Սեմ Մեյսոն. Գլխավորը` արցախցիների մոտ արժանապատվության զգացումը վերականգնելն է

Տարիներ շարունակ «Մարդասիրական օգնության հիմնադրամ» (HART – Humanitarian Aid Relief Trust) միջազգային կազմակերպությունը աջակցել է Արցախի ժողովրդին՝ կենտրոնանալով հաշմանդամություն ունեցող անձանց, հատուկ կարիքներ ունեցող երեխաներին և երկարատև վերականգնման ու սոցիալական աջակցության կարիք ունեցողների վրա։ Կազմակերպության ամենանշանակալի նախագծերից մեկը Քերոլայն Քոքսի անվան վերականգնողական կենտրոնն էր, որը 25 տարի ծառայել է որպես Արցախի ամենակարևոր բժշկական և սոցիալական հաստատություններից մեկը։

Կենտրոնը ստեղծվել է բրիտանացի հայտնի հասարակական գործիչ, Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ և HART-ի հիմնադիր բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի երկարամյա ջանքերի շնորհիվ։ Տասնամյակներ շարունակ նա հետևողականորեն աջակցել է Արցախին՝ նպաստելով բազմաթիվ մարդասիրական ծրագրերի իրականացմանը։ Իր անմիջական մասնակցությամբ կենտրոնը վերածվել է ժամանակակից հաստատության, որը խնամք էր մատուցում հազարավոր հիվանդների, այդ թվում՝ հաշմանդամություն ունեցող երեխաների, մկանային-կմախքային համակարգի խանգարումներ ունեցող անձանց, պատերազմի վետերանների և տարեցների։

2023 թվականին Արցախի բնակչության հարկադիր տեղահանումից հետո Կենտրոնի գործունեությունը վտանգված էր։ Այնուամենայնիվ, Կենտրոնի մասնագետների թիմը՝ հիմնադիր և տնօրեն Վարդան Թադևոսյանի գլխավորությամբ, շարունակում է իր աշխատանքը Հայաստանում՝ ձգտելով պահպանել երկու տասնամյակների ընթացքում կառուցված եզակի օգնության համակարգը։ Այսօր HART-ը և նրա գործընկերները աշխատում են վերականգնել Կենտրոնի գործունեությունը և ապահովել շարունակական աջակցությունը Արցախից տեղահանված անձանց ամենախոցելի կատեգորիաներին։

Step1.am-ի հետ հարցազրույցում Մարդասիրական օգնության հիմնադրամի (HART) գործադիր տնօրեն Սեմ Մեյսոնը խոսել է Քերոլայն Քոքս վերականգնողական կենտրոնի ճակատագրի մասին 2023 թվականի իրադարձություններից հետո և այն մասին, թե ինչու է Արցախի ողբերգությունը գործնականում անհայտ մնում Մեծ Բրիտանիայում շատերի համար։

— Ինչպե՞ս է HART-ի աշխատանքը փոխվել 2023 թվականի իրադարձություններից հետո։

– HART-ը միշտ հատուկ շեշտադրում է կատարել հաշմանդամություն ունեցող անձանց հավասարության և մշտական ​​խնամքի կարիք ունեցողների երկարաժամկետ աջակցության վրա: Այս նպատակը չի փոխվել 2023 թվականից հետո։

Սակայն տեղի ունեցածի մասշտաբները հսկայական էին: Արցախում հազարավոր մարդիկ, ովքեր տարիներ շարունակ ստանում էին անհրաժեշտ բժշկական և սոցիալական աջակցություն, հանկարծակի կորցրեցին այդ ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունը։

Այսօր մեր հիմնական նպատակն է վերականգնել մարդկանց արժանապատվությունը, կայունությունը և անհրաժեշտ խնամքի հասանելիությունը: Սա հատկապես կարևոր է հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար, ովքեր մասնագետներից մշտական ​​աջակցության կարիք ունեն։

Քերոլայն Քոքսի վերականգնողական կենտրոնը կենտրոնական դեր ունի այս աշխատանքում: Այն պարզապես շենք կամ բժշկական հաստատություն չէ: Այն խնամքի, վստահության և մասնագիտական ​​աջակցության մոդել է, որը կառուցվել է տարիների ընթացքում։

Մենք ձգտում ենք վերականգնել այս համակարգը Հայաստանում՝ այն լրացնելով արտագնա ծրագրերով և տնային այցելություններով։

Մեր նպատակն է ստեղծել օգնության միասնական համակարգ, որը կնվազեցնի պետական ​​ծառայությունների բեռը և կապահովի բարդ կարիքներ ունեցող մարդկանց անխափան խնամքը։

— Ինչպե՞ս եք հիշում 2023 թվականի իրադարձությունները։

— Ես երբեք չեմ մոռանա 2023 թվականին տեղի ունեցածը։

Զանգվածային արտագաղթից մի քանի օր առաջ ես կանգնած էի Լաչինի միջանցքի՝ Արցախի ժողովրդի համար մի կարևոր ճանապարհի մոտ։ Այդ պահին մարդասիրական կազմակերպությունները, այդ թվում՝ HART-ը, չէին կարողանում մարդկանց սնունդ, դեղորայք և այլ անհրաժեշտ պարագաներ հասցնել։

Ճանապարհը փակ էր։ Իրավիճակը դառնում էր հուսահատ։

Սակայն մարդկանց հետագա տեղահանումը միայն քաղաքական իրադարձություն չէր։ Դա խորը մարդկային ողբերգություն էր։

Ամիսներ տևած շրջափակումն արդեն ֆիզիկապես և հոգեպես հյուծել էր մարդկանց։ Այնուհետև, մի քանի օրվա ընթացքում, ամբողջ համայնքներ ստիպված էին լքել իրենց տները։

Ավելի քան 100,000 մարդ ժամանեց Հայաստան՝ իրենց հետ վերցնելով միայն անհրաժեշտ իրերը։

Դա ահավոր էր։ Կարծես մի ամբողջ համայնք դանդաղորեն զրկում էին նորմալ կյանքով ապրելու հնարավորությունից, ապա հանկարծակի արմատախիլ անում իր հողից։

Այս իրադարձությունների հետևանքները հատկապես ծանր էին հաշմանդամություն և քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող մարդկանց համար, ովքեր կախված էին մշտական ​​բժշկական օգնությունից և վերականգնողական ծառայություններից։ Նրանցից շատերը տարիներ շարունակ եղել էին Քերոլայն Քոքսի անվան վերականգնողական կենտրոնի հիվանդներ, որտեղ նրանք ոչ միայն բուժում էին ստանում, այլև լիարժեք սոցիալական ինտեգրման հնարավորություն։

Այսօր HART-ի հիմնական նպատակներից մեկը այս եզակի աջակցության համակարգի պահպանումն է։ Կազմակերպությունը շարունակում է օգնություն ցուցաբերել Արցախից ներքին տեղահանված անձանց և մասնակցում է Հայաստանում կենտրոնի վերականգնմանը։ Նախագծի ներկայացուցիչների խոսքով՝ խոսքը պարզապես նոր բժշկական հաստատության ստեղծման մասին չէ, այլ տասնամյակներ շարունակ ամենախոցելի խմբերի հետ աշխատած երկարամյա փորձի և մասնագիտական ​​թիմի պահպանման մասին։

— Ինչպե՞ս են ընկալվում Արցախում տեղի ունեցած իրադարձությունները Մեծ Բրիտանիայում։

— Ցավոք, Մեծ Բրիտանիայում շատերի համար Արցախի ողբերգությունը գործնականում անհայտ է մնում։

Մարդկանց մեծ մասը երբեք չի լսել Արցախի մասին և չի կարող պատկերացնել 2023 թվականին տեղի ունեցածի մասշտաբները։

Շատերը չեն գիտակցում, որ քաղաքական իրադարձությունների հետևում թաքնված են սովորական մարդկանց ճակատագրերը՝ տարեցներ, երեխաներ, հաշմանդամություն ունեցող անձինք և ընտանիքներ, որոնք կորցրել են իրենց տներն ու կյանքը։

Ահա թե ինչու է մարդասիրական աշխատանքը այդքան կարևոր։ Վիճակագրության հետևում միշտ կան իրական մարդիկ, ովքեր աջակցության կարիք ունեն։

HART-ի հիմնական նպատակն է շարունակել լինել այս մարդկանց կողքին և օգնել նրանց ոչ միայն գոյատևել ճգնաժամի պայմաններում, այլև վերականգնել իրենց կյանքը։

Այսօր HART-ի և Քերոլայն Քոքսի վերականգնողական կենտրոնի պատմությունը մնում է օրինակ, թե ինչպես կարող է շարունակվել երկարատև մարդասիրական աշխատանքը նույնիսկ հայրենիքի կորստից հետո։ Հազարավոր արցախցիների համար կենտրոնը ավելին էր, քան պարզապես բժշկական հաստատություն. այն մի վայր էր, որտեղ նրանք գտնում էին հույս, աջակցություն և ավելի լիարժեք կյանքով ապրելու հնարավորություն։ Ահա թե ինչու HART-ը շարունակում է աշխատել Հայաստանում օգնության այս մոդելը վերականգնելու ուղղությամբ՝ պահպանելով Քերոլայն Քոքսի ժառանգությունը և նրա երկարատև առաքելությունը՝ աջակցելու արցախցիներին։

Արսեն Աղաջանյան