Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունը տեղակացրել է, որ ԼՂ-ից բռնի տեղահանված ընտանիքների բնակարանային ապահովման պետական աջակցության ծրագրում իրականացված փոփոխություններով արդեն իսկ ստեղծվել եւ գործում է միջգերատեսչական հանձնաժողով։ Հանձնաժողովին կարող են դիմել բնակապահովման ծրագրին դիմած եւ շահառուի կարգավիճակ չստացած ընտանիքները՝ մերժումն ստանալուց հետո երկամսյա ժամկետում։

Step1.am-ը զրուցել է Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության տարածքային ստորաբաժանումների առանձին գործառույթների համակարգող խորհրդական Գայանե Ղարագյոզյանի հետ՝ պարզելու, թե միջգերատեսչական հանձնաժողովն ինչ աշխատանք է իրականացնելու։

Նրա խոսքով՝ հանձնաժողովը բացառապես երկու հիքմով մերժումների դիմումներն է ուսումնասիրելու։ Առաջինը դա այն դեպքն է, երբ ընտանիքի բոլոր անդամների կամ առնվազն մեկ անդամի տվյալները բացակայել են Միգրացիայի եւ քաղաքացիության ծառայության տվյալների շտեմարանում, եթե խոսում ենք 2023 թվականի տեղահանվածնբերի մասին, կամ Օպերատիվ շտաբի տվյալների շտեմարանում, եթե խոսում ենք 2020 թվականի տեղահանվածնբերի մասին։ Այսինքն՝ ինչ-ինչ օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ պատճառներով տվյալը դուրս է մնացել բազայից։ Օրինակ, մարդիկ տեղահանումից օրեր առաջ են տարբեր հանգամանքների բերումով լքել Լեռնային Ղարաբաղը, հետեւաբար, տեղահանման ժամանակ չեն հաշվառվել կամ տեղահանվել են, բայց հաշվառվելու ձեւը չեն իմացել։

«Պատճառները շատ տարբեր կարող են լինել, բայց փաստը եւ արդյունքը դրանից չի փոխվում՝ տվյալ անձի կամ ընտանիքի բոլոր անդամների տվյալները բացակայում են տեղահանվածների շտեմարանում։ Իսկ մեր ծրագրի շահառուի կարգավիճակ տալու հիմնական պայմաններից մեկը դա է, որ տվյալը պետք է լինի Միգրացիայի եւ քաղաքացիության ծառայության կամ Օպերատիվ շտաբի տվյալների շտեմարանում՝ որպես տեղահանված։ Եվ եթե այդ հիմքով շահառուների դիմում հայտարարությունը մերժվում է, մերժումը ստանալուց 2 ամսվա ընթցաքում իրենք կարող են դիմել հանձնաժողովին՝ ներկայացնելով համապատասխան հիմքեր, այն է, որ տեղահանումից առնվազն 12 ամիս առաջ իրենք բնակվել են ԼՂ-ում, այսինքն՝ 2020 թվականի տեղահանվածների դեպքում՝ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից առաջ, իսկ 2023 թվականի տեղահանվածների դեպքում՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ից առաջ։ Այստեղ հաշվի է առնվել նաեւ բլոկադան՝ 2022 թվականի բլոկադայից առաջ նախորդ մեկ տարվա կտրվածքով տվյալ անձի ԼՂ-ում բնակված, աշխատած լինելու հանգամանքը։ Այսինքն՝ որեւէ փաստաթուղթ պետք է ներկայացնեն՝ աշխատավարձ ստանալու, կենսաթոշակ կամ դրան հավասարեցված այլ վճարներ ստանալու, կրթական, առողջապահական ծառայություններից օգտվելու վերաբերյալ, ինչը կվկայի, որ տվյալ անձը տեղահանումից առնվազն մեկ տարի առաջ ապրել է Լեռնային Ղարաբաղում»,- ասաց Գայանե Ղարագյոզյանը։

