Ադրբեջանական լրատվամիջոցները հաղորդում են, թե Ալիևի վերջին հանձնարարության համաձայն, այսօր հացահատիկով բեռնված առաջին գնացքն է ուղևորվել Ադրբեջանի տարածքով դեպի Հայաստան։ Ըստ ադրբեջանական APA-ի, փոխադրվում է ռուսական ցորեն։
«Նոյեմբերի 4-ին Ռուսաստանի Դաշնությունից Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով մաքսազերծվել է հացահատիկի 15 վագոն՝ ընդհանուր 1048 տոննա և 800 կգ քաշով, որոնք ուղարկվել են Հայաստանի Դալարիկ կայարան», – ասված է հաղորդագրության մեջ։
Նոյեմբերի 4-ի կեսօրին Երևանի Հանրապետության հրապարակում տեղի ունեցավ Այշատ Բայմուրադովայի հիշատակին նվիրված պիկետ։
Ցուցարարները պահանջում էին.
⁃ Այշատի սպանության թափանցիկ, անկախ հետաքննություն
⁃ Պետական օգնություն և պաշտպանություն Չեչնիայից և այլ շրջաններից եկած կին փախստականների համար
⁃ Այս ողբերգության լուսաբանումը հայկական և միջազգային լրատվամիջոցներում
⁃ Եռեք օրվա օրենքի վերանայում. անհետ կորած անձանց որոնումները պետք է սկսվեն անհապաղ։
Ցուցարարներից մեկը նշեց, որ «հաճախ պատահում է, երբ կանայք, ինչպես նաև տղամարդիկ, որոնք փախչում են Չեչնիայից, Դաղստանից և Ինգուշեթիայից ընտանեկան բռնությունից, շարունակում են հետապնդվել նույնիսկ Ռուսաստանից դուրս և այլ երկրներում հայտնվելուց հետո»։
«Մեր պիկետով ցանկանում ենք հայ բնակիչների ուշադրությունը հրավիրել Այշատի պատմության վրա, քանի որ այս սպանությունը տեղի է ունեցել այստեղ՝ Հայաստանում։ Այշատը Կադիրովի հեռավոր ազգականն էր և փախել էր Չեչնիայից՝ ընտանեկան բռնությունից խուսափելու համար։ Ռուսաստանում լավ հայտնի է, որ չեչեն անվտանգության ուժերը և զինյալները հաճախ գործում են անպատիժ՝ առևանգելով կամ սպանելով մարդկանց։ Մենք ցանկանում ենք զգուշացնել հայ հասարակությանը. կարևոր է կանխել նման պրակտիկայի տարածումը այստեղ, որպեսզի երկիրը չդառնա «проходной двор», որտեղ մարդիկ կարող են անարգել գալ և գնալ, հանցագործություններ կատարել և անպատիժ հեռանալ», – ասաց ցուցարարներից մեկը։
Ալվարդ Գրիգորյան
«Ադրբեջանում հարցնում են, թե ինչու են Հայաստանի խորհրդարանում կախված Լեռնային Ղարաբաղի դրոշները և ասում են. «դե որ տենց է, մենք էլ Սևանին կասենք «Գյոյչա»։» Այս մասին նոյեմբերի 4-ին «Օրբելի – 2025» միջազգային համաժողովում հայտարարել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։
Փաշինյանի համոզմամբ՝ պետք է պատմության հետ զգույշ լինել. «Հույները որ սկսեն Մակեդոնացուն հիշել, Հռոմը, իտալացի մեր գործընկերները, մենք ո՞ւր կհասնենք: Մենք այդ պատմությունը կարդացել ենք, և մենք, իմ գնահատմամբ, արդեն ստեղծել ենք նոր պատմություն, 2 տարվանն էլ է պատմություն: Մենք պետք է կարողանանք անցյալը տարբերակել ապագայից»:
Փաշինյանն այդ կերպ արդարացրել է Ալիևի հայտարարություններն այն մասին, որ Սևան չկա, կա Գոյչա, որ Ղարաբաղի հայերին Ռուսաստանն է բերել Անատոլիայից և Իրանից։ Փաստորեն ստացվում է, որ մենք չպետք է ասենք Արարատ, Քիրս, Մարտակերտ, Ստեփանակերտ։
Ալիևը նաև խոսել էր «ադրբեջանցիների՝ Հայաստան վերադարձի մասին»։ Փաշինյանն իր ելույթում խոսելով փախստականների վերադարձի մասին՝ հայտարարեց․ «Վերադարձների օրակարգը համարում եմ վտանգավուր, դա նշանակում է վերադառնալ կոնֆլիկտի նախնական պարամետրերին»։
Дмитрий Бецков с Leonid Hayrapetyan
2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ը։
Սեփական երեխաներին գտնելուց և կանանց հետ համեմատաբար անվտանգ ապաստարանում թողնելուց հետո, ժամանակն էր գործ անելու։
Բաժանվեցինք խմբերի և ըստ հանձնարարությունների գնացին տարբեր վայրեր։
Հիվանդանոցներ, որտեղ տեղափոխվում էին վիրավորները, դիահերձարան և մոտակա գյուղերից փախստականների հավաքատեղիներ։
Ռազմական գործողությունների առաջին րոպեներից Քռասնի, Շոշ, Դաշուշեն և Աջափնյակ գյուղերի բնակիչները անմիջապես լքեցին իրենց գյուղերը և ուղղվեցին դեպի Ստեփանակերտ։
Պատերազմը սկսվեց հենց նրանց տան շեմին, և մարդիկ բառացիորեն փախան իրենց հագուստով՝ թողնելով ամեն ինչ։
Նրանց միակ նպատակը գոյատևելն էր։
Շրջայցը ցույց տվեց, որ խմբի մեծ մասը տեղակայվել էր Արցախի պետական համալսարանի շենքում։
Մարդիկ պարզապես նստած էին դասասենյակներում, երեխաները փորձում էին քնել սեղանների վրա։ Գյուղացիները մի փոքր ոգևորվեցին, երբ տեսան մեզ. շատերը ծանոթ էին մեզ (2020 թվականից ի վեր այս գյուղերում մեծ թվով նախագծեր են իրականացվել սահմանամերձ բնակավայրերին օգնելու ծրագրի շրջանակներում)։
Զրույցի ընթացքում նրանք նշեցին, որ գյուղացիներից մի քանիսը, հնարավոր է, գտնվում են քաղաքային շուկայի մոտակայքում։
Հասնելով շուկա՝ հանդիպեցինք մարդկանց մեծ խմբի։
Կանայք, տարեցներ և երեխաներ բառացիորեն նստած էին փողոցում՝ լիովին շփոթված իրավիճակից և առանց որևէ մտքի, թե ինչ է սպասվում։
