Ինչո՞ւ Ստեփանակերտի եկեղեցին հիմա ավերվեց

Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը կառուցվել է 2000-ականներին, ավերվել է հայ բնակչության տեղահանությունից երկու ու կես տարի անց և Հայոց ցեղասպանության տարելիցից ընդամենը մի քանի օր առաջ: Ինչո՞ւ հենց հիմա։

Վերջերս Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ իրեն մտահոգում են միայն Հայաստանի տարածքում գտնվող հուշարձանները: Իր Զատկական ուղերձում Գարեգին II կաթողիկոսը նույնպես չի հիշատակել Արցախի եկեղեցիները: Միևնույն ժամանակ, Բելգիայի և Նիդեռլանդների խորհրդարանները բանաձևեր են ընդունել Արցախում ժառանգության պաշտպանության վերաբերյալ, իսկ Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը մեկնել է Կովսական և հիշել 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագիրը։

Հիշեցնենք, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 20-ին Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել է, որ «Ղարաբաղյան հակամարտության գոտու պատմական և կրոնական սրբավայրերը պետք է պահպանվեն, և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն պետք է ներգրավվի գործընթացում»։

2020 թվականից հետո ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին այդպես էլ թույլ չեն տվել մուտք գործել Արցախ: Ռուսական զորքերը մի քանի անգամ հայ ուխտավորներին թույլատրել են մուտք գործել Դադիվանք, ապա մոտ մեկ տարի հսկել են այնտեղ մնացած հայ քահանաներին: Միաժամանակ, Մոսկվան, Բաքվի հետ համատեղ, փորձում էր Արցախում գտնվող հայկական եկեղեցիները ներկայացնել որպես ալբանական (ուղղափառ): Ռուսաստանը նաև չի նախատել Բաքվին, երբ այն քանդում էր հայկական եկեղեցիները։

2021 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Միջազգային դատարանը Ադրբեջանին պարտավորեցրեց «ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ կանխելու և պատժելու հայկական մշակութային ժառանգության, այդ թվում՝ եկեղեցիների և այլ պաշտամունքի վայրերի դեմ ուղղված վանդալիզմի և պղծման գործողությունները»։

2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախից ամբողջ հայ բնակչության բռնի տեղահանությունից հետո Ռուսաստանը որևէ հրապարակային հայտարարություն չարեց հայկական հուշարձանների պաշտպանության վերաբերյալ, չնայած ռուսական զորքերը մնացին Արցախում մինչև 2024 թվականի գարունը։

2023 թվականի հոկտեմբերին Հայ Առաքելական Եկեղեցու Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդ Եզրաս արքեպիսկոպոսը (Ներսիսյան) շնորհակալություն հայտնեց Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին և Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Սրբազան Պատրիարք Կիրիլին՝ հայ հոգևորականների անվտանգությունն ապահովելու և Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում պատմական հուշարձանների և կրոնական սրբավայրերի պահպանման նկատմամբ նրանց «անձնական ուշադրության» համար։ Նա այս մասին հայտարարեց Պուտինի՝ կրոնական առաջնորդների հանդիպման ժամանակ։

Նա նաև հիշեցրեց 1380 թվականի փաստաթուղթը, որը Հայ եկեղեցուն հնարավորություն տվեց հոգ տանել իր զավակների մասին ռուսական հողերում, և Կարմիր հրապարակում գտնվող Սուրբ Բարսեղ Երանելիի տաճարը, որի մատուռներից մեկը 1561 թվականից ի վեր կրում է Սուրբ Գրիգոր Հայի (Լուսավորչի) անունը։

Բայց դա չփրկեց հայկական եկեղեցիները Արցախում։