-ի վրա մաքսատուրքերը կասեցնելու որոշման վրա։

Մենք ճանաչում ենք հայ ժողովրդի եվրոպական ձգտումները և կշարունակենք աջակցել Հայաստանի ջանքերին՝ կառուցելու բարգավաճ և կայուն ժողովրդավարություն և հաջողակ տնտեսություն, որը լիովին ինտեգրված կլինի տարածաշրջանային տրանսպորտային ցանցերին և միջազգային առևտրային հոսքերին։

Մենք նաև աջակցում ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացին, ինչպես նաև 2025 թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում կայացած հանդիպումից ի վեր ձեռք բերված նշանակալի առաջընթացին, նաև Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին։ Մենք կոչ ենք անում այս ուղղությամբ հետագա ջանքեր գործադրել՝ ի շահ Հայաստանի և Ադրբեջանի ժողովուրդների, ինչպես նաև ամբողջ տարածաշրջանի», – ասվում է հայտարարության մեջ։

ԵՄ հայտարարության մեջ չի նշվում, թե որքան գումար կհատկացվի Հայաստանին աջակցելու և այն Ռուսաստանից պաշտպանելու համար։ Սակայն ԵՄ աջակցությունը վերջերս ավելի ու ավելի շատ հարցեր է առաջացնում Հայաստանում. հանրությունը, այդ թվում՝ որոշ ընդդիմադիր կուսակցություններ, մեղադրում են Եվրոպային՝ հայաստանյան ռեժիմին աջակցելու մեջ, որն անհիմն ճնշում է և կալանավորում հակառակորդներին՝ «ռուսական սպառնալիքի դեմ պայքարի» պատրվակով։ Վերջին աղաղակող իրադարձությունը ընդդիմադիր գործիչ Արսեն Գևորգյանի մահն էր նախնական կալանքի խցում։ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչները այս կապակցությամբ հանրահավաք են անցկացրել Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության շենքի մոտ, որտեղ նրանց ընդունել է պատվիրակության ղեկավար Վասիլիս Մարագոսը։

Հանդիպումից հետո ընդդիմադիր գործիչները հայտարարել են, որ զրույցը կառուցողական է եղել, որ իրենք պատվիրակության ղեկավարին տեղեկացրել են հասարակական տրամադրությունների մասին, և որ Եվրոպայի աջակցությունը Հայաստանի կառավարության կողմից ձեռնարկվող բռնաճնշումներին վարկաբեկում է Եվրոպական Միությունը՝ որպես ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների դոնորի։

Ինքը՝ Նիկոլ Փաշինյանը, եվրոպական գագաթնաժողովներին մասնակցելուց հետո, հայտարարեց դեկտեմբերին երեք անգամ Ռուսաստան այցելելու իր մտադրության մասին, պարզ ակնարկելով, որ Հայաստանի եվրաինտեգրման ուղղությամբ անհապաղ քայլեր չեն նախատեսվում։ Փաշինյանը խոսում է ոչ թե եվրաինտեգրման, այլ «տարածաշրջանայնացման» առաջնահերթության մասին, այսինքն՝ մերձեցման իր ամենամոտ հարևանների՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ։

Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ն մտադիր է կանխել Ռուսաստանի ամրապնդումը Հարավային Կովկասում և այս համատեքստում պատրաստ է շարունակել աջակցել Փաշինյանի կառավարությանը։

Ռուսաստանի իշխանությունները չպետք է խոչընդոտեն Հարավային Կովկասի երկրների մերձեցմանը Եվրոպայի հետ, որոնք պատմական հնարավորություն ունեն հաղթահարելու պատերազմի և բռնության դարաշրջանը։ Այս հայտարարությունն արել է Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Յոհան Վադեֆուլը՝ նոյեմբերի 17-ին, երեքշաբթի օրը, պաշտոնը ստանձնելուց հետո Բաքու և Երևան կատարվելիք այցից առաջ։

Նա բարձր է գնահատել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից ցուցաբերված «քաջությունն ու պատասխանատվությունը»։ Նրա խոսքով՝ «Գերմանիան պատրաստ է այս գործընթացում լինել Հայաստանի և Ադրբեջանի հուսալի գործընկեր և բարեկամ»։