Շուկայի դիմաց՝ Սոֆիա առևտրի կենտրոնի առջև, բռնկվում էր փոքրիկ բախում։
Փախստականները փորձում էին մտնել կենտրոնի շենք, մասնավորապես՝ նախկին կարաոկե ակումբի կիսանկուղ։
Անվտանգության աշխատակիցը՝ տարեց, մոխրագույն մազերով մի տղամարդ, ամեն կերպ դիմադրում էր նրանց՝ պնդելով, որ ինքն է պատասխանատու այնտեղ պահվող արժեքավոր երաժշտական սարքավորումների համար։
Մոտենալով վիճաբանող խմբին, փորձեցինք համոզել պահակին, որ դիմադրելն իմաստ չունի. ամեն ինչ ավարտվել է, և այս ամբողջ նյութական գործունեությունն անիմաստ է։
Սակայն մոտ 10 րոպե անց հասկացանք, որ ամեն ինչ անիմաստ է։
Անվտանգության աշխատակիցը լիովին ապշած էր և անընդհատ կրկնում էր, որ միլիոնավոր արժողությամբ սարքավորումներ կան, որ ղեկավարությունը դժգոհ կլինի, որ ես եմ պատասխանատու և այլն։
Դա նրա փորձն էր փախչել իրականությունից, լիովին պասիվ հոգեբանական պաշտպանության անցնել, մի տեսակ շոկը հաղթահարման մեխանիզմ էր։
Մի պահ, հետ նայելով, հասկացավ իրավիճակի լիակատար ողբերգությունն ու աբսուրդը։
Հ.Գ. Վերջում նա «խորհուրդ տվեց» մարդկանց զբաղեցնել վարչական շենքերը և դատարկ հյուրանոցները։
Հ.Գ. Մեր մի ժամանակ մեծ և դատարկ պահեստում մնաց էլ ընդամենը 200 վերմակ, որոնք բաժանվեցին երեխաներին և տարեցներին։
Մնացած ապրանքները (սնունդ, դեղորայք և հիգիենայի պարագաներ) առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում բաժանվեցին խոցելի խմբերին։
NEWS.am Հոկտեմբերի 25–ի կեսգիշերին հրազենային վնասվածք ստացած և մահացած տղամարդը 33-ամյա Շմավոն Աթոյանն է, որը ՔՊ–ի տարածքային կառույցի անդամ է և բլոգեր։
Ավելի վաղ հայտնվել էր, որ հոկտեմբերի 25-ին ժամը 00:35-ի սահմաններում ՀՀ Ներքին գործերի նախարարության ոստիկանության քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության Երևանի քաղաքային վարչությունում օպերատիվ տեղեկություն էր ստացվել, որ Դավթաշենի 3-րդ թաղամասի 11 հասցեում հնչել են կրակոցներ, և կա վիրավոր քաղաքացի։
Մինչ քրեական ոստիկանների դեպքի վայր ժամանումը, ոստիկանության Դավթաշենի բաժին հիվանդանոցից ահազանգ էր ստացվել, որ նշված վայրից մեկ անձ «որովայնի հրազենային վնասվածք, սրտի կանգ» ախտորոշմամբ տեղափոխվել է «Արմենիա» բժշկական կենտրոն։ Տուժածը ժամը 02:50-ի սահմաններում վերակենդանացման բաժանմունքում, գիտակցության չգալով, մահացել էր։
Սպանված Շմավոն Աթոյանը բլոգեր էր, ով հայտնի էր իշխանություններին սատարող հրապարակումներով։
Շմավոն Աթոյանը հանդիսացել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության Դավթաշեն Տարածքային կառույցի անդամ։
Երևանի քրեական ոստիկանների ձեռնարկած միջոցառումներով պարզվել է, որ հանցագորությունը կատարել է մայրաքաղաքի Գևորգ Էմինի փողոցի բնակիչ 30-ամյա մի երիտասարդ։ Նա ձերբակալված է։
«Եվրոնեստ»-ի՝ Արևելյան գործընկերության խորհրդարանական հարթակի վերջերս կայացած նստաշրջանի ժամանակ, որը տեղի ունեցավ Երևանում, ընդունվեց մի բանաձև, որը, ինչպես պնդում էր ընդդիմությունը, չէր ներառում «Արցախի ժողովրդի վերադարձի» մասին կետ։
Եվրոպացի քաղաքական գործիչները չէին կարող քվեարկել «վերադարձի» կետի օգտին, քանի որ դա կնվազեցներ Եվրոպական խորհրդարանի կողմից վաղուց ընդունված բանաձևերի չափանիշը։ Հայկական վերնախավը՝ թե՛ իշխող կուսակցությունը, թե՛ ընդդիմությունը, ոչ միայն չեն պնդում Եվրոպական խորհրդարանի բանաձևերի կոշտ պահանջների կատարումն, այլև արհեստականորեն իջեցնում են շեմը։
Եվ մինչ Եվրոպական խորհրդարանը 2013-2017 թթ․ թվականին ճանաչում էր Արցախի ինքնորոշման իրավունքը և այն համարում վիճելի տարածք, ապա Հայաստանի նախաձեռնությամբ իր 2025 թվականի բանաձևում այն արդեն հղում էր կատարում «Ալմա-Աթայի հռչակագրին» և խորհրդային սահմաններին։ Իսկ Արցախյան հարցը սկսեց դիտարկվել որպես զուտ մարդասիրական։ Միևնույն ժամանակ, Եվրոպական խորհրդարանը պնդում է Արցախի ժողովրդի սեփականության և հողի իրավունքների վերականգնման վրա։
2013 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Եվրոպական խորհրդարանը բանաձև ընդունեց Արևելյան գործընկերության երկրների հետ հարաբերությունների ամրապնդման վերաբերյալ։
Մասնավորապես, բանաձևում նշվում է, որ ղարաբաղյան հակամարտության լուծումը պետք է համապատասխանի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1993 թվականի չորս բանաձևերին և 2009 թվականի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լ’Ակվիլայում ընդունված համատեղ հայտարարության մեջ ամրագրված սկզբունքներին։
Լ’Ակվիլայի հայտարարությունը կոչ է անում Լեռնային Ղարաբաղին հարակից տարածքները վերադարձնել Ադրբեջանին, Լեռնային Ղարաբաղին տրամադրել ժամանակավոր կարգավիճակ՝ անվտանգության երաշխիքներով և ինքնավարությամբ, բացել Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղի հետ կապող միջանցք, ապագայում լուծել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը ազատ քվեարկության միջոցով, քննարկել տեղահանված անձանց և փախստականների վերադարձի հարցը և ապահովել միջազգային անվտանգության երաշխիքներ՝ խաղաղապահ ուժերի միջոցով։