Մերժված շահառուների երկրորդ խումբը, ովքեր կարող են դիմել հանձնաժողովին, գույք ունենալու հիմքով մերժվածներն են։ «Մասնավորապես, որպես ծրագրի պայման դիտարկում ենք ինչպես 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ի դրությամբ, այնպես էլ ծրագրին դիմելու օրվա դրությամբ գույքի առկայությունը։ Եվ մեզ հասած բողոքների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ունենք բազմաթիվ հայրենակիցներ, ովքեր 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ի դրությամբ ունեցել են գնման իրավունքներ, այսինքն՝ տարաժամկետ վճարման մեխանիզմով կառուցապատողների հետ կնքել են պայմանագրեր ամենամսյա վճարման մեխանիզմով, բայց տեղահանումից հետո, չկարողանակով կատարել այդ վճարումները, չեղարկել են կառուցապատողի հետ իրենց պայմանագրերը։ Եվ արդյունքում ստացվում է, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ի դրությամբ մենք կադաստրով ստանում ենք, որ տվյալ մարդկանց անունով կա գնման իրավունք, բայց փաստացի այս պահին իրենք չունեն ոչ գույք, ոչ գնման իրավունք եւ զրկված են ծրագրի շահառու դառնալու իրավունքից։ Այս դեպքերում էլ, եթե մեր հայրենակիցները կներկայացնեն համապատասխան կառուցապատողների հետ պայմանագրերի լուծարման վերաբերյալ հիմնավորումներ, որ լուծարվել է, քանի որ չեն կարողացել վճարել, հանձնաժողովն իրավասություն կունենա տվյալ ընտանիքներին, ծրագրի մյուս պայմաններին բավարարելու դեպքում, ծրագրի շահառուի կարգավիճակ շնորհել։ Կլինեն մարդիկ, ովքեր այդ գույքն օտարել են ու գումարը դրել իրենց գրպանը, սա այդ դեպքերին չի վերաբերում»,- ասաց նա։

Մեր զրուցակիցն անդրադարձավ այն հարցին, թե ի՞նչ ժամկետ է սահմանված հանձնաժողով ներկայացված դիմումներն ուսումնասիրելու ու խնդրին լուծում տալու համար։ Նրա խոսքով՝ սահմանված է առվելագույնը 45-օրյա ժամկետ, քանի որ հանձնաժողովում հասկանում են՝ բավականին շատ փաստաթղթերի հետ են գործ ունենալու։ Հանձնաժողովը պետք է գումարի նիստեր, մանրակրկիտ ուսումանասիրի բոլոր փաստաթղթերը։ «Հաշվի առնելով այդ ծավալը՝ մեկ դիմումի ընթացքի համար նախատեսված է առավելագույնը 45-օրյա ժամկետ։ Միաժամանակ սահմանված է, որ հանձնաժողովն ըստ անհաժեշտության է գումարում նիստերը, բայց դրանք պետք է գումարվեն ոչ պակաս, քան 3 ամիսը մեկ անգամ։ Եվ այդ նիստի օրակարգում ներառված բոլոր դիմումների մասով հանձնաժողովը պետք է կայացնի որոշում՝ բավարարել կամ մերժել։ Եթե կլինի լրացուցիչ տեղեկատվության պահանջի կարիք, արդեն ընթացքը ցույց կտա, որովհետեւ հնարավոր է, որ ներկայացված փաստաթղթերը բավարար չլինեն, այստեղ հավելյալ տեղեկատվության պահանջ կլինի»,- նշեց Գայանե Ղարագյոզյանը։

