Նույնիսկ Հասմիկ Հակոբյանը, որը անսպասելիորեն դարձավ «Քաղաքացիական պայմանագրի» խոսափողը, չի կարող ասել, թե ինչով է Նիկոլ Փաշինյանը գնացել Վաշինգտոն և ինչպիսի՞ն կարող են լինել հայտարարված բանակցությունների արդյունքները։

Վերլուծաբանները վիճում են հավանական արդյունքների շուրջ, և ենթադրությունների շրջանակը տատանվում է «բավական կլինի շոյել Թրամփի եսասիրությունը» մինչև Մեծ Մերձավոր Արևելքը բաժանելու վերաբերյալ ԱՄՆ-Իսրայել-Թուրքիա-Ռուսաստան կոշտ գործարք։

Այս ամենում Հայաստանի դերը դառնում է առանցքային։ Փաշինյանը, սակայն, գնաց Վաշինգտոն՝ առանց հայկական հաղթաթղթերը բարձրաձայնելու։

1. Հայաստանի Սահմանադրությունը, որում նշվում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը հռչակվել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին որոշման և «պատմական արդարությունը վերականգնելու» հիման վրա, 2. 1921 թվականի Կարսի անօրինական պայմանագիրը, որի 100-ամյա ժամկետի ավարտից հետո Նախիջևանը, Կարսը, Արդահանը և Արարատը դեռևս չեն վերադարձվել Հայաստանին, և 3. 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի անօրինական հայտարարությունը, որով Ռուսաստանը և Թուրքիան փոխեցին 1994 թվականի ստատուս քվոն, որը մինչ օրս հաստատված է ԵԱՀԿ փաստաթղթերով։

Եթե Հայաստանը չի հայտարարում այս հիմնարար փաստաթղթերը որպես ապագա բանակցությունների պաշտոնական հիմք, ապա Հայաստանի կառավարությունը մեղսակից է Հայաստանը վերացնելու դավադրությանը, որի առաջին քայլը կլինի երկրի հարավի և հայ-իրանական սահմանի անեքսիան։

Վաշինգտոնի դիրքորոշումը մեծապես կախված է նրանից, թե արդյոք պաշտոնական Երևանը կբարձրաձայնի իր անբաժանելի իրավունքների մասին, որոնք, ի դեպ, սահմանված են ամերիկյան նախագահների կնքված  փաստաթղթերով։ Փաշինյանին Վաշինգտոն հրավիրելը նշանակում է, որ Հայաստանը համաձայնել է չբարձրաձայնել այդ փաստաթղթերի մասին։

Հիմա բոլորը սպասում են արդյունքներին։ «Հրաշքի» տարբերակն այն է, որ «եսակենտրոն Թրամփին նույնիսկ դատարկ թուղթ է պետք Նոբելյան խաղաղության մրցանակի համար», և այս անգամ էլ «ամեն ինչ կանցնի»։ Բայց Հայաստանը չի կարող հույսը դնել հրաշքների վրա, և մինչև Թրամփը չբարձրաձայնի իր դիրքորոշումը այս երեք հիմնարար փաստաթղթերի վերաբերյալ, ցանկացած «աութսորսինգ» և այլ վարձակալություն կլինեն Հայաստանի հարավի անեքսիայի ուղղակի իրականացում։

Եթե խոսքը տրանսպորտային հաղորդակցությունների բացման մասին է, այլ ոչ թե աշխարհաքաղաքական սահմանների փոփոխության, ինչպես սիրում է ասել Իրանը, ապա Թրամփը պետք է Ալիևին ասի պարզ խոսքեր. տարանցիկ ճանապարհը Հայաստանի ինքնիշխան մաքսային և սահմանային վերահսկողություն է ենթադրում։ Մնացած ամեն ինչ սատանայից է։ Բայց Թրամփը սա չի ասում՝ առաջարկելով «աութսորսինգ»։

2024 թվականի հոկտեմբերի ընտրություններից առաջ Թրամփը Truth Social-ում գրառման մեջ քննադատեց իր մրցակից Քամալա Հարիսին՝ այն բանի համար, որ նա “ՈՉԻՆՉ չի արել, երբ 120,000 հայ քրիստոնյաներ սարսափելիորեն հալածվում և բռնի տեղահանվում էին”։ Թրամփը հայտարարեց, որ «կաշխատի դադարեցնել բռնությունն ու էթնիկ զտումները» և վերականգնել «ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆԸ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև»։

Թրամփը, որը քննադատում էր իր մրցակցին, այդպես էլ չմեղադրեց Ալիևին, Էրդողանին և Պուտինին, ովքեր «120,000 հայ քրիստոնյաների սարսափելի հալածանքների» հեղինակներն էին։ Ավելին, Թրամփը վերջերս իր սոցիալական ցանցում հրապարակեց Ալիևի գովեստի խոսքերը, որոնք նա ասել էր օկուպացված և հայաթափված Ստեփանակերտում՝ առանց հարցնելու, թե որտե՞ղ են 120,000 հայերը։

Սա հնարավոր է միայն Երրորդ Հանրապետության վերացման դավադրությանը Հայաստանի կառավարության լիակատար մասնակցությամբ և Հայաստանի կողմից իր հիմնարար իրավունքներից հրաժարվելու դեպքում՝ «խաչմերուկ» տրանզիտային բիզնես նախագծի և անորոշ խաղաղության դիմաց։ Սյունիքում էքսկավատորի գնդակոծությունը ապագա խաղաղության վկայություն է։

Նաիրա Հայրումյան

Ս. Հակոբյանը իր կյանքի մեծ մասը ապրել է Ստեփանակերտում: Ամուսինը զոհվել է 1992 թվականին և ինչպես շատ արցախցի կանայք, նա ստիպված էր կյանքի ողջ դառնությունը, հոգսերը իր ուսերին վերցնել՝ 2 երեխաների համար ապահովելով արժանապատիվ ապագա: Ժամանակներ կար, որ սնունդ չկար, ժամանակներ կար, որ լույս չկար, փոխարենը երկու փոքր երեխա, որոնց միակ հույսը երիտասարդ մայրն էր, որը ստիպված էր մի քանի տարում նույնքան տասնամյակով մեծանալ: Հիմա չի պատկերացնում, թե ոնց է կարողացել հաղթահարել այդ ծանրությունը, ասում է, որ երևի երեխաններն են ուժ տվել:

«90-ակաները դաժանն իլալ, բայց հաղթանակը ասիս թա սաղ էտ դաժանությունը հեչ ըրած ինար: Մենակում մծըցրալ խոխոնցս, ասալմ՝ կարևորը էլ պատերազմ չի տսնանք»:

Պատերազմից հետո որոշել էր շարունակել ամուսնու գործը՝ ծառայելով Արցախի պաշտպանության բանակում, որտեղից էլ թոշակի է անցել: Ասում է՝ երբ արդեն երեխաները մեծացել էին, թոռներին էր վայելում և կարծում էր, որ գոնե հիմա ամեն ինչ լավ է լինելու: Բայց նորից պատերազմ եղավ, թշնմին չթողեց, որպեսզի Արցախում խաղաղ կյանք լինի:

«Հվատալչմ, վեր նորից կռև ա ինան, ոչ պակաս դաժան, քան Ղարաբաղյան առաջին պատերազմը: Բայց վեր 2020-ի կռևը դադարեցվեց, վերադարձանք Ստեփանակերտ՝ նորից շարունակալնք ապրել։ 2023թ. էլ հվատալչմ, վեր Ստեփանակերտա բռնի կտեղահանվինք»:

2023 թ. բռնի տեղահանումից հետո Ս. Հակոբյանը որդու հետ հաստատվել են Գորիսում: Գրեթե մեկ տարի այնտեղ են մնացել, հետո աշխատանքի պատճառով տեղափոխվել Չարենցավան: Այս պատճառով դստեր ընտանիքը նույնպես տեղափոխվել է Չարենցավան։ Սակայն աղջկա ընտանիքը այդպես էլ չկարողացավ Չարենցավանում ամրապնդվել՝ աշխատավարծը ավելի ցածր էր, իսկ տան վարձավճարը ավելի բարձր:

Հակոբյանների ընտանիքը Ստեփանակերտում և հայրենի գյուղում հայրական տուն է կորցրել, և հիմա նրանք չգիտեն, թե ովքեր են պատասխանատու դրա համար, ինչու կառավարությունը կամ մարդու իրավունքներով զբաղվող կազմակերպությունները չեն դիմում միջազգային ատյաններ, և եթե դիմում են, ինչի՞ ոչ մի առաջխաղացում չկա: Սրանք այն հարցերն են, որոնք հետաքրքում են գրեթե բոլոր արցախցիներին:

«Խոսումնք վերադարձի մասին, վեր վերադառնանք՝ մեր տները ի՞նչ վիճակումա ինան, հենա արդեն շեներք կա, վեր հողինն հավասարեցրալ, հուվա ի վերջո տրան պատասխանը տլան»:

Այժմ ցանկանում են օգտվել ՀՀ կառավարության կողմից առաջարկվող ծրագրից, բայց դեռ չգիտեն՝ ոնց, ընտանիքում 2 հոգի են: Ցանկանում են տուն գնել Չարենցավանում, սակայն 8 մլն-ը շատ քիչ է նույնիսկ մեկ սենյականոց բնակարան գնելու համար:

«Սկի Երևան տոնչնք օզում, լհա Չարենցավաննք օզում, բայց դե ճարումչնք, 8 մլն-ով տոն չկա, եթե մին քանի տարե առաջ ինար, կճրեյինք, երևի մհենգ անհնարա»:

Ասում է, որ ի տարբերություն շատերին, Երևանը ընհանրապես չեն դիտարկում, բայց նույնիսկ Երևանից դուրս դժվար է ապրել-վաստակելը, հազիվ հասցնում են բնակվարձը վճարել և առօրյա հոգսերը հոգալ:

«Եթե գոնե աջակցությունը առաջվա նման տային, մեր աշխադածան պատար կխնայեյինք, տինիյինք էտ 8 մլն իրա, մին տոն ունեինք, մհենգ ի՞նչ անինք»:

“Մհենգ ի՞նչ անենք” հարցը հուզում է շատ շատ Արցախից տեղահանված փոքր ընտանիքներին, որոնց դեպքում բնակարանների ձեռք բերումը անհնար է, իսկ բնակարանների գները սկսել են կտրուկ աճել, ինչը բերում է դրան, որ այս ծրագրով բնակարանների ձեռք բերումը ստեղծում է նոր խոցելի խմբեր:

Ալվարդ Գրիգորյան

ermenihaber.am-ը գրում է․

Թուրքիայի զինվորական բարձրագույն խորհուրդը (YAŞ) նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի ղեկավարությամբ գումարված նիստում մի շարք զինվորականների նոր կոչումներ է շնորհել:

Թուրքական մամուլում առավել տարածվել և խանդավառությամբ է ընդունվել Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի դեմ 2020-ի սեպտեմբերի 27-ին սկսած 44-օրյա պատերազմին մասնակցած թուրք գեներալի կոչումի բարձրացումը:

Թուրքիայի ցամաքային ուժերի և Ադրբեջանում տեղակայված թուրքական զորախմբի հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Բահթիյար Էրսային տրվել է բանակի գեներալի կոչում։ Դա բարձրագույն զինվորական կոչում է Թուրքիայի ցամաքային զորքերում։

Ուշագրավ է, որ թուրքական մամուլում շրջանառվող լուրերում վերջինս բնութագրվում է որպես «ղարաբաղյան հաղթանակի ճարտարապետ», ով «էպոս է կերտել Ղարաբաղում»:

Թուրքիայում, Ռուսաստանում, Պակիստանում, Իսրայելում բարձրաստիճան զինվորականների են պարգեւատրում՝ Արցախում Հայաստանին “հաղթելու” համար, իսկ ՀՀ իշխանությունները “նախատում են” արցախիներին, որ “չեն կռվել”։  Զինվորականները կարող են “հաղթել” գետնի վրա, բայց նրանք չեն կարող հաղթել իրավունքը՝ այն չի կարող մույնիսկ “նվիրվել”, քանի որ անօտարելի է։  

24News-ին որոշակի մանրամասներ են հայտնի դարձել Երևանի ժամանակով ուրբաթ ուշ երեկոյան Վաշինգտոնում սպասվող հանդիպման ժամանակ ամերիկյան կողմի առաջարկություններից։ Ելնելով այդ տեղեկություններից՝  մեր խմբագրությունը հրապարակային հարցեր է ուղղում ՀՀ իշխանություններին։

1․ Արդյո՞ք ամերիկյան կողմը Հայաստանին առաջարկում է, որ Մեղրիով ձգվող 42 կմ-ոց ճանապարհին կանգնեն ամերիկյան մասնավոր պահնորդական ծառայության ծառայողներ՝ թվով 1000 մարդ։ Արդյո՞ք ընկերության ընտրության համար հայտարարվելու է տենդեր։ Արդյո՞ք այդ պահնորդներն իրավունք են ունենալու զինված լինել հրաձգային զենքերով ու թեթև զրահապատ մեքենաներով։

2․ Արդյո՞ք ադրբեջանական կողմն իր բեռներն ուղարկելուց հայկական մաքսային ծառայության աշխատակիցների չի հանդիպելու։

3․ Արդյո՞ք ճանապարհը ստանալու է «Թրամփի կամուրջ» անվանումը, իսկ պայմանագիրը ստորագրվելու է 99 տարով։

4․ Արդյո՞ք պայմանագիրը կարող է խզվել դրա մասնակից երեք կողմերի՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի ու ԱՄՆ-ի համատեղ համաձայնության պարագայում։ Արդյո՞ք պայմանագրի կատարման հետևող է նշանակվելու է ԱՄՆ փոխնախագահը։ Արդյո՞ք վեճերի առկայության պարագայում հարցը գնալու է ԱՄՆ Դելավեր նահանգի արբիտրաժային դատարան։

5․ Արդյո՞ք արտապատվիրակված այս կոմունիկացիայից ստացած շահույթի 40%-ը գնալու է ԱՄՆ-ին, 30%-ը՝ Ադրբեջանին և ևս 30%ը՝ Հայաստանին։ Արդյո՞ք հայտարարվելու է, թե շահույթի 10%-ը (դեռ հասկանալի չէ, հայկական կողմի մասնաբաժնից, թե՝ ընդհանուր) ներդրվելու է Մեղրի համայնքում, որի մոտով էլ, ըստ էության, անցնելու է կոմունիկացիան։

6․ Արդյո՞ք ամերիկյան կողմը հայտարարելու, թե Հայաստանում ներդրումներ է անելու ՏՏ և արհեստական բանականության ոլորտներում։

7․ Արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանն ու Իլհամ Ալիևն առաջարկելու են Դոնալդ Թրամփին շնորհել Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ։

Հարցերի մեջ 24 news-ը չի նշում՝ արդյոք հայ-իրանական սահմանը փակ կմնա 99 տարով, արդյոք տարածաշրջանի մյուս ճանապարհները կբացվեն, և ի՞նչ է լինելու հայկական Սյունիքի հետ։