2017 թվականի նոյեմբերի 15-ին Եվրոպական խորհրդարանը մեծամասնությամբ ընդունեց բանաձև, որով հստակորեն ճանաչվում է Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը։
Նմանատիպ բանաձև արդեն ընդունվել էր ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 72-րդ նստաշրջանի կապակցությամբ՝ 2017 թվականի հուլիսի 5-ին, երբ Եվրախորհրդարանը առաջին անգամ ամրագրեց Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը։
Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը հիմնված է Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման և անվտանգության իրավունքի վրա, հայտարարել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության մամուլի խոսնակ Աննա Նաղդալյանը՝ մեկնաբանելով Եվրախորհրդարանի կողմից ընդունված զեկույցներն ու բանաձևերը։
2021 թվականի հունվարի 21-ին Եվրախորհրդարանը իր ընդունած փաստաթղթերում խստորեն դատապարտել է խաղաղ բնակիչների սպանությունները և քաղաքացիական օբյեկտների ու մշակութային վայրերի ոչնչացումը, ինչպես նաև կասետային զինամթերքի օգտագործման մասին հաղորդագրությունները Ղարաբաղյան հակամարտությունում։ Եվրախորհրդարանը կոչ է արել Թուրքիային զերծ մնալ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը որևէ միջամտությունից, այդ թվում՝ Ադրբեջանին ռազմական աջակցություն ցուցաբերելուց, զերծ մնալ անկայունացնող գործողություններից և ակտիվորեն խթանել խաղաղությունը։ Այն նաև դատապարտել է Թուրքիայի կողմից Սիրիայից և այլուր օտարերկրյա ահաբեկիչ զինյալների տեղափոխումը Լեռնային Ղարաբաղ, ինչը հաստատել են միջազգային դերակատարները, այդ թվում՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրները։
Եվրոպական խորհրդարանը ոչ միայն դատապարտել է պատերազմական հանցագործությունները, այդ թվում՝ քաղաքացիական անձանց, ենթակառուցվածքների և պաշտամունքի վայրերի վրա հարձակումները, այլև ընդգծել է, որ այդ հանցագործությունները չպետք է անպատիժ մնան։
Ըստ բանաձևի, պատերազմի պատճառների և հետևանքների լուծումը պահանջում է նաև «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերջնական կարգավորում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության շրջանակներում և Արցախի ապագա իրավական կարգավիճակի որոշում՝ համանախագահների կողմից առաջարկված հիմնական սկզբունքների հիման վրա»։
Եվրախորհրդարանը 2021 թվականի մայիսի 19-ին ընդունեց բանաձև, որը մանրամասնորեն անդրադառնում էր Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմի մարդասիրական հետևանքներին։ Մասնավորապես, փաստաթուղթը պահանջում էր, որ Բաքուն ազատ արձակի բոլոր կալանավորվածներին։
Եվրախորհրդարանի 2022 թվականի հունիսի 8-ին ընդունված բանաձևում նշվում էր, որ Ղարաբաղում 44-օրյա պատերազմը հրահրվել է Ադրբեջանի կողմից և Արցախը անվանվում է «վիճելի տարածք»։
Բաքուն հետագայում հայտարարեց, որ այսուհետ բանակցություններում կխուսափի «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտություն» և «կարգավիճակ» տերմինների օգտագործումից։
2022 թվականի մարտի 10-ին Եվրախորհրդարանը ընդունեց բանաձև Լեռնային Ղարաբաղում հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման վերաբերյալ։ Բանաձևն ընդունվեց 635 կողմ, 2 դեմ և 42 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ։
Հիմնվելով Հայաստանի և Ադրբեջանի վերաբերյալ համազեկուցողների կողմից նախկինում ընդունված մի շարք բանաձևերի և հայտարարությունների, ռասիզմի և անհանդուրժողականության վերաբերյալ զեկույցների, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների 2021 թվականի նոյեմբերի 11-ի հայտարարության, Միջազգային դատարանի 2021 թվականի դեկտեմբերի 7-ի որոշումների, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային և բնական ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիայի և մի շարք այլ միջազգային փաստաթղթերի վրա, Եվրախորհրդարանը նշում է, որ վերջին պատերազմից հետո 1456 հուշարձան, որոնց մեծ մասը հայկական է, անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։
Եվրախորհրդարանը դատապարտում է Ադրբեջանի կողմից Ղարաբաղում և շրջակայքում հայկական մշակութային ժառանգությունը ոչնչացնելու և դրա գոյությունը ժխտելու քաղաքականությունը, որը հակասում է միջազգային իրավունքին։ Եվրախորհրդարանը այս քաղաքականությունը համարում է Ադրբեջանի կողմից վարվող հայատյացություն։