Նա ասաց, որ այս խնդիրները, որոնք ծագում են, հիմնականում սուբյեկտիվ են։ Օրինակ՝ անձը Արցախից տեղահանվելուց հետո չի իմացել, որ պետք է մոտենա ու հաշվառվի Միգրացիայի ու քաղաքացիության ծառայությունում։ Կամ փաստաթուղթ չի ունեցել այն պահին, որ իրեն հաշվառեն, հետագայում արդեն հաշվառման ժամկետն է ավարտվել։ «Բայց ամենահաճախ հանդիպած դեպքերը տեղահանումից առաջ տարբեր պատճառներով ԼՂ-ն լքած մեր հայրենակիցների վերաբերյալ են։ Մեկի հետ դժբախտ դեպք էր պատահել, պիտի գնար Ռուսաստան, մասնակցեր իր բարեկամի հուղարկավորությանը, մեկը առողջական խնդիրներով էր դուրս եկել եւ այլն։ Իրենք ԼՂ-ն լքել են ավելի վաղ, քան պատերազմը կամ բլոկադան, կամ էլ բլոկադայի պատճառով չեն կարողացել վերադառնալ։ Բայց փաստացի իրենք հանդիսանում են ԼՂ քաղաքացի անձ՝ այնտեղ ծնված, ապրած, արարած, ուղղակի հանգամանքների բերումով ավելի վաղ են այնտեղից դուրս եկել»,- նշեց նա։

Ռոզա Հովհաննիսյան

Օկուպացված Արցախում արդեն մեկ շաբաթ է, ինչ մոլեգնում են հրդեհներ, և օկուպացիոն ռեժիմը անհրաժեշտ ջանքեր չի գործադրում դրանք մարելու համար: Մասնագետների կարծիքով՝ հրշեջների նշանակված թիվը հեռու է աղետի մասշտաբներին համապատասխանելուց, ինչը վկայում է միտումնավոր գործողությունների մասին:

Այսօր Արցախի մշակույթի նախարարությունը մտահոգիչ հայտարարություն է տարածել, որ անտառներից բացի, վտանգի տակ է հայտնվել ավելի քան 100 մշակութային հուշարձան: Տեղեկատվության պակասը թույլ չի տալիս դատել հրդեհների ուղղության և վնասի մասին, սակայն դատելով արդեն իսկ կատարված բարբարոսական գործողություններից և «նվաճում բուլդոզերով» համաշխարհային միտումից՝ Բաքվի ռեժիմը, հնարավոր է, օգտագործում է կրակը՝ հանցագործությունները թաքցնելու համար:

«Բուլդոզերով նվաճման» միտումը հստակ երևում է Ուկրաինայում և Գազայում, որտեղ բնակչությունը դիմադրում է հարկադիր տեղահանմանը: Վերջին ամիսներին Ռուսաստանը սաստկացրել է ուկրաինական քաղաքների բնակելի թաղամասերի հրետակոծությունը: Վերլուծաբանների կարծիքով՝ քաղաքների երկարատև «գրավումը» պայմանավորված է հենց նրանով, որ Ռուսաստանը սկզբում պարզապես ոչնչացնում է դրանք՝ տուն առ տուն, հաղորդակցություններ առ հաղորդակցություն: «Նվաճվող» քաղաքները ավերակների են վերածվում, չկա ոչ մի տեղ և ոչ ոք, ով կվերադառնա:

Նույն «բուլդոզերային» քաղաքականությունը Գազայում իրականացնում է Իսրայելը՝ ԱՄՆ-ի օգնությամբ։ Բնակչությանը քշում են այստեղ-այնտեղ՝ ոչնչացնելով ամեն ինչ, ինչը կարելի է հարմարեցնել բնակարանի համար։ Իսկ մարդասիրական օգնության տրամադրումը վերածվել է նվաստացման և անմարդկայնացման ծեսի. օգնությունը մատակարարվում է պարաշյուտով, հետո նվաճողները նայում են, թե ինչպես են քաղցած մարդիկ միմյանցից սնունդ խլում։

Նույն անմարդկայնացումը պարտադրվել է Արցախի ժողովրդին 9 ամիս շարունակ։ Հետո զարմանում էին, թե ինչպես քաղցած ժողովուրդը կտրականապես մերժում է Աղդամից «մարդասիրական օգնությունը» և չի հանձնվում։ Հետո հասկացան, որ սա անարդյունք ճանապարհ է և պարզապես դատապարտեցին ժողովրդին տեղահանության։

Վերջին գրեթե 2 տարիների ընթացքում հայտնի են դարձել Արցախի մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմի հարյուրավոր դեպքեր՝ ոչնչացվել են ամբողջ գյուղեր, Ստեփանակերտի թաղամասեր, հուշարձաններ, մի քանի եկեղեցիներ։ Բայց կա մի բան, որը Ալիևի ռեժիմին հետ է պահում «բուլդոզերային քաղաքականությունից»։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Փաշինյանը «ճանաչել է» Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս, այնտեղ գտնվող հոգևոր հուշարձանները պատկանում են Հայ Առաքելական Եկեղեցուն։ Փաշինյանը կարող է Վանք գյուղը «տալ», բայց Գանձասարը ոչ մեկին չի կարող տալ։

Հենց սա է պատճառներից մեկը Փաշինյանի հակամարտության կաթողիկոսի հետ, ով, ըստ կանոնադրության, եկեղեցական ողջ ունեցվածքի սեփականատերն է։ Գարեգին Բ-ի Շվեյցարիայում ունեցած ելույթը և միջազգային կազմակերպությունների աջակցությունը ցույց տվեցին, որ Արցախին և նրա հազարամյա ժառանգությանը «տիրանալու» համար բավարար չէ պարզապես այն գրավել և բնակչությանը վտարել։

Քանի դեռ կան Ամարասը, Գանձասարը, Դադիվանքը, Ղազանչեցոցը, բոլոր արցախյան գյուղերում հին եկեղեցիները, Ալիևը կհամարվի օկուպանտ և քրիստոնեական եկեղեցիների զավթիչ։

Ալիևը հույս ունի, որ Արցախը կուլ տվող կրակը «դուրս կգրի» նրա վանդալիզմը և Արցախը կվերածի «սև այգու», որին քոչվորները բազմիցս ցանկացել են վերածել հայկական Արցախը։ Այդ ժամանակ այնտեղ ապրում էին տերերը, ովքեր, որքան հնարավոր էր, պահպանել էին իրենց սրբավայրերը։ Հիմա ոչ ոք չկա, որ պաշտպանի դրանք։

Ժամանակն է, որ Հայ եկեղեցին և Արցախի ղեկավարությունը տագնապ հնչեցնեն՝ զգուշացնելով աշխարհին առաջիկա աղետի մասին։ Արցախը կրկին կբարձրանա մոխրից՝ մաքրելու այն աղե սյուները, որոնց կվերածեն վանդալները։

Նաիրա Հայրումյան

Ալցհայմերի խնամք Հայաստանն (Alzheimer’s Care Armenia) ընդլայնում է «Աջակցության սրճարաններ Արցախի տարեցների համար» ծրագիրը՝ դրանում ընդգրկելով նաև Լոռու, Արմավիրի, Կոտայքի և Արարատի մարզերը։

Ծրագիրն իրականացվում է «Հայ Կանանց Բարօրության Միության» (AWWA) աջակցությամբ և հիմնված է տարեսկզբին Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության (AGBU) ֆինանսավորմամբ մեկնարկած փորձնական նախագծի հաջողության վրա:

Աջակցության սրճարանը զգալի դրական ազդեցություն է ունեցել Արցախից տեղահանված տարեցների հոգեկան առողջության վրա՝ դառնալով անվտանգ տարածք, որտեղ նրանք կարող են շփվել, վերականգնվել և սփոփել կարոտի զգացումը հայրենի վայրից հարկադիր տեղահանումից հետո։

«Տարեցների համար, որ կորցրել են գրեթե ամեն ինչ, Աջակցության սրճարանները միայն հանդիպման վայր չեն, այլ ապաքինման, արժանապատվության ու պատկանելության զգացումի վերագտման հնարավորություն։ Ամեն մի կիսված պատմության ու ժպիտի մեջ մենք տեսնում ենք դիմացկունություն, հույս և մարդկային շփման և կարեկցանքի կարևորությունը»,-ասում է ACA-ի հիմնադիր, ծերաբույժ Ջեյն Մահաքյանը՝ ավելացնելով, որ ծրագրի նպատակն է ստեղծել այնպիսի միջավայր, որտեղ դեմենցիա ունեցող մարդիկ կկարողանան գտնել մխիթարություն և ընկերակցություն:

Արցախի ավագ սերնդի ներկայացուցիչների համար նախատեսված անվճար սրճարանները գործելու են հետևյալ քաղաքներում՝ Վանաձորում (Տիգրան Մեծ 24, հեռ. 093 623 042), Էջմիածնում (Մովսես Խորենացի 2/41, հեռ.043 777-905), Աբովյանում (Հանրապետության 30, հեռ. 093 488-055) և Արարատում (Շահումյան 58/4, հեռ. 094 642-606): ACA-ի թիմի խոսքով՝ սրճարանները կարևոր դեր կխաղան Արցախի տարեցների հոգեբանական վիճակի բարելավման հարցում՝ տրամադրելով անվտանգ տարածք՝ շփման, փորձի փոխանակման և անհրաժեշտ աջակցություն ստանալու համար։

Ծրագրի այս նոր փուլը Ալցհայմերի խնամք Հայաստանի առաքելության կարևոր հանգրվաններից է՝ միտված Հայաստանի տարեց բնակչության հոգեսոցիալական աջակցության ծառայությունների ամրապնդմանը և ուղղված հատկապես տրավմայի ու տեղահանության հետևանքով տանջվող մեծահասակներին:

«Ալցհայմերի խնամք Հայաստանի» մասին

«Ալցհայմերի խնամք Հայաստանը» հիմնադրել է 2017 թվականին ծերաբույժ Ջեյն Մահաքյանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել իրազեկության մակարդակը և զարգացնել կայուն ծրագրեր և ծառայություններ Հայաստանում Ալցհայմերի հիվանդություն ունեցող մարդկանց և նրանց ընտանիքների համար։ Կազմակերպությունը գործում է ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Սան Կլեմենտե քաղաքում, շահույթ չի հետապնդում։ Դոկտոր Ջ․ Մահաքյանը Հայաստանում տարեցների խնամքի ծրագրերի իրագործման և Ալցհայմերի հիվանդության մասին իրազեկության բարձրացման առաջամարտիկն է։ Նա նաև Ալցհայմերի հիվանդություն ունեցող անձանց խնամատարների համար նախատեսված «Ես լսում եմ քեզ» գործնական ուղեցույցի հեղինակն է։
Հավելյալ տեղեկատվության և նկարահանումների համար կարող եք կապվել Հաղորդակցության և հանրային կապերի պատասխանատուի հետ հետևյալ հեռախոսահամարով՝ +374 41 66 03 58, [email protected]

«Հայ Կանանց Բարօրության Միության (AWWA) մասին

1915 թվականից սկսած՝ Հայ Կանանց Բարօրության Միությունը (AWWA) հանդիսանում է ոչ շահույթ հետապնդող կազմակերպություն, որն իրեն նվիրել է տարեց անձանց կյանքի որակի բարելավմանը՝ թե՛ համայնքի ներսում, թե՛ արտասահմանում։ AWWA-ն հիմնադիրն է Մասաչուսեթս նահանգի Ջամայկա Փլեյն քաղաքում գործող Հայկական Հոգատարության և Վերականգնման Կենտրոնի (ANRC) և աջակցում է միջազգային ծրագրերին՝ նպաստելով ԱՄՆ-ից դուրս ապրող հայկական ծագմամբ տարեցների խնամքի և կյանքի որակի բարձրացմանը։

Լրացուցիչ տեղեկությունների համար՝ www.awwainc.org