Իր հերթին, Եվրոպական դիվանագիտության ղեկավար Կայա Կալլասը հայտարարեց Կենտրոնական Ասիայի, Սև ծովի և Հարավային Կովկասի հարցերով նախարարական հանդիպման մասին: «Մեր հիմնական պահանջներից է զորքերի դուրսբերումը բոլոր այն երկրներից, որտեղ ներկայումս տեղակայված են ռուսական զորքեր», – նշեց Կալլասը։

Նոյեմբերի 16-ին Բրյուսելում ՀՀ արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարար Արարատ Միրզոյանը անդրադարձավ հիբրիդային սպառնալիքներին, այդ թվում՝ արտաքին տեղեկատվության մանիպուլյացիաներին և միջամտության փորձերին, որոնք ուղղված են ինքնիշխանության թուլացմանը և ժողովրդավարական ինստիտուտների նկատմամբ հանրային վստահության խաթարմանը։

Նոյեմբերի 16-ին ՀՀ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանն ընդունեց Եվրոպական Միության պատվիրակության ղեկավար, դեսպան Վասիլիս Մարագոսին և քննարկեց Հայաստան-ԵՄ պաշտպանական համագործակցության զարգացման գործընթացն ու հեռանկարները: Հաջորդ օրը Պապիկյանը մեկնեց Բրյուսել։

Բրյուսելում գտնվող Արարատ Միրզոյանը հանդիպեց նաև Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ Քևին Համիլթոնի հետ: Արտաքին գործերի նախարարության տվյալներով՝ նրանք քննարկել են Հայաստանի և ՆԱՏՕ-ի միջև գործընկերության զարգացումը, Կոսովոյում ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահ առաքելությանը Հայաստանի շարունակական մասնակցությունը և տարածաշրջանային զարգացումները: Միրզոյանը նաև ներկայացրեց Հայաստանի ջանքերը տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ընդլայնման ուղղությամբ:

ՀՀ կառավարությունը պետք է որոշի՝ դիմել ԵՄ անդամակցության համար, թե ոչ, և միայն դիմումը ստանալուց հետո ԵՄ անդամ պետությունները կկայացնեն որոշում: Այս մասին հայտարարել է ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսը CivilNet-ի հարցին ի պատասխան։

«Իհարկե, մենք հետևում ենք Հայաստանում տեղի ունեցող զարգացումներին և ակտիվորեն մասնակցում ենք Հայաստանին աջակցելուն, մասնավորապես՝ տնտեսությանը աջակցելուն Ռուսաստանի կողմից ճնշման լույսի ներքո», – ասել է նա։

Նոյեմբերի 17-ին ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը Բրյուսելում հանդիպել է Մարթա Կոսի հետ՝ քննարկելու ՀՀ-ԵՄ ռազմավարական գործընկերության օրակարգի իրականացումը և համագործակցության տնտեսական բաղադրիչի խորացումը։

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության հայտարարության համաձայն՝ երկու կողմերը քննարկել են քաղաքական պարտավորությունները կոնկրետ ծրագրերի և ներդրումների վերածելու ջանքերը՝ տրանսպորտային ենթակառուցվածքների, թվային և էներգետիկ կապի, ինչպես նաև դիմադրողականության ամրապնդման ոլորտներում։

Ի՞նչ կոնկրետ ձևեր կունենա ԵՄ-ի աջակցությունը Հայաստանին, որքա՞ն կարժենա այն, պատրա՞ստ է ԵՄ-ն ընդունել հանում ՀՀ կառավարության բռնաճնշումներին աջակցելու՝ սեփական իմիջի կորուստները, կփորձի՞ ԵՄ-ն համագործակցել ՀՀ-ում գործող այլ քաղաքական և քաղաքացիական հասարակության գործիչների հետ, և արդյո՞ք ռուսական ռազմաբազայի դուրսբերումը Հայաստանից կլինի գլխավոր պայմանը։