Եվրախորհրդարանը ընդգծում է պատմական և մշակութային ժառանգության պաշտպանության հարցին մոտենալու անհրաժեշտությունը՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտության վերջնական կարգավորման, Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերջնական որոշման համատեքստում, և այս առումով կոչ է անում Ադրբեջանին հրաժարվել իր մաքսիմալիստական նպատակներից։
2022 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Եվրոպական խորհրդարանը բանաձև ընդունեց, որով քննադատում էր Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղում հայկական մշակութային արժեքների ոչնչացման շարունակական քաղաքականությունը։
Բանաձևը հասանելի է հետևյալ հղումով՝ https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2022-0444_EN.html
2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Եվրոպական խորհրդարանը կոչ արեց Եվրոպական Միության Խորհրդին քննարկել Ադրբեջանի դեմ պատժամիջոցների կիրառման հարցը՝ ի պատասխան Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների։
«Մենք խստորեն դատապարտում ենք Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի վրա այսօրվա նախապես մտածված և անհիմն հարձակումը։ Այս շարունակվող հարձակման անհապաղ դադարեցման բացակայության դեպքում մենք կոչ ենք անում Եվրոպական Միության Խորհրդին հիմնարար վերանայել իր հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ և քննարկել ադրբեջանական իշխանությունների դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու հարցը», – ասվում է Եվրախորհրդարանի պատգամավորների հայտարարության մեջ։
2023 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Եվրոպական խորհրդարանը մեծամասնությամբ հաստատեց Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ բանաձևը, որը Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած իրադարձությունները համարում է էթնիկ զտումների համարժեք, կոչ է անում Եվրոպական հանձնաժողովին վերանայել Բաքվի հետ ռազմավարական էներգետիկ համագործակցությունը և թիրախային պատժամիջոցներ կիրառել Ադրբեջանի այն պաշտոնյաների նկատմամբ, ովքեր պատասխանատու են Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի և մարդու իրավունքների բազմաթիվ խախտումների համար։
Ընդունված բանաձևում ընդգծվում է, որ ԵԱՀԿ-ն, Եվրամիությունը, ՄԱԿ-ը և այլ միջազգային դերակատարներ չեն կարողացել զսպել Ադրբեջանի՝ ռազմական ուժի դիմելու ցանկությունը, և եթե Բաքուն շարունակի այս քաղաքականությունը, ԵՄ-ն պետք է «լիովին դադարեցնի ադրբեջանական նավթի և գազի ներմուծումը»։
2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Եվրոպական խորհրդարանը բանաձև ընդունեց Ադրբեջանում ստեղծված իրավիճակի, մարդու իրավունքների և միջազգային իրավունքի խախտումների, ինչպես նաև Հայաստանի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ (2024/2890(RSP), https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-10-2024-0133_EN.html?fbclid=IwY2xjawGJYCNleHRuA2FlbQIxMQABHZPuEFH_7disnLUQyyTiOSjnYUTbftY9IAsIrNz_-BEMiBKIbHr7wh_S9A_aem_EI1_vU87N6AGpXqU5bgIgQ):
Անդրադառնալով մի շարք հարցերի, այդ թվում՝ Ադրբեջանում մարդու իրավունքների զանգվածային խախտումներին, ՀՀ սահմանների անվտանգությանն ու ամբողջականությանը, ինչպես նաև Ադրբեջանի կողմից ՀՀ անկախությանը սպառնացող վտանգներին, բանաձևը նաև դատապարտում է Լեռնային Ղարաբաղի հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացումը և կոչ է անում Ադրբեջանին թույլատրել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի առաքելությունը Լեռնային Ղարաբաղ: Իր 15-րդ կետում բանաձևը կոչ է անում լիովին կատարել Միջազգային դատարանի բոլոր որոշումները, այդ թվում՝ 2023 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշումը, և վերահաստատում է իր կոչը Ադրբեջանի իշխանություններին՝ ապահովելու հայ բնակչության անվտանգ վերադարձը Լեռնային Ղարաբաղ և ապահովելու նրանց իրավունքների, այդ թվում՝ հողային և սեփականության իրավունքների պաշտպանության ամուր երաշխիքներ:
Եվրոպական խորհրդարանը վերահաստատում է իր աջակցությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը: Եվրոպական խորհրդարանը վճռականորեն աջակցում է երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորմանը՝ հիմնվելով տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման և սահմանների անձեռնմխելիության սկզբունքների վրա՝ համաձայն 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի:
Ադրբեջանի իշխանությունները պետք է անհապաղ ազատ արձակեն ձերբակալված հայ քաղաքացիներին։ Այս մասին ասվում է Եվրախորհրդարանի 2025 թվականի մարտի 13-ին ընդունված բանաձևում, որն ընդունվել է 523 կողմ, 3 դեմ և 84 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ։
Բանաձևում նշվում է, որ Ադրբեջանում շարունակում են պահվել 23 հայ պատանդներ (սահմանումը վերցված է բնօրինակ տեքստից – խմբ.), այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին փաստացի պաշտոնյաներ, ինչպես նաև 2020 թվականի պատերազմից և հետագա էթնիկ զտումներից հետո գերի վերցված անձինք։
Ավելի լայն առումով, Եվրախորհրդարանը կոչ է անում Միջազգային քրեական դատարանին քննել հայերի բռնի տեղահանման և էթնիկ զտումների դեպքերը Լեռնային Ղարաբաղում։ Բանաձևը նաև պահանջում է Միջազգային դատարանի որոշումների լիակատար կատարում, ներառյալ 2020 թվականի պատերազմի և հետագա ռազմական գործողությունների արդյունքում գերի վերցված բոլոր կալանավորների պաշտպանությունը։
Երբ դուք խորհրդարանում ցուցադրաբար հայկական գյուղերը անվանում էիք «Էյվազլի, Չանզամի» և հանձնում Գորիս-Կապան ճանապարհը, դուք պատրաստվում էիք Արցախը անվանել բացառապես Ղարաբաղ, իսկ արցախցիներին՝ ԿԳԲ-ի գործակալներ: Երբ սկսեցիք կապույտ հայկական անձնագրերի տեր արցախցիներին անվանել «քաղաքացիություն չունեցող» մարդիկ, դուք պատրաստվում էիք հանձնել «Զանգեզուրի միջանցքը»: Երբ դուք հայտարարեցիք, որ կարևոր չէ, թե Բաքուն ինչ է անվանում «Թրամփի ճանապարհ», դուք բոլորին պատրաստում էիք այն փաստին, որ Սևանը գոյություն չունի. կա Գոյչա, իսկ մի ժամանակ՝ Գեղամա լիճ: Երբ դուք ընդունում եք, որ Սևանը գոյություն չի ունեցել, դուք պատրաստվում եք ապագա մունիցիպալ ընտրությունների, որոնց կմասնակցեն 300,000 ադրբեջանցիներ՝ նրանք մեքենաներով ուղիղ կժամանեն Հայաստանում գործող բանկերի ներդրումներով կառուցված բազմաթիվ բարձրահարկ շենքեր և կընտրվեն “տեղական իշխանություն”:
Արցախի «Վերադարձ» կիոկուշին կարատեի ակումբն այսօր կանգնած է լուրջ խնդիրների առաջ, ակումբի ղեկավար Արմեն Պետրոսյանն ահազանգում է, որ պետական մակարդակով խոչընդոտում են արցախյան միակ մարզական ակումբի գործունեությունը. ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը նպատակահարմար չի համարում ակումբի գործունեությունը Հայաստանում։
Արցախի էթնիկ զտումից ու արցախցիների բռնի տեղահանությունից հետո Արմեն Պետրոսյանն արցախցի երեխանեի հետ մարզումներն անցկացնում է Երեւանի թիվ 17 հատուկ դպրոցի մարզադահլիճում։ Բայց նրան տեղեկացրել են, որ այլեւս չեն կարող մարզումները շարունակել։
Արմեն Պետրոսյանն այսօր հանդիպում է ունեցել ԿԳՄՍ նախարարությունում, այնուհետեւ ակումբի սաների հետ բողոքի ակցիա է իրականացրել դպրոցի տարածքում։ Նա նշում է, որ բռնի տեղահանությունից հետո մարզումները սկսել է ԿԳՄՍ նախարարության թույլտվությամբ։ 2023 թվականի բռնի տեղահանությունից հետո գտել է իր աշակերտներին, ընկերների միջոցով ձեռք է բերել մարզական գույք՝ պարապմունքներն անցկացնելու համար։
«Նախարարությունից գրավոր ասել են՝ նպատակահարմար չենք գտնում, որ պարապմունքներն այս դպրոցում անցկացվեն։ Երբ նախարարությունը նման բան է ասում, դպրոցի տնօրինությունն էլ վախենում է, չնայած, դպրոցի ուսումնական գծով տնօրենի հետ մենք խնդիր չունենք, խնդիրը ֆինանսական համակարգողի հետ է»,- նշում է նա։
Արմեն Պետրոսյանն ասում է, որ չի խուսափում վճարել մարզադահլիճի համար, ասում է՝ մշակենք մի համակարգ, կվճարեմ։
«Բայց այդ մեխանիզմն էլ իրենք չեն ընդունում, ասում են՝ այդ մեխանիզմից դպրոցը չի շահում։ Երեխաներին անգամ արգելել են օգտվել դպրոցի զուգարանից։ Ես այսքան երեխաներն հավաքել եմ, ասել եմ՝ արցախցիներ ջան, պետք է ինտեգրվենք, սա մեր հայրենիքն է, բայց երբ որ իրենք արցախցի լինելու պատճառով զրկվում են պարապմունքներից, հիմա ես ի՞նչ սովորեցնեմ իրենց։ Ես իրենց այսօր համարում եմ կրկնակի տեղահանված՝ թուրքը նրանց հանել է Ստեփանակերտի մարզադահլիճից, հայը հանում է Երեւանի մարզադահլիճից»,- ասում է Արմեն Պետրոսյանը և նշում՝ ոչ աշխատավարձ է ուզել ԿԳՄՍ նախարարությունից, ոչ գույք, անվճար է պարապում երեխաների հետ։
«Ես խնդրեմ եմ ուղղակի ինձ չխանգարեն։ Այս երեխաներին անվճար տարել հասցրել եմ մինչեւ Բուլղարիա՝ աշխարհի գավաթի խաղարկությանը»,- հավելեց նա։
Պետրոսյանն այսօր դիմել է ԿԳՄՍ նախարարություն, բայց դպրոցի համակարգողն իրեն ասել է՝ «եթե անգամ դու հաղթես ու մնաս այստեղ, այնպես եմ անելու, որ մարզադահլիճը չջեռուցվի»։
«Խնդիրը մեր արցախցի լինելն է, եթե արցախցիները մի տեղ հավաքվում են, երեւի մարդկանց թվում է, թե դա վտանգ է։ Բայց սա սպորտ է, ոչ կուսակցություն է, ոչ քաղաքական կազմակերպություն, սպորտ է, զբաղվում ենք, չեմպիոններ ունենք, մրցանակակիրներ ունենք։ Երկու տարվա մեջ վեց միջազգային չեմպիոն եմ տվել։ 70-ից ավելի արցախցի երեխա ունենք, ԿԳՄՍ նախարարությունը կարո՞ղ է այդ պատասխանը տալ, ինչի՞ համար են այս երեխաները հիմա փողոցում»,- ասում է նա։
