<<Դուքենդո>> կարատեի ֆեդերացիայի Արտաշատի մասնաճյուղի մարզիկ, արցախցի Սոնա Նալբանդյանը դարձել է Մասիս համայնքի կազմակեպած <<Դուքենդո>> կարատեի գավաթի առաջնության չեմպիոն։
Փոքրիկ աղջնակն իր հաստատուն քայլերն է կատարում սիրած մարզաձևում և պատրաստ է նորանոր հաղթանակներ նվաճել։ Արցախցի Սոնան բարձր է գնահատում իր մարզիչների անմնացորդ աշխատանքն ու նվիրումը։ Նրանց շնորհիվ նա օրեցօր ավելի շատ է սիրում սպրոտն ու արժևորում մարզիչների ու մարզիկների համատեղ աշխատանքը։
Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ
Հոկտեմբերի 28-30-ը ՀՀ Ազգային ժողովում տեղի կունենան Արևելյան գործընկերության խորհրդարանական վեհաժողովի (Եվրանեսթ) 12-րդ լիագումար նստաշրջանը, բյուրոյի և հանձնաժողովների նիստերը: Այս մասին տեղեկացնում են ԱԺ հասարակայնության հետ կապերի և հաղորդակցության վարչությունից:
Հիշեցնենք, որ Եվրանեսթի անդամ է նաև Ադրբեջանը։
«Հետքը» գրում է. «Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, հոկտեմբերի 22-ին ԱԺ-ում հայտարարեց.
«Եթե ես ճիշտ գիտեմ, Հովհաննավանքը, ինչպես բազմաթիվ այլ հուշարձաններ, գտնվում են Կառավարության հաշվեկշռում, եւ մի շարք եկեղեցիներ անհատույց օգտագործման են տրված Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցուն»:
ՀԱԵ-ն այս ամենը հավաստող ապացույց ունի՝ սեփականության վկայական կամ, Փաշինյանի ասած, «կադաստրի թուղթ»:
Ընդհանուր առմամբ 2005-ին Կառավարությունն անհատույց ՀԱԵ-ին է օտարել Երեւանում ու 10 մարզերում գտնվող 172 վանքերի ու եկեղեցիների հողամասերը:
ՀԱԵ-ն, լինելով Հովհաննավանքի եւ մյուս վանքերի ու եկեղեցիների հողի եւ շենք-շինությունների օրինական սեփականատերը, դրանց հանդեպ ունի ՀՀ սահմանադրությամբ երաշխավորված իրավունքներ, գրում է Հետք-ը:
Պետք է նաև նկատել, որ Էջմիածնին են պատկանում նաև Արցախում գտնվող եկեղեցիները, և հենց այդ եկեղեցիների սեփականության հարցն է, ըստ երևույթին, դարձել Փաշինյանի և Կաթողիկոսի մեջ կոնֆլիկտի պատճառ։ Փաշինյանը, որը “ճանաչել է” Արցախն Ադրբեջանի մաս, չի կարող Ալիևին փոխանցել Հայ եկեղեցիների և հին հուշարձանների իրավունքը։ Նույնը վերաբերվում է Հայաստանից դուրս այլ եկեղեցիների հանդեպ իրավունքների, այդ թվում՝ Երուսաղեմում։
Այդ մասին էր Կաթողիկոսը խոսել մայիսի Շվեյցարիյում, ինչը հարուցել է Փաշինյանի զայրույթը։ Այդ մասին է Կաթողիկոսը խոսել նաև Հռոմի պապի հետ, սակայն հետո նրա մոտ է գնացել Նիկոլ Փաշինյանը և վերադարձնելով ավելի է սաստկացրել Եկեղեցու հանդեպ պայքարը։
Ո՞ւմ է ուզում Փաշինյանը փոխանցել եկեղեցիների հանդեպ սեփականության իրավունքը, եթե կարողանա հասնել Գարեգին Բ-ի հրաժարականին և իր սրտի տեղապահ նշանակել։
Արցախցիները շարունակում են արտագաղթել Հայաստանից: ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության տվյալներով՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ երկիրը լքել էր 43,875 փախստական, որոնցից 15,955-ը դեռ չեն վերադարձել: Մեր հայրենակիցները մեկնում են Ռուսաստան և եվրոպական երկրներ:
Վերջերս Հունգարիան է անսպասելիորեն դարձել արցախցիների համար արտագաղթի նախընտրած վայր: ԵՄ-ի և Հունգարիայի կառավարության կողմից ֆինանսավորվող «Մալթա Ինթերնեշնլ» համաշխարհային բարեգործական կազմակերպության նախաձեռնությամբ իրականացվում է արցախցի փախստականներին աջակցելու ծրագիր:
Սկզբնապես ծրագիրը նախատեսված էր միայն հունգարական համալսարաններում սովորող արցախցի ուսանողների համար: Սակայն, սկսած 2023 թվականից, ուսանողներին իրավունք է տրվել հրավիրել իրենց ընտանիքի անդամներին և ընկերներին:
«Ծրագրի կանոնակարգի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ուսանող իրավունք ունի հրավիրել երեք ընտանիքի, որոնք, իրենց հերթին, բնակության թույլտվություն ստանալուց հետո, կարող են հրավիրել իրենց հարազատներին և ընկերներին։ Կազմակերպությունը մեկ տարվա ընթացքում տեղահանված անձանց ապահովում է բոլոր անհրաժեշտ կենսապայմաններով։ Մեզ կտրամադրվի բնակարան, սոցիալական նպաստներ և անհրաժեշտ աջակցություն՝ սննդի, կոմունալ վճարների և անվճար բժշկական օգնության տեսքով։ Մեզ նաև օգնություն կցուցաբերվի լեզվի ուսուցման և բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերի ձեռքբերման հարցում։ Վերաբնակեցումից որոշ ժամանակ անց մեզ կտրամադրվի տասնամյա բնակության թույլտվություն։ Մեկ տարվա ընթացքում մենք պետք է սովորենք լեզուն, գտնենք աշխատանք և ինտեգրվենք նոր հասարակությանը», – Step1.am-ի հետ զրույցում բացատրել են ծրագրի մասնակիցները։
Վիճակագրության համաձայն՝ արտագաղթի երկար և դժվարին ճանապարհը բոլորի համար չէ։ Շատ արցախցիներ շուտով վերադառնում են հայրենիք։ Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ 27,000 հայրենակիցներ վերադարձել են հայրենիք։
Արսեն Աղաջանյան
Խմբ. Հունգարիա արտագաղթածների արցախցիների ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ, և չնայած թվերը մեծ չեն՝ հաշվի առնելով Հայաստանում արցախցիների առջև ծառացած ծանր խնդիրները, շատերը նույնիսկ Հունգարիան են փրկություն համարում։
Պատահական չէ, որ բոլոր եվրոպական երկրներից հենց Հունգարիան որոշեց ապաստան տրամադրել արցախցիներին։ Հունգարիան Թյուրքական խորհրդի անդամ է։ Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ չուներ Հունգարիայի հետ 2004 թվականից, երբ Բուդապեշտում սպանվեց հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանը։ Սակայն արցախցիների արտաքսումից հետո Հունգարիայի հետ հարաբերությունները վերականգնվեցին։ Հենց Հունգարիան որոշեց 2023 թվականից հետո Բալատոն լճի ափին արձակուրդ կազմակերպել արցախցի երեխաների համար, և ՀՀ նախագահը ուրախությամբ ողջյունեց դա։ Օրբանը Պուտինի, Էրդողանի և Թրամփի մտերիմ ընկերն է, նաև Ուկրաինային եվրոպական օգնության և հակառուսական պատժամիջոցների հիմնական խոչընդոտն է։ Հունգարիայի «Արցախ» նախագիծը նպատակ ունի ընդգծել արցախցիների «դիրքը» աշխարհաքաղաքական դաշտում։
Հոկտեմբերի 26-ին և 29-ին օրվա ընթացքում որոշ շրջաններում սպասվում է տեղ-տեղ անձրև։ Հոկտեմբերի 27-ին, 28-ին և 30-ին եղանակը կլինի հիմնականում առանց տեղումների։
Մայրաքաղաքում և մարզերում ջերմաստիճանը կմնա անփոփոխ։ Հոկտեմբերի 26-ին Շիրակում սպասվում է առավելագույնը 15°C, Կոտայքում՝ 19°C, Գեղարքունիքում՝ 14°C, Լոռիում, Տավուշում և Արագածոտնում՝ 17°C, Արարատում, Արմավիրում և Վայոց Ձորում՝ 22°C, իսկ Սյունիքում՝ 24°C։
Հոկտեմբերի 26-ին Երևանում կանխատեսվում է տեղ-տեղ անձրև։ Հայաստանի մայրաքաղաքում ջերմաստիճանը կհասնի 20°C-ի։
Նիկոլ Փաշինյանը մասնակցում է կարգալույծ հռչակված քահանայի Հովհաննավանքի պատարագին: Այստեղ են գործադիրի ու օրենսդիրի ներկայացուցիչները:
Նախքան պատարագի մեկնարկը, ԱԺ «Քաղաքացիական պայմանագրի» պատգամավոր Էմմա Պալյանը լրագրողների հետ զրույցում ասաց. «Վեհարանը վերադարձնելու ենք վեհին: Այն մարդիկ ովքեր հոգևորականության հետ կապ չունեն, րոպե առաջ հեռանալու են եկեղեցուց՝ առանց քաղաքական մոտիվների: Վեհը առաջիկայում պարզ կլինի՝ ով է»: Պալյանն ասաց, որ որևէ թեկնածու չունեն այս պահին:
Արագածոտնի մարզպետ Սերգեյ Մովսիսյանն էլ ասաց. «Ես գնալու եմ Հայ Առաքելական եկեղեցին ազատագրելու ճանապարհով և այսօր այստեղ եմ ոչ միայն կիրակնօրյա պատարագի համար, այլև ի աջակցություն Տեր Արամի»:
Հովհաննավանքից քիչ առաջ անվտանգության աշխատակիցները բռնի ուժով, բերանը փակած, հեռացրեցին մի քաղաքացու։ Նա պատարագի ժամանակ, որին ներկա էր նաեւ Փաշինյանը, բազմության միջից բղավել էր. «Ստեփան Ասատրյան, դու իրավունք չունես պատարագ մատուցելու»: Արդեն բակում ոստիկանները նրան հրելով դուրս հանեցին բազմության մեջից եւ հեռացրին եկեղեցու տարածքից՝ լրագրողներին ասելով, թե տանում են առանձին զրուցելու:
Հոկտեմբերի 25-ին, Երևանի փոքրիկ «Լիվինգ ռում»-ում, որը բացվել է Շվեյցարիայում գրանցված artasfoundation անկախ ոչ կառավարական կազմակերպության կողմից, բացվեց արցախցի լրագրող, վավերագրական լուսանկարիչ և ռեժիսոր Քնար Բաբայանի «Բացիկներ տնից» խորագրով ցուցահանդեսը։
Քնարն ինքն է ասում, որ իր հոդվածների և լուսանկարների մեծ մասը վերաբերում է այն կանանց, ովքեր իրենց ամենօրյա աշխատանքով ապահովել են Արցախում առօրյա կյանքը փխրուն խաղաղության և պատերազմի ժամանակ։ Այս լուսանկարները անսահման սիրո խոստովանությունն է իմ սիրելի Արցախի տոկուն կանանց նկատմամբ, ասում է Քնարը։
Հիմնադրամի ներկայացուցիչ Շողակաթ Միկ-Գալստյանը ներկայացրեց Լիվինգ ռումի գործունեությունը և հայտարարեց, որ այս փոքր տարածքը կարող է դառնալ հանդիպումների, ցուցահանդեսների և փորձերի տարածք՝ անվճար օգտագործման համար։
Լուսանկարները՝ Արմինե Մարտիրոսյանի
Հայաստանը, ինչպես նաև նրանք, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի՝ որպես ազգային պետություն գոյություն ունենալով կամ անհետացումով, սպասում են այսօր Հովհաննավանքում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Մի քանի օր առաջ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ՀՀ տարածքում գտնվող հին եկեղեցիները պատկանում են պետությանը և պարզապես փոխանցվել են Հայ Առաքելական Եկեղեցուն օգտագործման համար։ Եվ ժամանակը է «վերադարձնելու» Հովհաննավանքը, ինչպես որոշեց Փաշինյանը։
Ռեյդերությունից բառացիորեն մեկ օր առաջ կառավարամետ աղբյուրները տարածեցին մի անպարկեշտ տեսանյութ, որտեղ բարձրաստիճան քահանան նկարահանվել էր իր ննջասենյակում և լոգարանում։ Այս տեսանյութը ոչ միայն զայրացրեց հայ հասարակությանը, այլև խաթարեց վստահության վերջին փշրանքները պետական ինստիտուտների՝ որպես քաղաքացիների իրավունքները, անվտանգությունը և շահերը պաշտպանող բարձրագույն մեխանիզմի նկատմամբ։
Անմարդկայնացումը և բարոյական արժեքների ոչնչացումը պետության և հասարակության քայքայման վերջնական կետն են։
Արցախում փորձեցին դրան դեմոռալիզացիային հասնել իննամսյա շրջափակմամբ։ Վերջին ամիսներին մարդիկ իսկապես կորցրել են հավատը պետական ինստիտուտների նկատմամբ, թե՛ Արցախում, թե՛ Հայաստանում, որպես իրենց պաշտպանելու մեխանիզմի։ Նրանք կորցրել են հավատը «դաշնակիցների» և «խաղաղապահների» նկատմամբ, ովքեր սնունդ էին վաճառում սեփական հայրենիքում ապրող սոված մարդկանց չափազանց բարձր գներով։
Սովը շատերին ստիպեց արմունկներով աշխատել հերթերում, երբեմն անցնելով բարոյական սահմանները։ Բայց այնուամենայնիվ, տղամարդիկ մինչև վերջին օրը պոստերում էին՝ պաշտպանելով իրենց տները, կանայք հոգ էին տանում իրենց և կարիքավոր ընտանիքների մասին, թշնամուց «մարդասիրական օգնությունը» այդպես էլ չընդունվեց, իսկ երեխաները սեպտեմբերի 19-ին դպրոցում էին։ Դեգրադացիայի վերջնական շեմը դեռ չի անցվել, և մարդիկ տեղահանվեցին իրենց հազարամյա հայրենիքից՝ զինված ագրեսիայի, ցեղասպանական գործողությունների և դավաճանության միջոցով՝ առանց կորցնելու իրենց բարոյական հիմքերը։
