
Հայկական պետության քանդման տրագիկոմեդիան աստիճանաբար վերածվում է Սահմանադրության և «խաղաղության» շուրջ բալագանի, որը համեմված է կոռուպցիայի, դասալքության և այլ կեղտոտ մեղադրանքներով, որոնք որևէ կապ չունեն հայկական պետության ապագայի հետ։
Իշխող կուսակցությունը հայտարարում է, որ եթե Սահմանադրությունը չընդունվի, «խաղաղության պայմանագիր», հետևաբար՝ նաև խաղաղություն չի լինի։ Ընդդիմությունը պատասխանում է, որ չի համաձայնի «ալիևյան Սահմանադրությանը»։ Այսօր Նիկոլ Փաշինյանը գործի է դրել ևս մի փաստարկ. նա իր հրաժարականն է առաջարկում որպես «կոնֆետ», հայտարարելով, որ հրաժարական կտա անկախ հանրաքվեի արդյունքից, միայն թե ընդդիմությունը համաձայնի Սահմանադրությունը հանրաքվեի դնել։ Եթե հասարակությունը չընդունի նոր Սահմանադրությունն առանց Անկախության հռչակագրի, ապա Փաշինյանը անմիջապես հրաժարական կտա։ Իսկ եթե ընդունի, ապա Փաշինյանը կավարտի Հայաստանի կազմաքանդումը, կկառուցի TRIPP-ը, ապա կհեռանա։
Բայց ընդդիմությունը դեռևս չի համաձայնվում, և հիմա գործարկվում է վերջին գաղափարը՝ վաղաժամկետ ընտրություններ, որոնցում ՔՊ-ն խոստանում է ջախջախել ընդդիմությանը։
Մինչ իշխանությունները և ընդդիմությունը «սակարկում են», հայ հասարակության մեջ ձևավորվում են առողջ ազգային դիմադրության օջախներ. ՀայաՔվե շարժումը հայտարարում է, որ չի ճանաչում Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս, Արցախի Հանրային խորհուրդը պահանջում է պատասխաններ Հայաստանի կառավարությունից և Ռուսաստանի դեսպանատնից նոյեմբերի 9-ի հայտարարության վերաբերյալ, Հայաստանի Եվրոպական կուսակցությունը և Արցախի Հեղափոխական կուսակցությունը դիմում են ՄԱԿ-ին՝ պահանջելով իրականացնել Միջազգային դատարանի որոշումը Արցախի ժողովրդի իրավունքների վերաբերյալ, իսկ «Մարտական եղբայրություն» միաբանությունը հանրահավաք է անցկացնում խորհրդարանի դիմաց՝ կոչ անելով դիմադրության և ազգային շահերի պաշտպանության։
Հենց այս և ազգային իրավագիտակցության և նպատակադրման այլ օջախներն են կազմում իրական ընդդիմությունը՝ գործող Սահմանադրությունից և Հանրապետությունից հրաժարվելու պատրաստակամություն հայտնող ուժերին։
Իգոր Մուրադյանը ազգային անպատվության գագաթնակետ կանվաներ այն, որ հայ ժողովրդի հզոր ազգային վերածնունդը, որը տապալեց կայսրություններ, ավարտվում է ազգային անպատվության այսպիսի գարշելի գործողություններով։
Իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիրը» նշում է, որ եթե հայ հասարակությունը չընդունի նոր Սահմանադրությունը, Ադրբեջանը չի ստորագրի «խաղաղության պայմանագիրը», և կլինի պատերազմ։ Բայց խաղաղության պայմանագրի բացակայությունը պատերազմ չէ։ Հիմա պայմանագիր չկա, բայց պատերազմ էլ չկա։ Պատերազմ չկա, քանի որ չկա դրան աջակցող միջազգային կոնսենսուս, ինչպես որ կար 2020-2023 թվականներին: Եթե նման կոնսենսուս ի հայտ գա, պատերազմ կսկսվի նույնիսկ «խաղաղության պայմանագրով»:
Սակայն խորհրդարանում ոչ ոք այս մասին չի խոսում: Նիկոլ Փաշինյանը ցանկացած լուրջ քննարկում վերածում է բալագանի, մինչդեռ ընդդիմությունը փորձում է ցույց տալ, որ նահանջելու մտադրություն չունի: Միևնույն ժամանակ, ոչ մի կողմ բացահայտ չի պնդում Անկախության հռչակագրի կամ Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման որոշման հղումը Սահմանադրությունում պահպանելը, ինչպես նաև չի վերանայում 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը կամ 2025 թվականի TRIPP համաձայնագիրը:
Բոլորը լավ գիտեն, որ թե՛ նոր Սահմանադրության ընդունումը, թե՛ խիստ դիմադրությունը կնշանակեն Հայաստանում ներկայումս իշխող ուժերի վերջը:
Այս ֆոնին, Փաշինյանի հայտարարությունը, որ նա չի լինի վարչապետ՝ անկախ նոր Սահմանադրության հանրաքվեի արդյունքից, դիտվեց որպես անդունդը սլացող գնացքից ցատկելու նրա փորձը: Փաշինյանը ամիսներ շարունակ պահանջում է հեղափոխություն, որը կտապալի իրեն, բայց ոչ ոք չի ցանկանում պատասխանատվություն կրել ազգային անպատվության վերջին փուլի համար:
Այդ վերջին փուլում լուսավորը սևացվում է, հերոսները վերածվում են վախկոտ կաշառակերների, իսկ հող հանձնվողները՝ փրկիչների:
Պատասխանելով Գեղամ Մանուկյանի հարցին՝ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Ղարաբաղյան շարժման էությունն այն էր, որ «դուք կոչ արեցիք մարդկանց զոհվել Բայրաքթարի տակ, բայց դուք ինքներդ դա չարեցիք»։ Գեղամ Մանուկյանի եղբայրը՝ գեներալ Դավիթ Մանուկյանը, երեք տարի է, ինչ Բաքվի բանտում է գտնվում՝ Արցախի և Հայաստանի համար պայքարելու մեղադրանքով։
Պատասխանելով Արցախում ծնված և մեծացած պատգամավոր Արեգա Հովդեփյանի հարցին՝ Փաշինյանը, հիշելով 1990-ականների սկզբին Հայաստանում տեղի ունեցած սովը, ասաց. «Դուք սով չտեսաք։ Ղարաբաղը ձեզ համար բիզնես էր, և հիմա դուք կորցրել եք այդ բիզնեսը»։
Բայց սա ոչինչ չի փոխում. Հայաստանի ժողովուրդը ստիպված կլինի կամավոր հրաժարվել իր իրավունքներից և հողերից՝ ընդունելով նոր Սահմանադրություն և Քառաբլուր։