Բաքվի զինվորական դատարանում այսօրվա նիստում Բաքվի գլխավոր դատախազի առաջին օգնականը հայտարարել է, թե Արցախի գերևարվախ ղեկավարներին վերագրվում է այն, որ մեղադրյալներն անուղղակի մասնակցել են «այն հանցագործություններին, որոնք Հայաստանի պետությունը իրականացրել է սկսած 1988-ից մինչև 2023-ի սեպտեմբերը»:
Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությանն Ադրբեջանը մեղադրում է պատերազմ սկսելու և իրականացնելու, ցեղասպանության, ահաբեկչության, իշխանության բռնի զավթման և այլ ծանր հանցագործությունների մեջ:
Ի դեպ, մեղադրող դատախազը պնդել է, թե դատարանի առջև այսօր կանգնած են բազմաթիվ հանացագորություններ իրականացրած անձանց ընդամենը մի մասը:
Փաստորեն, ստացվում է, որ որպես “հանցագործություն” Բաքվում ընկալում է այն, ինչ կատարվել է 1988 թվականից։ Ընդ որում, հիմնական “մեղադրյալը” Հայաստանն է, իսկ Արցախի ղեկավարությունը “անուղղակի մասնակցել են”։
Միևնույն ժամանակ, Բաքվում ասվում է, որ “բոլորը չեն դատարանի առաջ կանգնած”, հավանաբար, ակնարկելով, որ սպասում են որոշ “մեղավորների” արտահանձնման։
Կա՞ արդյոք պայմանավորվածություն ինչ-որ մարդկանց արտահանձման մասին։ Սամվել Բաբայանի և մի քանի այլ անձանց դեմ վերջերս սկսված արշավի ընթացքում արտահանձնելուհամար “սպառնալիքներ” են հնչում։
Դատապաշտպաններն ասումեն, որ նման ընթացքը Հայաստանը կարող է կանխել՝ շարունակելով միջազգային ատյաններում հայկական իրավունքների և փաստարկների ներկայացումը։ Սակայն հայկական կողմի գործունեությամ մասին առայժմ ոչ մի լուր չկա։
Պատմական հայրենիքը փնտրելիս ոմանք կարող են այն գտնել Ալթայում։ Այս մասին հայտարարել է Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը՝ ի պատասխան Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հայտարարությունները մեկնաբանելու խնդրանքի։
Ավելի վաղ Ալիևը հայտարարել էր, որ «Սևան լիճ չկա, կա Գոյչա», որ հայերին Ղարաբաղում ռուսներն են վերաբնակեցվել, տեղափոխելով Իրանից, և որ Հայկական ԽՍՀ-ում ապրող ադրբեջանցիները «պետք է այնտեղ վերադառնան ոչ թե տանկերով, այլ մեքենաներով»։
Ըստ էության, սրան ավելացնելու ոչինչ չկա, բացի այն, որ նման հայտարարությունները չեն համապատասխանում երկկողմ հարաբերությունների առկա տրամաբանությանը, հայտարարել է Սիմոնյանը։
Նա նաև նշել է, որ ադրբեջանցիների վերադարձի կոչերը չեն արվում ագրեսիվ համատեքստում, և որ հայկական կողմը, իր հերթին, պնդում է ղարաբաղցի հայերի իրենց տները վերադառնալու իրավունքը։
«Ինչ վերաբերում է տեղանուններին, մենք նույնպես հաճախ օգտագործում ենք տարբեր անուններ։ Բայց միևնույն ժամանակ ես չեմ տեսնում որևէ ագրեսիվ հայտարարություն», – հավելել է Սիմոնյանը։
ՀՀ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը չի մեկնաբանում Ադրբեջանի նախագահի Իլհամ Ալիևի այսօրվա հայտարարություններիը։
«Սովորություն չունեմ մեկնաբանելու այն, ինչը չեմ լսել կամ չեմ կարդացել»,- ԱԺ–ում լրագրողների հետ զրույցում ասաց նա։
Պապիկյանը խոստացավ կարդալ Ալիևի հայտարարություններն ու ըստ անհրաժեշտության արձագաքնել. «Բայց այն, որ Ադրբեջանի հռետորաբանությունն օգոսոտսի 8-ից հետո իջել է, փոխվել է ու դա տեսանելի է նաև սահմանին, փաստ է, ու երբ մենք խոսում են խաղաղության մասին, ամենևին հորինված չէ, իրականություն է»,- նշեց նախարարը։
–Վերադարձ անպայման լինելու է, դրանում ես չեմ կասկածում։ Միշտ մտածում եմ, որ պետք է վերադառնանք, շենացնենք մեր հողը։ Արցախը մերն է, հայկական է ու հային է պատկանում,- ասում է զրուցակիցս՝ Լուսինե Ասրյանը։ Նա Արցախից է տեղահանվել։ Ծնվել ու մեծացել է Նորագյուղում, ընտանիք կազմելուց հետո տեղափոխվել Իվանյան ու մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերն ապրել այդտեղ։ Շուրջ 28 տարի դասավանդել է Իվանյանի Օնիկ Գրիգորյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։
Լուսինեն հավատում է, որ մի օր անպայման վերադառնալու է Արցախ։
-Ծնվել եմ Արցախի Ասկերանի շրջանի Նորագյուղ գյուղում։ Տեղի միջնակարգ դպրոցում սովորել եմ մինչև ութերորդ դասարանը։ Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ ստիպված տեղափոխվել եմ Երևան և ուսումս շարունակել Երևանի թիվ 191 դպրոցում։ Երկու տարի ապրել եմ հորեղբորս տանը, միջնակարգն ավարտել Երևանում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո անմիջապես մեկնել եմ Արցախ և ընդունվել Շուշիի մշակութալուսավորական տեխնիկումը։ Երկու տարի սովորելուց հետո տեղափոխվել եմ Նորագյուղ և աշխատանքի անցել մսուր-մանկապարտեզում։ Մոտ մեկ տարի աշխատել եմ այդտեղ ու զգացել, որ փոքրիկների հետ աշխատելը հոգեհարազատ է ինձ։
Հետպատերազմյան տարիներն էին։ Գյուղի մանկապարտեզը ավերվել էր պատերազմական գործողությունների հետևանքով և մանկապարտեզը գործում էր դպրոցի առաջին հարկում՝ զբաղեցնելով 2 սենյակ։ Հետագայում որոշակի դժվարությունների հետևանքով մանկապարտեզը փակվել է։
