ՀԱՊԿ-ի և ՆԱՏՕ-ի դեգրադացիան. Հայաստանը կմիանա նո՞ր պաշտպանական դաշինքին

Երեկ խորհրդարանում կառավարության ծրագիրը ներկայացնելով՝ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ուրախ կլինի, եթե Հայաստանը հեռացվի ՀԱՊԿ-ից։ Ռուսաստանը անմիջապես պատասխանեց, որ Հայաստանը կարող է դուրս գալ Միությունից, եթե ցանկանա, բայց հեռացման մեխանիզմ չկա։

Հայաստանի հետ կապված իրավիճակը ցույց է տալիս ՀԱՊԿ անունով հայտնի ռուսամետ անվտանգության համակարգի լիակատար քայքայումը։ Կազմակերպությունը այդպես էլ չի դիմել իր կանոնադրության «հինգերորդ կետին», իսկ 2020-2023 թվականների Հայաստանի դեպքում այն ​​ցույց տվեց, որ պաշտպանում է ոչ թե ՀԱՊԿ անդամին, այլ նրա հակառակորդին, որը ՀԱՊԿ անդամ չէ, բայց «բարեկամական» է մյուս անդամների հետ։ ՀԱՊԿ-ը կտրականապես հրաժարվեց մասնակցել Ռուսաստանի պատերազմին Ուկրաինայի դեմ։

ՀԱՊԿ-ն ստեղծվել է ԽՍՀՄ փլուզումից հետո՝ որպես ՆԱՏՕ-ի հակակշիռ, բայց երկու կազմակերպություններն անհամեմատելի են և՛ ռազմական, և՛ էլ ֆինանսական առումով։ Այնուամենայնիվ, երկուսն էլ ներկայումս ապրում են քայքայման շրջան՝ կորցնելով միավորող նպատակներն ու ֆունկցիոնալությունը։

Նույնիսկ թանկարժեք ՆԱՏՕ-ն ներկայումս ապրում է քայքայման շրջան՝ չհամարձակվելով դիմել իր կանոնադրության հինգերորդ կետին նույնիսկ Ռուսաստանի կողմից ՆԱՏՕ-ի տարածքի նկատմամբ բացահայտ ներխուժման դեպքում։ Ավելին, ՆԱՏՕ-ն կտրականապես հրաժարվում է Ուկրաինային ընդունել իր շարքերը՝ վախենալով Ռուսաստանի հետ ուղղակի բախումից: ՆԱՏՕ-ն նաև չի միացել Թրամփի վարչակազմին, որը պատերազմ է մղում Իրանի դեմ և մեղադրում ՆԱՏՕ-ի եվրոպական անդամներին «չմիջամտելու» մեջ:

Վերջին 30 տարիների ավանդական անվտանգության համակարգերը քայքայվում են, և պատահական չէ, որ տարբեր տարածաշրջաններում սկսել են ի հայտ գալ լոկալ պաշտպանական դաշինքներ: Ամենաթարմ օրինակը վերջերս Թուրքիայի, Պակիստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև ստորագրված պաշտպանական պայմանագիրն է, որին կարող են միանալ նաև այլ պետություններ: Կասկած չկա, որ կստեղծվեն այլ տեղական դաշինքներ:

Այս ֆոնին, ՀԱՊԿ-ի և ՆԱՏՕ-ի մասին Հայաստանի կառավարության հնգամյա ծրագրում հիշատակման լիակատար բացակայությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը մտադիր չէ վերադառնալ հին դաշինքներին: Նիկոլ Փաշինյանը երեկ խորհրդարանում բացատրեց, որ Հայաստանի անվտանգությունը կապահովվի Ադրբեջանի հետ ստորագրված խաղաղության պայմանագրով և պիոներական խոստումով, որ հայերը «չեն փնտրելու հայկական հայրենիք Թուրքիայում, Ադրբեջանում, Իրանում կամ Վրաստանում» : Փաշինյանի խոսքով՝ նման խոստումը կհանգստացնի Հայաստանի հարևաններին և կխրախուսի տարածաշրջանային առևտուրը, ինչը և կապահովի անվտանգությունը:

Անշուշտ, դա հեքիաթային է հնչում, բայց ոչ այն քաղաքակրթական ջունգլիներում, որտեղ գտնվում է Հայաստանը: Արդյո՞ք Հայաստանի կառավարությունն ունի որևէ տարածաշրջանային պաշտպանական դաշինքներին մասնակցելու ծրագրեր, և կարո՞ղ են արդյոք Հայաստանը, Թուրքիան, Ադրբեջանը, Իրանը և Վրաստանը մի օր ստեղծել տարածաշրջանային ՆԱՏՕ: