Ահա թե ինչու են երեք տարի աջակցում Արցախի խորհրդարանի գոյությանը

Արցախի պետնախարար Նժդեհ Իսկանդարյանը հայտարարել է Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանական և արտախորհրդարանական քաղաքական ուժերի հետ քաղաքական խորհրդակցությունների մեկնարկի մասին: Նպատակն է` պարզել, թե ինչպես են Հայաստանի քաղաքական ուժերը պատկերացնում Արցախի իշխանությունների հետագա գործունեությունը և համագործակցությունը, նրանց դիրքորոշումը Արցախի պետական ​​ինստիտուտների պահպանման և արցախցիների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ և այդ ոլորտներում գործնական քայլեր ձեռնարկելու նրանց պատրաստակամությունը։

Սեպտեմբերի 2-ին, Արցախի Հանրապետության հռչակման օրը, Արցախի խորհրդարանի նախագահի պաշտոնակատար Գարիկ Բաղունցը հայտարարել է, որ Արցախի նախագահի և խորհրդարանի խոսնակի ընտրությունները անորոշ ժամանակով հետաձգվել են: Սա նշանակում է, որ ընտրությունները, հավանաբար, չեն կայանա։

Մեր աղբյուրները նաև նշում են, որ նոյեմբերին, հավանաբար, ուժի մեջ կմտնի դատարանի որոշումը՝ Երևանի ներկայացուցչության շենքը Արցախի Հանրապետության սեփականությունից բռնագրավելու վերաբերյալ, ինչը կհանգեցնի Արցախի Հանրապետության պետական ​​մարմինների վերջնական փակմանը։

Միևնույն ժամանակ, մինչև տարեվերջ կառավարությունը խոստանում է հրապարակել Հայաստանի նոր Սահմանադրության նախագիծը, որտեղ չեն հիշատակվի Անկախության հռչակագիրը և Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին 1989 թվականի որոշումը։

Այսպիսով, մինչև տարեվերջ նախատեսվում է երկու նախագծի փակում. «Արցախի Հանրապետությանը» որպես անկախ կազմավորում, և արդեն իրացված «Միացում» նախագծի, որն ավտոմատ կերպով կփակվի Արցախի ինքնակառավարման մարմինների աշխատանքի ավարտի հետ միասին։

Ակնհայտ է, որ այս իրադարձություններին ընդառաջ, արցախի ղեկավարությունը փորձում է դաշնակիցներ գտնել՝ իբրև թե պահպանելու համար անկախ հանրապետության նախագիծը, բայց իրականում՝ արդարացնելու հայկական քաղաքական ուժերի դիրքորոշմամբ իր գործառույթներից սեփական հրաժարումը։

Մինչ այժմ միայն «Հայաքվե» ազգային-քաղաքացիական միավորումն է հրապարակայնորեն արձագանքել է Իսկանդարյանի հայտարարությանը՝ նշելով, որ բաց է անկեղծ և ներգրավված քննարկման համար։ «Հայաքվեն» վերահաստատում է իր անսասան հանձնառությունը Արցախի ժողովրդի հիմնարար իրավունքները պաշտպանելու հարցում։

Սակայն ակնհայտ է, որ հայկական քաղաքական ուժերը կարող են արձագանքել միայն այն դեպքում, եթե Արցախի խորհրդարանը՝ որպես Արցախցի 150,000 բնակիչների առաջնային մանդատի կրող, ներկայացնի իր սեփական տեսլականը Արցախի ինքնակառավարման ապագայի վերաբերյալ։

Արցախի լիակատար օկուպացիայից և բնակչության տեղահանությունից, ինչպես նաև Սամվել Շահրամանյանի կողմից ստորագրված Արցախի Հանրապետության «լուծարման» ակտից երեք տարի անց, Արցախի խորհրդարանը դեռևս չի մշակել ռազմավարություն, որը թույլ կտա պաշտպանել իրենց հայրենիքից տեղահանված Արցախի բնիկ ժողովրդի իրավունքները։

Արցախի խորհրդարանը չդիմեց Հայաստանի խորհրդարանին կոչով՝ չհրաժարվել արդեն իսկ իրականացված 1989 թվականի Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին բանաձևից։ Այս բանաձևը կազմում է Հայաստանի անկախության հռչակագրի հիմքը, և դրա իրականացումը Հայաստանի և Արցախի ղեկավարությունների սահմանադրական պարտավորությունն է։

Ի՞նչ է ակնկալում լսել Արցախի ղեկավարությունը հայկական քաղաքական ուժերից։

Տեղահանությունից որոշ ժամանակ անց Արցախի խորհրդարանը համաձայնեց ստեղծել Վարդան Օսկանյանի գլխավորած կոմիտե, որը բավականին ակտիվ արշավ սկսեց արտասահմանում՝ սահմանելով երեք հիմնական նպատակ՝ արցախցիների վերադարձը, գերիների ազատ արձակումը և մշակութային ժառանգության պաշտպանությունը Արցախում։ Երեք ճակատներում էլ առաջընթաց չի գրանցվել, միակ նշանակալի դրական արդյունքը Արցախյան հարցի շարունակական արդիականության պահպանումն է եվրոպական և ամերիկյան խորհրդարանների օրակարգում։

Կոմիտեն դիտավորյալ հրաժարվեց Արցախի ժողովրդի օրինական քաղաքական իրավունքների վերականգնման պահանջներից, և սա իսկզանե կանխորոշեց դրա ձախողումը։ Հայաստանի միջազգային գործընկերներն ու Արցախին համակրող քաղաքական գործիչները հարցնում էին. «Ի՞նչ եք ուզում։ Դուք ունեք Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին որոշում, որն ընդունվել է բացարձակ օրինական հիմքերով՝ ինքնորոշման անվիճելի իրավունքով։ Դուք ունեք Հայաստանի Սահմանադրություն, որի համաձայն Արցախը Հայաստանի մաս է կազմում, բայց դուք չեք ուզում դրա մասին խոսել, թեկուզ Ալիևը ամեն օր դրա մասին հիշեցնում է։ Ընդհակառակը, Հայաստանի կառավարությունը պլանավորում է հրաժարվել այս որոշումից, և Հայաստանում չկան տեսանելի քաղաքական ուժեր, որոնք պատրաստ կլինեն դեմ լինել դրան։ Եվ Արցախի ղեկավարությունը նույնպես լռում է այս հարցի վերաբերյալ՝ նախընտրելով անտեսել գործաղ փաստաթուղթը և կառչել ուրվական հանրապետությանը։ Իսկ վերադարձի իրավունքը, գերիների ազատ արձակումը և ժառանգության պաշտպանությունը Արցզխյզն հարցի այս կամ այն ​​քաղաքական լուծման հետևանքներն են»։

Ի տարբերություն Հայաստանում գտնվող Արցախի խորհրդարանականների, Բաքվում պահվող Արցախի ղեկավարության ներկայացուցիչները բացահայտ խոսում են իրականացված միացումի մասին։ Վերջերս իր ուղերձում Արցախի խորհրդարանի խոսնակ Դավիթ Իշխանյանը Բաքվից կոչ արեց Հայաստանի ղեկավարությանը պաշտպանել գերիների շահերը, քանի որ նրանք Հայաստանի քաղաքացիներ են։ Արցախի բնակիչները Հայաստանի քաղաքացիներ են, և ի՞նչ է սա, եթե ոչ 1989 թվականի «Միացումի» մասին որոշման իրականացումը։

Իր անգործությամբ Արցախի խորհրդարանը թույլ տվեց, որ արցախցիները զրկվեն իրենց ՀՀ քաղաքացիությունից, թույլ տվեց, որ «Միացում»-ի գաղափարը արժեզրկվի, իսկ հիմա խորհրդակցություններ են սկսում «Միացում»-ի մասին երբեք չհիշատակված հայկական քաղաքական ուժերի հետ, փորձելով արդարացնել Արցախի խորհրդարանը լուծարելու մոտակա որոշումը։

Այս որոշումը պետք է դառնա 1989 թվականի «Միացում»-ի մասին բանաձևից հրաժարվելու իրավական «հիմք». չէ՞ որ այն ստորագրվել է Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի պատգամավորների խորհուրդների կողմից։ Եթե չկա Ղարաբաղի խորհրդարան, ապա չի լինի նաև «Միացում»-ի բանաձև։ Այդ դեպքում Երևանը կկարողանա հանգիստ հրաժարվել իր Անկախության հռչակագրից։

Ահա թե ինչու են Արցախի խորհրդարանին թույլատրել «գործել» երեք տարի շարունակ՝ չնայած Հանրապետության «լուծարմանը»։

Նաիրա Հայրումյան