1996 թվականի սեպտեմբերի 1-ին տեղափոխվել եմ Իվանյան ու աշխատանքի անցել այդ ժամանակ այդտեղ գործող Խրամորթի Հ․ Շիրազի անվան միջնակարգ դպրոցում (արդեն ունեի բարձրագույն կրթություն, ավարտել էի տարրական մանկավարժություն և մեթոդիկա բաժինը)։ Հետո նշված դպրոցը տեղափոխվել է Խրամորթ գյուղ, իսկ Իվանյանում արդեն գործել է Իվանյանի դպրոցը, որտեղ ես աշխատել եմ մինչև 2023-ի սեպտեմբերի 19-ը։
2016-ի ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո դպրոցն անվանակոչվել է փոխգնդապետ, <<Մարտական խաչ>> 1-ին աստիճանի շքանշանակիր Օնիկ Գրիգորյանի անվամբ։ Որպես դասվար՝ 28 տարի դասավանդել եմ դպրոցում։ Իմ բաց դասերի թեման միշտ <<Հայաստանը մեր հայրենիքն է>> թեման էր․ դա կվկայեն մեր ուսուցիչները, տնօրենությունը։ Միշտ հայրենիքի, հայրենասիրության մասին էին իմ բաց դասերը։ Բազում սերունդներ եմ դաստիարակել այդ ոգով և հպարտանում եմ նրանցով։
Իմ աշակերտներից էր 44-օրյա պատերազմում զոհված Արտակ Խաչատրյանը, իսկ զոհված եղբոր դասվարը Արինա Մնացականյանն էր, ում որդին նույնպես զոհվել է պատերազմում։ Մեզ համար մեծ ցավ է տղաների կորուստը, ինչի հետ մինչև այսօր չենք կարողանում հարմարվել։
Լուսինեն հպարտանում է իր գերդաստանի անցած ճանապարհով։ Ցավում է, որ ամեն ինչ կիսատ է մնացել:
-Միշտ հպարտացել եմ, որ արցախցի եմ, որ կարողանում եմ արժանի սերունդ կրթել ու դաստիարակել։ Ծնվել եմ մի ընտանիքում, որտեղ իմ երեք եղբայրները ծառայել են ԱՀ ՊԲ-ում։ Ամուսինս նույնպես ծառայում էր ՊԲ-ում․ հիմա պահեստազորի սպա է։ Ունի մի շարք մեդալներ, պատվոգրեր։ ԱՀ ՊԲ-ի կողմից մեր ընտանիքին Իվանյանում բնակարան է հատկացվել և մենք մշտական բնակություն ենք հաստատել այնտեղ։ Մինչ այդ Նորագյուղից էի գալիս Իվանյան աշխատանքի։ 23 տարի ապրել ենք Իվանյանում, արարել ու ստեղծել ենք մեր հայրենի հողում։ Կարողացել ենք մեր երկու դստրերին տալ պատշաճ ուսում և դաստիարակություն։
2023-ի սեպտեմբերի 19-ին դպրոցում էի։ Այդ օրը հերթապահ էի։ Չգիտեի, որ իմ վերջին հերթապահությունն էր։ Ժամը մեկն անց 5 րոպեին սկսվեցին պայթյունները։ Սկզբից մտածում էինք, որ Իվանյանի զորամասում անցկացվող հերթական զորավարժություններն են, սակայն սխալվում էինք։ Եկավ զինղեկն ու ասաց, որ պատերազմ է սկսվել։ Դպրոցի աշակերտներին դասղեկները տարհանեցին Իվանյանի պահածոների գործարանի նկուղը։ Քանի որ շրջափակման պատճառով դասերը 35 րոպեանոց էին, իմ դասարանում դասերն արդեն ավարտվել էին, երեխաները գնացել էին տուն։ Ես ու փոխտնօրենը իջանք մոտակա շենքը, որտեղ արդեն մեծ խուճապ էր սկսել։ Հետո եկան հարյուրավոր զոհերի մասին գույժերը, ապա տեղահանության սոսկալի լուրը։ Ամենացավալին այն էր, որ սեպտեմբերի 25-ին՝ իմ ծննդյան օրը, մենք դուրս եկանք մեր հայրենիքից։ Ես չկողպեցի մեր տան դուռը։ Այդ պահին մտածեցի մի այնպիսի բան անեմ, որ վայրագները մեր տուն մտնելուն պես զգաստանան (եթե, իհարկե, ընդունակ են զգաստանալու)։ Եվ Աստվածաշունչը դրեցի դռան դիմաց, որպեսզի մտնեն ու տեսնեն, որ այս տանը հայ է ապրել, այս երկիրը հայկական է․ գուցե վախենան դատաստանից: Ճիշտ է, երբ հասանք Երևան, մտածեցի, որ ինչու չեմ բերել իմ Աստվածաշունչը, հետո ասացի ինքս ինձ՝ թող իմանան, որ մենք՝ հայերս, Աստծո մարդիկ ենք, պաշտում ենք Աստծուն և արդարությունն անպայման կվերականգնվի։
․․․Հասանք Հակարի։ Ծանր էր տեսնել թշնամու ուրախ, ինքնագոհ դեմքերը։ Գլուխները մտցրին մեքենաները և ծիծաղելով ասացին՝ գնացեք։ Այդ պահին ես մտածեցի ու մինչև հիմա այդ կարծիքին եմ, որ վերադարձ լինելու է։ Ես հավատացած եմ։ Ինքս ինձ խոսք եմ տվել, որ Արցախ վերադառնալուն պես այցելելու եմ Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցին և վառելու եմ իրականացված հույսի իմ մոմը։
Տեղահանությունից հետո Լուսինեի ընտանիքը հաստատվել է Երևան քաղաքում
-Ես դեռ չեմ գտել իմ աշխատանքը, չեմ համակերպվում, չեմ կարողանում գտնել ինձ։ Ամուսինս է աշխատում։ Իհարկե, Հայաստանը մեր հայրենիքն է, սակայն շատ ծանր է համակերպվել այն մտքի հետ, որ կորցրել ես ծննդավայր-հայրենիքդ։ Շատ դժվար օրեր ենք ունեցել այս երկու տարիների ընթացքում, բայց ապրում ենք՝ հույս ունենալով, որ մի օր պիտի վերադառնանք Արցախ։
Այս ընթացքում թոռնիկիս էի խնամում, քանի որ աղջիկս աշխատում է։ Փոքրիկը 11 ամսական էր, երբ Արցախից դուրս եկանք։ Այս տարվա սեպտեմբերից նա արդեն հաճախում է մանկապարտեզ, ու իմ օրերը տխուր են անցնում։ Անընդհատ մտքերիս հետ եմ, հիշում եմ անցյալիս ամեն մի օրը, կարոտում բոլորին։ Թոռնիկիս ասում եմ՝ երբ մի քիչ մեծանաս, քեզ կպատմեմ մեր հրաշք Արցախի մասին։ Բայց հետո մտքովս անցնում է՝ մինչև մեծանա, մենք Արցախում կլինենք, ու նա իր աչքերով կտեսնի ինչ դրախտավայր է մեր երկիրը։