Հայաստանում դեգրադացիայի վերջնական շեմը արդեն շատ մոտ է նույնիսկ առանց ռազմական ագրեսիայի․ պետությունը կորցնում է իր արժեքը ժողովրդի համար, քանի որ ցանկացած պետություն կառուցված է շատ կոնկրետ բարոյական հիմքերի վրա։ Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում այս հիմքերը մեկը մյուսի հետևից քանդվել են Հայաստանում։
Մարդիկ կորցրել են մեկ հենասյունը մյուսի հետևից՝ ազգային արժանապատվությունը և իրավունքը, որը մարմնավորված էր Արցախում, բանակը՝ որպես հուսալի պաշտպան, դատարանը՝ որպես արդարության ինստիտուտ, միջազգային աջակցությունը՝ որպես բռնապետության դեմ զսպող մեխանիզմ, հազարամյա պատմությունը, որը այլևս հպարտանալու բան չէ, և հավատը՝ որպես բարձրագույն ուժի հետ կապի հենասյուն։
Կորցրելով այս ամենը, մարդիկ աստիճանաբար պարփակվեցին իրենց տներում՝ պաշտպանելով սեփական փոքրիկ աշխարհը թշնամաբար տրամադրված պետությունից անտարբերության և երբեմն ատելության բարձր ցանկապատի ետևում։ Հմուտ պետական քարոզչությունը բողոքը վերածում էր ցանկապատից այն կողմ մեղավորներ փնտրելու անարդյունք փորձերի՝ ստի, մեղադրանքների և ահաբեկչության շղարշի տակ։ Իսկ եվրոպական կազմակերպությունների կողմից Հայաստանի կառավարությանը «ժողովրդավարական բարեփոխումների» համար տրամադրվող շարունակական դրամաշնորհները ավելի սրեցին միայնության և լքվածության զգացումը։
Եվ հիմա ամրոցի պատերն էլ են քանդվել. թշնամական պետությունն արդեն ննջասենյակներում և լոգարաններում է, և ոչ ոք չգիտի, թե երբ իրեն որշես շանտաժ կներկայացնեն իր անձնական կյանքի մասին անպարկեշտ տեսանյութ։
Այն բանից հետո, երբ կառավարությունը սկսեց մտնել բոլորի գրպանները, հաշվել ուրիշների փողերը և ծածկել իր մանր նպատակները «կողոպտածի վերադարձով», որը ոչ ոք այդպես էլ չի տեսել, տեսախցիկների հայտնվելը ննջասենյակներում դարձավ տրամաբանական։
Ինչպե՞ս կարձագանքեն պետության հիմքերի լիակատար քայքայմանը ՀՀ հպարտ քաղաքացիները՝ իրենց տներում հայելու մեջ նայելով և հասկանալով, որ Մեծ Եղբայրը հետևում է իրենց։ Նրանք այլևս տեղ չունեն թաքնվելու. ոչ մի ցանկապատ չի օգնի։
Սոցիոլոգները դեռ երկար կհաշվեն, թե երեկվա տեսանյութից հետո քանի հայ է արտագաղթել երկրից, և քանի օտար, սեփական բարոյական օրենքներով ապրող, կհաստատի նրանց տներում, ինչպես հաստատվել են Արցախում։ Սա կարող է տեղի ունենալ ոչ հիմա, այլ մեկ ամիս կամ մեկ տարի հետո, բայց հոկտեմբերի 24-ը ընդմիշտ կմնա մարդկանց հիշողության մեջ որպես ազգային անպատվության օր։ Այսպեե էր Իգոր Մուրադյանը անվանում նման երևույթները, և լավ է, որ նա այս ամենը չի տեսնում։
«Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Աննա Գրիգորյանն այսօր խորհրդարանում վրդովմունք հայտնեց Կաթաղիկոսի դեմ պայքարում կառավարության կողմից պաշտոնանկ արված քահանային աջակցելու կապակցությամբ, որի օրինակը՝ Չեչնիայի նախագահ Ռամզան Կադիրովն է: Խոսքը Ստեփան Ասատրյանի մասին է, ով երեկ վերահաստատեց իր դիրքորոշումը, որ Հայաստանին անհրաժեշտ է Կադիրովի նման առաջնորդ: «Անկեղծ ասած, ես հիմա էլ ուզում եմ Կադիրովի նման առաջնորդ, և չեմ կարծում, որ դա սխալ է: Դուք Կադիրովին բռնապետ համարո՞ւմ եք: Կարո՞ղ եք նույնը ասել Չեչնիայում: Չեչեն ժողովուրդը նրան շատ է սիրում»:
Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը որոշեց պաշտպանել՝ Ստեփան Ասատրյանին, թե Կադիրովին. «Ինչի՞ ես խոսում երկրի ղեկավարի մասին վատ երանգով, ինչ-որ վատ բան կա՞ Կադիրովի հետ կապված, ինչ-որ կարծիք ունե՞ք, դուրս եկեք ասեք»»:
Սա առաջին դեպքը չէ, որ Ալեն Սիմոնյանը շահագործում է ընդդիմության ռուսամետ թուլ տեղը և նրանց գրպանը «նետում» իր սեփական կուսակցության մեղքերը, որոնց դեմ ընդդիմությունը ոչինչ չունի ասելու, քանի որ չի կարող հակադրվել Ռուսաստանին:
Օրինակ՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունից հետո, երբ ընդդիմությունը, մասնավորապես Արթուր Վանեցյանը, խոսեց կապիտուլյացիայի անթույլատրելիության մասին, «Քաղաքացիական պայմանագրի» ղեկավարները անմիջապես կոչ արեցին ընդդիմությանը դուրս գալ և բացահայտորեն դեմ արտահայտվել նոյեմբերի 9-ի հայտարարությանը, որը կրում է Պուտինի ստորագրությունը։ Ընդդիմության մեջ ոչ ոք դա չարեց առ այսօր։
Նմանապես, երբ Փաշինյանը Պրահայում ճանաչեց Արցախը որպես «Ազերբայջանի» մաս՝ հղում անելով Ալմա-Աթայի հռչակագրին, և ընդդիմությունը փորձեց բողոքել, «Քաղաքացիական պայմանագրի» ղեկավարությունը կոչ արեց խորհրդարանական ընդդիմությանը բացահայտ դեմ արտահայտվել խորհրդային սահմաններին և Ռուսաստանի գլխավոր շտաբի քարտեզներին։ Բնականաբար, ոչ ոք չխոսեց (բացառությամբ, հնարավոր է, Արթուր Խաչատրյանի)։
Իսկ երբ Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը, Փաշինյանի հորդորով, հայտարարեց, որ Սահմանադրության նախաբանում նշված Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին 1989 թվականի որոշումը իբր անվավեր է, ընդդիմությունը կրկին աշխուժացավ։ Սակայն նրանց կրկին խնդրեցին բացահայտորեն Արցախը հայտարարել Հայաստանի մաս, այդպիսով պատերազմ հրահրելով Հայաստանի դեմ։ Ընդդիմությունը, իհարկե, Արցախը չանվանեց Հայաստանի մաս։ Ընդհակառակը, այն ավելի ակտիվ սկսեց միջազգային մակարդակով լոբբիստական գործունեություն ծավալել «արցախցիների վերադարձի» համար և նպաստեց Արցախի պետական ատրիբուտների պահպանմանը՝ փոխարենը «առաջարկեր» Արցախի խորհրդարանին ինքնալուծարվել և հայտարարել 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշումը իրականացնելու անհրաժեշտության մասին։
Հիմա Ալեն Սիմոնյանը նույն հնարքն է կիրառում Կադիրովի հետ, և կասկած չկա, որ ընդդիմության մեջ ինչ-որ մեկը շուտով կկանգնի և կասի, որ Կադիրովի շնորհիվ Չեչնիան պահպանել է իր փաստացի անկախությունը։
Բաքվի «քաղաքացիական հասարակության» ներկայացուցիչների ժամանումը Հայաստան աննկատ կմնար, եթե «հյուրերի» շարքում չլիներ մի կին, որն անմիջականորեն ներգրավված էր Բերձորի միջանցքի շրջափակման մեջ։ Սակայն հենց այս կնոջ մասնակցությունն էր, որ կրում էր հանդիպման հիմնական ուղերձը՝ որպես նվաստացման, ագրեսիայի և բռնապետության նշան։
Արցախյան հակամարտությունը շատերից տարբերվում էր իր «ստերիլ» տարանջատմամբ. 1988 թվականից ի վեր Հայաստանում, այդ թվում՝ Արցախում, գրեթե ոչ մի ադրբեջանցի չի մնացել, իսկ Ադրբեջանում՝ ոչ մի հայ։ Չնայած քաղաքացիական հասարակության մակարդակով շփումներ եղել են մինչև 2000 թվականը, Ալիև կրտսերի պաշտոնավարումից հետո այդ շփումները Բաքվում սկսեցին ընկալվել որպես դավաճանություն։ Բաքվի շատ լրագրողներ և ակտիվիստներ բանտարկվեցին հայերի հետ շփվելու համար, այդ թվում՝ Ֆաթուլաևը, որն այժմ Haqqin.az-ի խմբագիրն է․ երեք տարի բանտնստելուց հետո նա դարձավ Ալիևի գլխավոր խոսափողը։ Նա այցելել էր Ստեփանակերտ և փորձել օբյեկտիվորեն գրել Խոջալուի իրադարձությունների մասին։
Հայկական կողմը, այդ թվում՝ Արցախում, երբեք չի հրաժարվել կոնտակտներից, իսկ Բաքվի ակտիվիստների կողմից Հայաստան հազվադեպ այցելությունները նշանակալի իրադարձություններ չէին։ Բաքու այցելությունները ավելի քիչ էին, բայց հաճախ ավարտվում էին սկանդալով։
Արցախյան իրավապաշտպանների Բաքու այցելությունների փորձը ի ցույց էր դնում Բաքվի մտադրությունը՝ նվաստացնելու, ահաբեկելու և համայնքների միջև ուղիղ շփումը կանխելու համար: Կարեն Օհանջանյանի օրինակը, որը Բաքվում բռնության էր ենթարկվել և օդանավակայանից դուրս չգալով վերադարձել էր տուն, չի մոռացվել։ Բոլորը ականջին օղ են արել։
Տարածաշրջանային հանդիպումների ժամանակ Բաքվի կողմը ասում էր, որ չի կարող բացահայտ քննարկել խաղաղապահ նախագծերը հայրենիքում, չնայած դա չի խանգարել նրանց ստանալ բազմաթիվ միջազգային դրամաշնորհներ: Նրանք իրենց ագրեսիան և հաղորդակցվելուց խուսափելը նույնպես բացատրում էին նրանով, որ իրենք պարտվող կողմն են: Հայ քաղակտիվիստները, իրենց հերթին, փորձում էին խուսափել որպես հաղթած կողմ ներկայանալուց։
Այժմ, երբ դերերը փոխվել են, Բաքվի քաղաքացիական հասարակության ակտիվիստները (խոսքը ոչ բոլորի, այլ ուղղորդվող մասի մասին է) շարունակում են ցուցաբերել ագրեսիա և դաժանություն (քաղաքացիական «էկակտիվիստների» կողմից Արցախի իննամսյա շրջափակումը ապացույց) և շարունակում են վախենալ բացահայտ շփվել հայերի հետ և հրապարակայնորեն մասնակցել համատեղ նախագծերին: Հայ թշնամու կերպարը, որի վրա կառուցված է Ալիևի համակարգը, կարող է շատ արագ քայքայվել նման շփումներից։
Հայ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները, ո՛չ այն ժամանակ, ո՛չ էլ հիմա, պաշտոնական սահմանափակումների չեն բախվել այն հանդիպումների և նախագծերի կապակցությամբ։
Այժմ Հայաստանի իշխանությունները հպարտ խոսում են Բաքվի և Երևանի միջև շփումների մասին որպես մեծ նվաճման: Այս «նվաճման» էությունը Հայաստանի դարպասների բացումն է հակահայկական հանցագործություններին անմիջականորեն ներգրավված անձանց համար, և Ալիևի կողմից չափավոր շփումների թույտվությունը, որոնց նպատակը նույնն է՝ նվաստացում, ահաբեկում և իսկական քաղաքացիական հաղորդակցությունների տորպեդահարում: Հակառակ դեպքում Հայաստան այլ մարդիկ կգային։
Վերադառնալով Արցախյան հակամարտության «ստերիլ» կողմին՝ հիշենք, որ չնայած գրեթե երեք տարվա պատերազմին, ուկրաինացիները խաղաղ ապրում և աշխատում են Ռուսաստանում, ինչպես որ ռուսները շարունակում են ապրել Ուկրաինայում: Աբխազիայում կա մի ամբողջ Գալի շրջան, որը բնակեցված է վրացիներով, իսկ Վրաստանի և Աբխազիայի միջև կա ցամաքային անցակետ՝ Էնգուրիի անցակետը: Իսրայելցիներն ու արաբները ապրում են Երուսաղեմում՝ չնայած չընդհատվող պատերազմներին:
«Ստերիլիզացիան» Հայաստանում և Ադրբեջանում հանգեցրել է նրան, որ երկու հասարակությունները պարզապես չեն կարողանում պատկերացնել կողք կողքի խաղաղ ապրելը: Ավելին, Բաքվից եկած քաղաքացիական պատվիրակությունների կազմը բնավ չի վկայում խաղաղ մտադրությունների մասին:
Վարչական դատարանը որոշում է կայացրել Արցախից բռնի տեղահանված Մերի Ղարայանի գործով։ Վարչական դատարան ներկայացված այս հայցի հիմքում այն պահանջն է, որ դատարանը պարտավորեցնի ՀՀ ՆԳՆ Միգրացիայի եւ քաղաքացիության ծառայությանը՝ ժամանակավոր պաշտպանության տակ վերցնել հայցվոր Մերի Ղարայանին։ Դատարանը մերժել է Մերի Ղարայանի այդ պահանջը։
Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերյան իրադարձությունների ընթացքում 120 հազար արցախցի տեղահանվել եւ տեղափոխվել է ՀՀ, որոնց թվում է եղել նաեւ Մերի Ղարայանը։ 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ին կառավարությունը որոշում է ընդունել, որով սահմանվել է, որ բռնի տեղահանված անձինք պետք է ստանան ժամանակավոր պաշտպանություն ու դրանից բխող փախստականի կարգավիճակ։ Արցախի բնակիչ Մերի Ղարայանը եւս դիմել է Միգրացիայի եւ քաղաքացիության ծառայություն՝ փախստականի կարգավիճակ ստանալու համար, բայց ստացել է մերժում։ Մերժման հիմքը հետեւյալն է․ «ԼՂ-ից բռնի տեղահանված ժամանակավոր պաշտպանության տակ վերցնելու, ժամանակավոր պաշտպանություն ստացած փախստականի անձը հաստատող փաստաթղթի նկարագիրը եւ դրա տրամադրման կարգը հաստատելու մասին որոշման երկրորդ կետով սահմանված է, որ տվյալ որոշումը չի տարածվում որոշման առաջին կետում նշված, բայց այլ պետության քաղաքացիություն ունեցող անձանց նկատմամբ։ Հիմք ընդունելով վերանշյալ իրավական կարգավորումները եւ հաշվի առնելով, որ դուք հադիսանում եք ՀՀ քաղաքացի, կառավարության որոշման շրջանակներում ձեզ ժամանակավոր պաշտպանություն տրամադրելու իրավական հիմքերը բացակայում են»։
Բռնի տեղահանված Մերի Ղարայանն ու նրա փաստաբանը պնդում են, որ բոլոր արցախցիները Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի են, ունեն ՀՀ քաղաքացու անձնագրեր, այդ դեպքում ինչո՞ւ է արցախցիների մեծամասնությանը տրամադրվել փախստականի կարգավիճակ, իսկ Մերի Ղարայանի նկատմամբ խտրական վերաբերմունք ցուցաբերվել։
Անդրադառնալով Վարչական դատարանի կայացրած որոշմանը՝ Մերի Ղարայանի ներկայացուցիչ Մարատ Եգանյանը step1.am-ի հետ զրույցում ասաց․ «Դատարանն ասում է՝ մերժում եմ, որովհետեւ ոչ մի «իրական» իրավունք հայցվորը չի ստանալու այդ հայցի բավարարմամբ, քանի որ պաշտպանության տակ գտնվողները չունեն այնպիսի իրավունքներ, որոնք չունեն ՀՀ քաղաքացիները։ Դատարանի որոշման մեջ գրված է․ «մասնավորապես, չի հաստատվել հայցվորի՝ Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված եւ ժամանակավոր պաշտպանության տակ վերցված անձանց համեմատ՝ նվազ բարենպաստ պայմաններում հայտվելու հանգամանքը՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսանալու եւ միաժամանակ, ժամանակավոր պաշտպանության տակ վերցված չլինելու հիմքով»։
Բայց իրականությունն այն է, որ մենք մի քանի անգամ նշել ենք, թե հայցվորի կոնկրետ որ իրավունքներն են խախտվել։ Մասնավորապես, հայցվոր Մերի Ղարայանը զրկված է որոշ սոցիալական աջակցության ծրագրերից, որոնք հասանելի են ժամանակավոր պաշտպանության տակ գտնվող անձի կարգավիճակ ունեցող այլ ՀՀ քաղաքացիների։ Մասնավորապես, հայցվորին չեն հաշվառում իր 070 կոդով վավեր անձնագրով, ուզում են ստիպել, որ ինքը փոխի այդ անձնագիրը, մինչդեռ, մնացածները, ովքեր այդ պաշտպանությունն ստանցել են, այդ հնարավորությունն ունեն։ Բացի դրանից, քանի որ հայցվորին հրաժարվում են հաշվառել, նա չի կարողանում աջակցության վերջին ծրագրից օգտվել (40+10)։ Այսինքն՝ դատավորն ասում է, որ ոչ մի իրավունք չի խախտվել, մինչդեռ, անձնագրայինը Մերի Ղարայանին չի հաշվառում, եւ այդ հիմքով ինքը չի ստանում սոցիալական աջակցություն»,- ասաց նա։
Մարատ Եգանյանը նշեց, որ ժամանակին նույնիսկ հայցի ապահովման միջոց են ներկայացրել դատարան, որտեղ հստակ ներկայացրել են, թե Մերի Ղարայանի որ իրավունքներն են խախտվել, որ ծրագրերից նա չի կարողանում օգտվել։ Բացի այդ, նա չի կարողանում նորմալ աշխատանքի ընդունվել։
«Մերի Ղարայանը զրկված է ահագին գումարներից։ Մենք նաեւ վեճ ունենք դատարանում, որտեղ Մերի Ղարայանը ոչ միայն պահանջում է, որ իրեն իր անձնագրով հաշվառեն, այլ նաեւ պահանջում է, որ փոխհատուցեն այդ հիմքով չստացած սոցիալական աջակցության գումարները»,- նշեց նա։
Մարատ Եգանյանի խոսքով՝ դատարանի այս որոշումը նաեւ դռներ է բացում, որ Մերի Ղարայանն իր անձնագրով ու փաստաթղթերով կարողանալու է օգտվել բոլոր իրավունքներից, որոնք հասանելի են բոլորի համար։
Արցախցիներն այս դատավարության շրջանակներում շեշտադրում են այն հանգամանքը, որ իրենք ՀՀ քաղաքացի են 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի՝ Հայաստանի եւ Արցախի վերամիավորման որոշման համաձայն։
Մարատ Եգանյանն ասաց, որ ըստ էության դատարանի այս վճռի ենթատեքստը դա նույնպես ընդունում է։
Մարատ Եգանյանը նշեց, որ մտադիր են բողոքարկել դատարանի այս որոշումը, որովհետեւ դատարանը «ակնհայտ իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ է գրի առել եւ դրանց հիման վրա կայացրել է սխալ վճիռ»։
Ռոզա Հովհաննիսյան
Հոկտեմբերի 18-ին «Ծնվել եմ Արցախում» ծրագրի դաշնակահար, «Դիալոգ» կազմակերպության կրթաթոշակառու Էդվարդ Սարգսյանը առաջին անգամ ելույթ ունեցավ ԱՄՆ-ում՝ մշակութային Բոստոն քաղաքում։
Համերգը կազմակերպվել էր «Երաժտություն հանուն ապագայի» հիմնադրամի և Friends of Armenian Culture Society (FACS) կազմակերպության նախաձեռնությամբ։
Scottish Rite Museum & Library թանգարանի դահլիճում Էդվարդ Սարգսյանի հնչյունների միջոցով հանդիսատեսը հաղորդակցվեց արցախցի տաղանդավոր երաժշտի ներաշխարհին։
Համերգին ողջույնի խոսքով հանդես եկան Friends of Armenian Culture Society (FACS) կազմակերպության փոխնախագահ Արմինե Միրզաբեկյանն ու «Երաժշտություն հանուն ապագայի» հիմնադրամի տնօրեն Աննա Տեր-Հոմակիմյանը։ Նրանք ողջունեցին ներկաներին և ընդգծեցին երիտասարդ տաղանդներին աջակցելու և նրանց կայուն շարունակական կրթության ապահովման կարևորությունը։
Հատկանշանական էր, որ ամերիկաբնակ հայ կոմպոզիտոր Առնո Մելքոնյանը կատարեց իր իսկ հեղինակային In Memory of Artsakh դաշնամուրային ստեղծագործությունը։ Երաժշտությունը դարձավ կամուրջ՝ Արցախի և աշխարհի միջև, հիշեցում, որ մշակույթը կարող է պահել այն, ինչ երբեմն թվում է կորուսյալ։
Համերգային երեկոյի հյուրերից էր ջութակահար/ալտահար Արա Գրեգորյանը՝ Նյու Ինգլանդի կոնսերվատորիայի լարային և դաշնամուրային կամերային երաժշտության ամբիոնի վարիչը: Իր խոսքում նա ընդգծեց նաև մշակույթի միջոցով նման հարթակներում հայ տաղանդներին բացահայտելու հնարավորությունը, ինչպես նաև երաժշտական կրթության կարևոր դերն ու երիտասարդ ստեղծագործողներին աջակցելու նշանակությունը։
Էդվարդ Սարգսյանը կատարեց Ֆ. Շոպենի «Սկերցո թիվ 3» ստեղծագործությունը։
ԱՄՆ կրթական ուղևորության ընթացքում Էդվարդ Սարգսյանը ունեցել է հանդիպում – վարպետության դաս հայտնի պրոֆեսոր Լիլիթ Կարապետյան-Շուգարյանի հետ։
Ուղևորության ընթացքում «Երաժտություն հանուն ապագայի» հիմնադրամի պատանիների կազմում Էդվարդ Սարգսյանը ելույթ ունեցավ նաև Սուրբ Ստեփանոս հայկական տարրական դպրոցի սաների համար։ Շփման ընթացքում Էդվարդը նշեց, որ իր նպատակն է աշխարհի տարբեր բեմերում երաժշտության միջոցով պատմել Արցախի և իր արմատների մասին։
Կազմակերպվեցին այցեր Նյու Ինգլանդի կոնսերվատորիա, ինչպես նաև այցելեցին Բոստոնի թանգարաններ, տեսարժան վայրեր, հնարավորություն ստեղծվեց նաև ներկա գտնվել Բոստոնի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի համերգին Boston Symphony Hall-ում:
Էդվարդ Սարգսյանի ամերիկյան առաջին համերգային ելույթը դարձավ ոչ միայն անձնական նվաճում, այլև խորհրդանշական քայլ «Ծնվել եմ Արցախում» ծրագրի շարունակական գործունեության համար։ Արցախցի տաղանդավոր երեխաների ներկայանալը միջազգային բեմերում վկայում է, որ արցախյան ինքնությունը, մշակույթը և ստեղծագործական ոգին շարունակում են ապրել նոր սերնդի միջոցով։
«Ծնվել եմ Արցախում» ծրագիրը այն կամուրջն է, որի միջոցով Արցախի հնչյունը լսելի կարող է լինել աշխարհի յուրաքանչյուր անկյունում։