Շատ դժվար օրեր ենք ունեցել Արցախում՝ շրջափակում, պատերազմ, տարբեր փորձություններ, սակայն կարողացել ենք միշտ հաղթահարել։ Ունեինք հիանալի, առողջ կոլեկտիվ, լավ տնօրեն, փոխտնօրեն։ Բոլորս համախմբված աշխատում էինք, ասես մի մեծ ընտանիք լինեինք։ Մեր նպատակը մեկն էր՝ կրթել արժանապատիվ սերունդ։
Կարծես իմ մարմնի կեսը թողել եմ Արցախում, իմ տանը։ Հաճախ եմ մտածում՝ բա մարդ իր ծննդյան օրը կլքի՞ իր տունը։ Ճիշտ է, մեզ շատ լավ են ընդունել Կոռնիձորում, շրջապատել հոգատարությամբ, հետագայում ևս լավ մարդկանց ենք հանդիպել, սակայն միևնույն է՝ մեր ցավը չի թեթևանում, Արցախի պակասը ոչինչ չի կարող լրացնել։
Վերջերս առողջական խնդիրների պատճառով գնացել էի հիվանադանոց և տեղամասային բժիշկը հանկարծ հարց տվեց՝ սիրում էի՞ք Հայաստանը, Երևանը։ Պատասխանեցի, որ շատ-շատ էի սիրում Երևան քաղաքը։ Իմ ամենալավ տարիքում այստեղ եմ ապրել, 16 տարեկանս այստեղ է լրացել։ Հիմա էլ սիրում եմ, բայց չեմ կարող թաքցնել, որ այն իմը չէ․ ես իմ ծննդավայրը, իմ Արցախն եմ ուզում։ Բժշկուհին, զգալով իմ ապրումները, ասաց՝ շատ լավ եմ հասկանում քեզ։ Արցախցիների կորուստն անչափելի է։
Այո՛, մենք կորցրել ենք ամեն ինչ և մարդկային մեծ կորուստներով տեղահանվել ու, ցավոք, դարձել փախստական։
Շատ դժվար է նոր միջավայրում, նոր մարդկանց հետ ապրել, հարմարվել այն մտքի հետ, որ ոչինչ չունես ու պետք է ամեն ինչ զրոյից սկսես, սակայն մենք այլընտրանք չունենք։ Փորձում ենք քայլեր անել:
Տեղահանությունից հետո մեր ընտանիքում մեծ ուրախություն է եղել, ինչի համար փառք եմ տալիս Աստծուն։ 2020-ի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Մատաղիսում ծանր վիրավորում էր ստացել կրտսեր աղջկաս՝ Նարինեի սիրած տղան։ Մի քանի անգամ վիրահատվելուց և երկար բուժում ստանալուց հետո նա ոտքի է կանգնել։ 2024 թվականի ապրիլին ամուսնացել են և արդեն դուստր ունեն։
Մեր զրույցի վերջում Լուսինեն ավելացնում է. <<Թեկուզ ասացի, որ 2023-ի սեպտեմբերի 19-ին Իվանյանի դպրոցում իմ վերջին հերթապահությունն էր, բայց կարծում եմ՝ դեռ հերթապահություններ շատ եմ ունենալու իմ դպրոցում։ Չեմ կորցնում հույսս, որ կշարունակեմ մատաղ սերունդ կրթել ու դաստիարակել Արցախում>>։
Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ
Ադրբեջանցիների վերադարձը ժամանակակից Հայաստան չպետք է վախեցնի հայ ժողովրդին և պետությանը, այսօր հայտարարել է Ադրբեջանի նախագահ Ւլհամ Ալիևը՝ ելույթ ունենալով Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմադրման 80-ամյակին։
«Մեր ժողովուրդը ներդրում է ունեցել այն երկրների պետականության մեջ, որտեղ ապրում է, և այսօր էլ ոչ մի երկրում ադրբեջանցիները խնդիրներ չեն ստեղծում և չեն ստեղծի որևէ պետության կամ որևէ այլ ժողովրդի համար։ Հետևաբար, ադրբեջանցիների վերադարձը ժամանակակից Հայաստան չպետք է վախեցնի հայ ժողովրդին և պետությանը», – ասել է Ալիևը՝ հավելելով. – «Մենք պետք է այնտեղ վերադառնանք ոչ թե տանկերով, այլ մեքենաներով։ Պետական մարմինները, հասարակական կազմակերպությունները և, իհարկե, գիտնականները պետք է աշխատեն դրան հասնելու համար»։
«Ցավոք, տարիներ շարունակ հայկական կողմը և սփյուռքը խեղաթյուրել են մեր պատմությունը, և այս քարոզչությունը շարունակվում է։ Մենք պետք է դրանց հակադրենք մեր գիտական ճշմարտությունները։ 20-րդ դարի սկզբի հին ռուսական կայսերական քարտեզները հստակ ցույց են տալիս, որ տարածքում գրեթե բոլոր տեղանունները, ասօրվա Հայաստանի բոլոր շրջանները ադրբեջանական ծագում ունեն. Սևանա լիճ չկա, կա Գոյչա։ Մենք չենք ստեղծել այս քարտեզները. դրանք կազմել է ցարական Ռուսաստանը, որը հայերին Իրանից և Արևելյան Անատոլիայից բերել, վերաբնակեցրել է Ղարաբաղում՝ էթնիկ կազմը փոխելու համար։ Այս քարտեզներն արտացոլում են պատմական ճշմարտությունը։ Մենք պետք է ուսումնասիրենք և տարածենք դրանք», – հայտարարել է Ալիևը։
Պնդելով, թե Ադրբեջանի պետականությունը դարերի պատմություն ունի, Ալիևը հանձնարարել է գիտնականներին «ավելացնել Ադրբեջանի պատմությունը ուսումնասիրող, փառաբանող գիտական աշխատանքները»։
Անկասկած, այն գիտնականների «ջանքերը», որոնց Ալիևը բնակարաններ և ամառանոցներ է նվիրում, կարդարացնեն նրա սպասումները, և Ադրբեջանը կստանա «դարավոր պատմություն», որը, հնարավոր է, նույնիսկ արտացոլվի «բարեկամական» երկրների պատմական տարեգրություններում: Ալիևը ինքնությունը չի ստեղծում օդից, այլ հիմնված է այն իրավունքների և հողերի վրա, որոնցից հայերը կամավոր հրաժարվում են: Աշխարհի քաղաքական գործիչները ցնցված են հայկական վերնախավից, որը վախենում է նույնիսկ խոսել իր իրավունքների, առավել ևս դիմադրության մասին: Ահա թե ինչու Ալիևը խոսում է Հայաստանի կազմավորման գործում ադրբեջանցիների «ներդրման» և այն մասին, որ Ռուսաստանը և Իրանն են հայերին վերաբնակեցրել Ղարաբաղում: Երևանը, հավանաբար, պաշտոնապես չի առարկի նրան, ավելի հավանական է, որ կաջակցի նրան: