«Ձայնը» նախագծի ֆրանսիական տարբերակը մոտեցել է եզրագծին, իսկ հաղթող են ճանաչվել Լեւոն Ղոզյանն ու Il Cello խումբը։ Այս մասին գրված է Ֆրանսիայում Հայաստանի դեսպանատան X-ի էջում։
«Հայկական ծագումով մարսելցի Լեւոնը փայլեց իր բազմակողմանի տաղանդի շնորհիվ։ Նա իր մուտքը TheVoice-ի բեմում կատարեց France Gall-ի «Évidemment» երգի կատարմամբ՝ իր դուդուկի՝ հայկական ավանդական գործիքի նվագակցությամբ, որը մնայուն տպավորություն թողեց հանդիսատեսի վրա»,-ասվում է հաղորդագրության մեջ։
Այսօր Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը երեք սարսափելի գաղտնիքն է հայտնել։
Առաջին գաղտնիքն այն է, որ Քաղաքացիական պայմանագիրը, անկախ ամեն ինչից, հաջորդ ընտրություններում մեծամասնություն կստանա։
«Վստահ եմ, որ եթե նույնիսկ ընտրությունները այս ուրբաթ լինեն, ՔՊ -ն հաղթելու է այդ ընտրություններում, վստահ եմ 50+1 տոկոսով, իսկ 2026 թվականին մոտ կարող է նունիսկ ավելի շատ տոկոսով», – խորհրդարանական ճեպազրույցներին հայտարարեց ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը:
«Մենք մարդկանց հետ շփվում ենք, Հայաստանի վարչապետը մեծ աջակցություն ունի», – նշեց նա:
Նման նախանձելի վստահությունը հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե գիտեք, թե ընտրությունների ինչ արդյունքներ է Ռուսաստանի դեսպանն կազմել ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համար և ինչպիսին կլինեն ընտրությունների արդյունքները ցանկացած “ընտրության” դեպքում։ Ի դեպ, ռուսական «Վեդոմոստին» արդեն գրել է, որ Փաշինյանն կհաղթի հաջորդ ընտրություններում, և այժմ Մոսկվայի միակ խնդիրը՝ Հայաստանում Ռուսաստանի կերպարը տեղեկատվական առումով մաքրելն է արցախյան դավաճանության կեղտից։
Երկրորդ սարսափելի գաղտնիքը՝ Փաշինյանը կարող է հիվանդանա և չգնա Մոսկվա, թեկուզ ակնհայտ է, որ նա ուզում է գնալ։
Հարցին՝ թե արդյոք վերջնական որոշում չկա՞, Ալեն Սիմոնյանը պատասխանեց, թե ճիշտ չէ, որ ինքն ասի, քանի որ վարչապետը կարող է որոշի չգնալ վերջին րոպեին կամ գնալ:
«Հնարավոր է քովիդով հիվանդանա… շատ երկրի ղեկավարներ հիվանդացան, օրինակ, Հնդկաստանի ղեկավարը», – նշեց ԱԺ նախագահը:
Երրորդ սարսափելի գաղտնիքը՝ Ռոբերտ Քոչարյանի ռուսական ագենտ լինելն է (նկատենք, միայն Քոչարյանը)։
«Ես կարծում եմ, որ Ռոբերտ Քոչարյանը ռուսական շպիոնի կարգավիճակ ունեցող մարդ է Հայաստանում», – այսօր լրագրողների հետ ճեպազրույցում պնդեց ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը, նշելով, թե դա իր կարծիքն:
«Ես քաղաքական գործիչ եմ և քաղաքական հայտարարություն անելու ազատություն ունեմ: Նա ռուսական շահերը հետապնդող և միայն էդ ուղղությամբ ծառայություն մատուցող քաղաքական գործիչ է», – նշեց Սիմոնյանը:
Այս վերջին գաղտնիքը նա հավանաբար իմացել է այսօր՝ Հայաստանում ՌԴ դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինի հետ հանդիպման ժամանակ: “Կողմերն անդրադարձել են ՌԴ Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդի նախագահ Վալենտինա Մատվիենկոյի` Հայաստանի Հանրապետություն կատարելիք պաշտոնական այցին առնչվող օրակարգային հարցերին”, ասված է պաշտոնական տեղեկատվոիւթյան մեջ:
Սակայն ոչ պաշտոնական Կոպիրկինը հավանապար պատմել է, թե ինչպես են հավաքագրել Քոչարյանին, ասել է, որ կարելի է նրան ռուսական շպիոն հայտարարել, քանի որ ԱԱԾ-ն չի բռնի նրան որպես շպիոն։ Ռուսական շպիոնը շպիոն չէ Հայաստանում, ինչպես Ժիգուլին՝ “ինոմարկա” չէ։
Այդ երեք սարսափելի գաղտնիքների համար երկնքից երեք խնձոր կնգնի։
DW
Իսրայելը հայտարարել է տասնյակ հազարավոր պահեստազորայինների զորակոչի մեկնարկի մասին՝ Գազայի հատվածում պաղեստինյան Համասի խմբավորման դեմ գործողությունները «ուժեղացնելու և ընդլայնելու» համար։ Իսրայելի պաշտպանության ուժերը (IDF) կիրակի՝ մայիսի 4-ին, հայտարարեցին, որ «ավելացնում են ճնշումը» Գազայի հատվածից պատանդներին վերադարձնելու և զինյալներին հաղթելու համար։ Զինվորականները նշել են, որ բանակը գործելու է նոր տարածքներում՝ Համասի բոլոր ենթակառուցվածքները ոչնչացնելու համար՝ թե՛ գետնի տակ, թե՛ վերևում։
Իսրայելը և Համասը չեն կարողացել միջազգային միջնորդությամբ անցկացվող բանակցություններում նոր հրադադարի համաձայնության գալ և ազատ արձակել մնացած 59 իսրայելցի պատանդներին։ Ենթադրվում է, որ այս պահին ողջ են ընդամենը 24 բանտարկյալներ։ Համասի հետ երկամսյա հրադադարի խզումից հետո՝ մարտի 18-ին, Գազայի հատվածում Իսրայելի կողմից մարտական գործողությունները վերսկսվելուց ի վեր ոչ մի պատանդ չի ազատ արձակվել։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Գազայի հատվածի մեծ տարածքներ անցել են Իսրայելի վերահսկողության տակ, և հարյուր հազարավոր բնակիչներ կրկին լքել են այն։
Այսօր արդեն մայիսի 5-ն է, իսկ Նիկոլ Փաշինյանը դեռ չի հայտարարել Մոսկվա կատարելիք իր այցի մասին՝ Հաղթանակի շքերթին մասնակցելու համար։ Չնայած նա ընդունեց Պուտինի Մոսկվա այցելելու հրավերը մարտի 14-ին նրա հետ ունեցած զրույցի ժամանակ, բայց այդ ժամանակից ի վեր շատ բան է փոխվել։ Եվ առաջին հերթին, փոխվել է այն, որ մայիսի 9-ին Մոսկվայում կայանալիք շքերթը Պուտինի Հաղթանակի մոլագարության սովորական թատրոնից վերածվել է մի տեսակ բիֆուրկացիայի կետի, որից հետո սպասվում է համաշխարհային իրադարձությունների ընթացքի կտրուկ փոփոխություն։
Յուրաքանչյուր երկիր այս կետին պատրաստվում է իր ձևով։ Հնդկաստանը հրաժարվել է մասնակցել շքերթին՝ Պակիստանի հետ լարվածության սրումից հետո, որի հետևում հնարավոր է՝ Ռուսաստանն է։ Հնդկա-պակիստանյան «միջուկային» հակամարտությունը սառեցված է՝ մայիսի 9-ից հետո հնարավոր իրադարձությունների սպասումով։
Ուկրաինան, որի հետ Պուտինը ցանկանում էր գտնել առնվազն մեկ «ընդհանուր կետ» և հայտարարել եռօրյա զինադադար “ֆաշիզմի դեմ հաղթանակի առթիվ”, կտրականապես հրաժարվեց և նույնիսկ հայտարարեց, որ չի տրամադրի որևէ անվտանգության երաշխիք այն առաջնորդների համար, ովքեր մայիսի 9-ին կլինեին Կարմիր հրապարակում: Միևնույն ժամանակ, Թրամփը Միացյալ Նահանգները հայտարարեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հաղթող և մայիսի 8-ը հայտարարեց Հաղթանակի օր:
Պուտինը Վոլգոգրադի օդանավակայանին վերադարձրեց Ստալինգրադ անվանումը՝ հիշեցնելով, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո աշխարհը Յալթայում բաժանել են Չերչիլը, Ռուզվելտը և Ստալինը։ Եվ նոր «Յալթա-2025»-ին մասնակցելու համար Պուտինը պետք է իրեն նույնականացնի Ստալինի հետ։
Կմասնակցի՞ արդյոք Պուտինը «նոր Յալթային», և ի՞նչ սկզբունքներով կկառուցվի նոր աշխարհակարգը։ Ինչպե՞ս կզարգանա իրավիճակը Մեծ Մերձավոր Արևելքում։
Ալիևը մեկը մյուսի հետևից հակառուսական դեմարշներ է անում, որ “թռնի”, և Պուտինը ստիպված էր պատրիարք Կիրիլին ուղարկել Բաքու, որպեսզի Ալիևին Մոսկվա բերման ենթարկի։
Միաժամանակ, Նեթանյահուն հրաժարվեց Բաքու 5-օրյա այցից, որտեղ պետք է տեղի ունենային Հայաստանի և Իրանի բաժանման ծրագրի վերջնական ճշգրտումները։ Իսկ Թրամփը աշխատանքից ազատեց իր ազգային անվտանգության խորհրդականին՝ Իրանի վրա ԱՄՆ հնարավոր հարվածը առանց նրա իմացության Նեթանյահուի հետ համաձայնեցնելու համար։ Մերձավոր Արևելքում «գերիշխանության» համար Իսրայելի և Թուրքիայի միջև մղվող պայքարում, կարծես, Իրանն է հաղթում։
Վերջերս վերլուծաբանները պնդում էին, որ Փաշինյանն ու Ալիևը Մոսկվայում կստորագրեն ինչ-որ համաձայնագիր, որի համաձայն ռուսները վերահսկողություն կստանան այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի նկատմամբ։ Սա, ենթադրաբար, կլինի տարածաշրջանի նոր բաժանման սկիզբը, քանի որ ենթադրվում է, որ Իրանը կօգտագործի ռազմական ուժ դա կանխելու համար, իսկ Իսրայելը, Միացյալ Նահանգների “համաձայնությամբ”, «կօգնի» Ադրբեջանին անեքսիայի ենթարկել Իրանի հյուսիսը և Հայաստանի հարավը։
Այս պլանները փոխվե՞լ են։ Մինչև մայիսի 9-ը դեռ 3 օր կա։
Երկուշաբթի օրը ասիական շուկաներում նավթի գները նվազել են ավելի քան 2 դոլարով մեկ բարելի համար, քանի որ OPEC+-ը ձգտում է ավելի արագացնել նավթի արդյունահանման աճը։
Որոշումը կայացրել է Սաուդյան Արաբիան, որը, ինչպես կարծում են վերլուծաբանները, իջեցնում է գները «Թրամփի խնդրանքով», ինչը պետք է դառնա Թրամփի ձեռքում ամենակարևոր «մտրակը» Ռուսաստանի դեմ։
Կրկնվում է դասական տարբերակը, որ ԱՄՆ-ին հաջողվեց ոչնչացնել ԽՍՀՄ-ն՝ իջեցնելով նավթի գները։ Եվ սա կազդի ոչ միայն Ռուսաստանի վրա։
Ինչպես արդեն գրում են Բաքվի լրատվամիջոցները, նավթի գների նվազումը կհանգեցնի բյուջեի սեկվեստրի, և, հետևաբար, ծախսերի կրճատման։
Պատրիարք Կիրիլ. Շքանշանների բաշխում և Ալիևին մայիսի 9-ի շքերթին հրավիրում
«Նորին Սրբություն Կիրիլը, հասարակության մեջ ավանդական արժեքների պահպանման գործում նրա ներդրման համար, Ադրբեջանի Հանրապետության առաջին փոխնախագահ, Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի և Ադրբեջանի մշակույթի բարեկամների հիմնադրամի նախագահ Մեհրիբան Ալիևային հանձնել է Հավասարազատ իշխանուհի Օլգայի 1-ին աստիճանի շքանշանը: Պետության ղեկավարի կինը շնորհակալություն է հայտնել Նորին Սրբությանը բարձր պարգևի համար»:
(https://www.patriarchia.ru/db/text/6208955.html)
Ավելի վաղ՝ 2017 թվականին, Մեհրիբան Ալիևան պարգևատրվել է Սուրբ Օլգայի II աստիճանի շքանշանով։
Այսպիսով, Ռուսաստանը և Ռուս ուղղափառ եկեղեցին բազմաթիվ անգամ պարգևատրեցին Ալիևին և նրա սիլիկոնե խանումին իր կըզով հանդերձ։ Կովկասի և նրա բնիկ ժողովուրդների թշնամին ստացել նաև մուսուլմանական պարգևներ։ Մասնավորապես՝
Իլհամ Ալիև
Փառքի և պատվի շքանշան, 1-ին աստիճանի (2010, Ռուս Ուղղափառ եկեղեցի)
Մոսկվայի Սուրբ Օրհնյալ իշխան Դանիելի 1-ին աստիճանի շքանշան (ՌՈՒԵ)
Սուրբ Սերգիուս Ռադոնեժեցու 1-ին աստիճանի շքանշան (ՌՈՒԵ)
«Շեյխ ուլ-Իսլամ» շքանշան (2005 թվականի դեկտեմբերի 20, Կովկասի մուսուլմանների հոգևոր վարչություն)
«Ումմայի համար արժանիքի շքանշան» (2009, Հյուսիսային Կովկասի մուսուլմանների համակարգող կենտրոն)
Ոսկե մեդալ՝ ի պատիվ Սուրբ Առաքյալ Բարթողոմեոսի (2010, Բաքու և Կասպից ծովի թեմ):
Մեհրիբան Ալիևա
Սուրբ իշխանուհի Օլգայի 2-րդ աստիճանի շքանշան (Ռուս Ուղղափառ եկեղեցի, 2017)
Լեյլա Ալիևա
Սուրբ Օլգայի 3-րդ աստիճանի շքանշան (2013 թվականի հոկտեմբերի 1)՝ Աստրախան քաղաքում Սուրբ Վլադիմիրի հուշարձանի տեղադրման գործում ցուցաբերած օգնության և Ռուսիայի մկրտության 1025-ամյակի կապակցությամբ։
(Տես «Ռուսական պատվերներ քրիստոնեության կործանիչի և Ալիևի գործընկերոջ համար», https://dzen.ru/a/Z_5w9sBf-X8UVuyX)
Այսպիսով, Լեռնային Ղարաբաղում եկեղեցիները, քրիստոնեական հուշարձանները և գերեզմանատները քանդողները պարգևատրվում են Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու շքանշաններով։ Ստացողներն են նաև Բաքվի քրիստոնեական գերեզմանատների ոչնչացնողները (օրինակ՝ Մոնտինոյի ռուս-հայկական գերեզմանատունը)։
Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Պատրիարք Նորին Սրբություն Կիրիլը գնահատեց նաև Բաքվի նացիստական պահվածքը:
«Եթե խոսենք ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների մասին, ապա ինձ թվում է, որ ամեն ինչ շատ լավ է զարգանում հիմա, և եթե Աստված կամենա, այդպես էլ կշարունակվի։ Մոսկվայից հեռանալով՝ ես հնարավորություն ունեցա հանդիպելու Վլադիմիր Վլադիմիրովիչի հետ։ Նա նաև շատ ջերմորեն խոսեց Ձեր մասին, լավ և ճիշտ խոսքեր ասաց և խնդրեց ինձ փոխանցել Հաղթանակի 80-ամյակին նվիրված շքերթին մասնակցելու հրավերը, որպեսզի Դուք կարողանաք այցելել Մոսկվա և նշել այս կարևոր ամսաթիվը»։
Հայտնի է, որ Ալիևների կլանը նաև ոչնչացնում է Լեռնային Ղարաբաղում Հայրենական մեծ պատերազմի զինվորական հրամանատարների, հերոսների և շարքային զինվորների հուշարձաններն ու հուշահամալիրները։ Օրինակ, Գյանջայում ամերիկյան Լենդ-Լիզի առաքումներ կատարելիս զոհված ռուս և խորհրդային օդաչուներին։ Կասպից կղզիներում գտնվող ռուս կազակներին։ Եվ այսպես շարունակ։
Ահա՛, պապիկ, և մայիսի 9-ը՝ 1945 թվականի նացիստների նկատմամբ Հաղթանակի օրը։
Ալեքսանդր Անդրեասյան
Մայիսի 5-ին, ժամը 14:00-ին, «Անի Պլազա» հյուրանոցի «Անի» կոնֆերանս դահլիճում (հասցե՝ Երևան, Սայաթ-Նովա պողոտա, 19) DIALOG կազմակերպությունը կանցկացնի Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր ճարտարապետ, պրոֆեսոր Նիկիտա Շանգինի «Ո՞վ և ո՞ւմ հողի վրա է ստեղծել Լեռնային Ղարաբաղի ճարտարապետական գլուխգործոցները» գրքի շնորհանդեսը՝ հեղինակի, Հայաստանի գիտական և կրթական հաստատությունների ներկայացուցիչների, արցախյան մտավորականության և երիտասարդության մասնակցությամբ։
Նիկիտա Շանգինը Ռուսաստանի Դաշնության պատվավոր ճարտարապետ է, պրոֆեսոր, Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի Մոսկվայի մասնաճյուղի անդամ, Ռուսաստանի ճարտարապետների միության «Ոսկե հատույթ» մրցանակի և Ռուսաստանի ազգային ճարտարապետական «Բյուրեղապակյա Դեդալոս» մրցանակի դափնեկիր, «Ի՞նչ։ Որտե՞ղ։ Ե՞րբ» հեռուստախաղի «Բյուրեղապակյա բու» մրցանակի դափնեկիր, Մեծ թատրոնի վերակառուցման գլխավոր ճարտարապետ։
Այս աշխատության մեջ հեղինակը ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղի պատմական հայկական ճարտարապետական հուշարձանները, ինչպես նաև ադրբեջանական փորձերը՝ խեղաթյուրելու պատմական փաստերը և յուրացնելու հարուստ հայկական մշակութային ժառանգությունը։
Մուտքն անվճար է։
Վերջապես հնարավորություն ունեցա այցելելու Բերդ։ Գեղեցիկ, մաքուր քաղաք՝ իր յուրահատուկ աուրայով (շատ քաղաքներ չէ, որ ունեն նման բան): Մարդիկ անսահման արձագանքող, և նրանց զրույցները լի կյանքի իմաստությամբ։
Բայց այն, ինչ ես չկարողացա գտնել՝ Նարինե Աբգարյանի գրքերում այդքան վառ ներկայացված առօրյա հումորը։ Գուցե դրա համար պետք է երկար ժամանակ ապրել այս քաղաքում. մարդիկ հո լիովին չեն բացվի իրենց հանդիպած յուրաքանչյուրի առջև։
Բայց ես մի տեսակ տագնապ զգացի։ Այն կար գրեթե բոլոր նրանց աչքերում, ում հետ ես խոսել եմ, բոլորի ինտոնացիայում։ Ցավալիորեն ծանոթ զգացողություն՝ լուռ տագնապ որդիների, ամուսինների, եղբայրների համար, ովքեր գտնվում են հայ-ադրբեջանական սահմանի մարտական դիրքերում:
Սահմանամերձ Բերդ քաղաքի բնակիչների հետ զրուցելիս ակամա ինձ զգացի Արցախի Մարտունիում։ 2020 թվականից հետո բոլոր մարտական դիրքերը տեղակայված էին գրեթե բնակեցված տարածքների մոտ, և կանանց աչքերում նույն տագնապը պայմանավորված էր նրանով, որ չնայած ռուսական զորքերի առկայությանը, պարբերաբար տեղի էին ունենում սադրանքներ՝ կրակոցներով, և չէին բացառվում նաև ադրբեջանցիների կողմից դիրքերի և խաղաղ բնակավայրերի ուղղությամբ դիվերսիաներ։
Հիմա նույն իրավիճակն է նաև Հայաստանում։ Թեկուզ ոմանք ասում էին, որ Արցախի հանձնմամբ կյանքը կդառնա ավելի լավ և ավելի անվտանգ։
Խոսեցի եկեղեցու մոտ մի կնոջ հետ։ «Իմ որդիները ծառայում են։ Մի օր, երբ սահմանին շատ լարված էր, որդիս դիրքից զանգահարեց ինձ և գոռաց, որ ամուսինս ու ես լքենք քաղաքը։ Մենք հրաժարվեցինք, բայց հավաքեցինք իրերը՝ եթե հանկարծ ընդհանուր տարհանումլինի։ Գրեթե բոլոր զինվորների ծնողներն էլ մեզ պես արեցին։ Չնայած դիրքերում կատարվող ամեն ինչ լսվում էր քաղաքում՝ կրակոցներ, պայթյուններ։ Հետո ամեն ինչ հանդարտվեց, բայց մենք բոլորս վախենում ենք, որ նորից կկրկնվի ռազմական սրացում, դիվերսիա կամ այլ բան»։
Ալվարդ Գրիգորյան
Ստեփանակերտ, 2023-ի հուլիս
13-ամյա Արսենը /անունը փոխված է/ մի ժամանակ շարժուն, ակտիվ տղա էր։ Սակայն երբ բռնի տեղահանության արդյունքում ընտանիքով ստիպված եղան թողնել Արցախը, Արսենը փոխվեց։ Նա քիչ է խոսում, խուսափում է շփումներից, չի ուզում նույնիսկ տնից դուրս գալ։
Մայրը մի քանի անգամ փորձել է նրան տանել հոգեբանի մոտ, բայց տղան համառորեն հրաժարվել է։ «Երեխաս կարծես սառել է ներսից, ինքը ոչինչ չի ասում, բայց ես տեսնում եմ՝ ներսում ինչպիսի պայքար է տանում»,- ասում է մայրը։
Այսպիսի պատմությունները բազմաթիվ են։ Դեռահասությունը արդեն ինքնին հոգեբանական զգայուն շրջան է, իսկ տեղահանության, կորուստների ու բեկված ինքնության ֆոնին այդ շրջանն ավելի խոցելի է դառնում։
14-ամյա Աննան/անունը փոխված է/ մեկ այլ տեսանկյունից է ապրում այս ցավը։ Նրա ընտանիքն արդեն 1,5 տարի է բնակվում է Երևանում։ Աննան դպրոց է գնում, լավ առաջադիմություն ունի, գեղեցիկ և գրական հայերենով է խոսում, բայց անհարմար է համարում «թարգմանել միտքը»։
«Բարբառով մի բան եմ ուզում ասել, բայց ստիպված եմ լինում գրականով ձևակերպել։ Միշտ մտածում եմ՝ հիմա որ ասեմ, կծիծաղե՞ն։ Կասե՞ն՝ ի՞նչ ես ասում»,-պատմում է Աննան։
Աննայի համար ամենացավալին իր խոսքը, իր լեզվամշակույթը կորցնելու վախն է։ Նրա համար դա պարզապես լեզու չէ։ Դա ինքնություն է, հիշողություն, ընտանեկան ջերմություն։
Հոգեբան Գեղանուշ Սաֆարյանը, որը վերջին ամիսներին աշխատում է Արցախից տեղահանված երեխաների և դեռահասների հետ, ասում է՝ նման զգացումները բնական են։ «Բարբառը միայն խոսք չէ։ Այն մեր ազգային հիշողության մի մասն է։ Երբ երեխան կորցնում է իր միջավայրը՝ տունը, փողոցը, բարբառը, նա կորցնում է իր ինքնության շատ շերտեր։ Այդ կորուստները կարող են վերածվել լուռ տրավմայի՝ խորքային, երբեմն չարտահայտված, բայց տարիներով մարդու ներսում ապրող ցավի», – նշում է հոգեբանը Step1.am-ի հետ զրույցում։
Ըստ հոգեբանի՝ Արցախից բռնի տեղահանությունը երեխաներին և դեռահասներին ոչ միայն կտրեց ծննդավայրից, այլև զրկեց ապահովության, ներքին հավասարակշռության զգացումից։ «Տունը՝ որպես ֆիզիկական տարածք երեխայի համար հիշողությունների, պատմությունների ու ինքնության տարր է։ Երբ երեխան կորցնում է գյուղը, դպրոցի բակը կամ մանկության ծառերը, դա հոգեբանական տրավմա է »,-ասում է Գեղանուշը։ է:
Նրա խոսքով՝ հատկապես դեռահասներն են այս ամենը ավելի սուր զգում։ «Քանի որ դեռահասությունը համարվում է անցումային տարիք և փոփոխություններ են տեղի ունենում թե՛ ֆիզիոլոգիական, և թե՛ հուզական մակարդակներում։ Այս փուլում անձը կառուցում է իր ինքնությունը։ Այս իսկ պատճառով դժվար են հարմարվում նոր իրականությունը:»։
Ի՞նչ կարող են անել ծնողները։ Փորձագետը հորդորում է՝ ծնողներն առաջնային օղակն են երեխայի հոգեկան կայունության վերականգնման գործում։ Շատ կարևոր է, որ ծնողը լինի ներկա, լսող և ընդունող՝ առանց դատելու։
«Շատ կարևոր է երեխաներին տալ ապահովության, ընդունված, հասկացված լինելու զգացողություն, այսինքն ցանկացած խնդրի դեպքում ծնողը անշահախնդիր, առանց պայմանների, երեխայի կողքին պիտի լինի: Սա շատ կարևոր պայման է երեխայի համար, այսինքն, զգա ու տեսնի, որ հոգեբանական դժվար իրավիճակներում նա մենակ չէ: Լինել երեխայի կողքին, ապրումակցել, փորձել լսել առանց քննադատությունների և ամենակարևորը թողնել երեխան արտահայտի հույզերը, երբեք պետք չի արժեզրկել հույզերը, օրինակ` դու ուժեղ ես, մի լացիր կամ տղաները չեն լացում և այլ արտահայտություններ», — ընդգծում է Սաֆարյանը։
Արսենի լռությունը, Աննայի «թարգմանած» միտքը՝ բոլորն էլ լուռ տրավմաների տարբեր դրսևորումներ են։ Անտեսանելի, բայց խորը։ Հասարակությունը, դպրոցի համակարգը, համայնքները և հատկապես ընտանիքը՝ բոլորը դեր ունեն այդ լռությունը լսելի դարձնելու հարցում։
Մարիամ Սարգսյան
Մոսկվայի պատրիարք Կիրիլը ժամանել է Բաքու և Մեհրիբան Ալիևային պարգևատրել Սուրբ Օլգայի շքանշանով։
Իհարկե, Ադրբեջանի առաջին փոխնախագահի պարգևատրումը, ով ոչնչացնում է Արցախում հին քրիստոնեական եկեղեցիները, վրդովմունք առաջացրեց հայ ժողովրդի մոտ, ով համարվում է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունած առաջին էթնիկ խումբը։ Ինչպես և ռուս քահանաների վարքագիծը 2020 թվականից հետո, երբ հանկարծակի սկսվեց հին հայկական եկեղեցիների «ալբանացումը» և դրանց «ուղղափառ» հռչակումը, վաղուց ի վեր հայերի մոտ անթաքույց զզվանքի զգացում է առաջացնում։
Ռուս և ադրբեջանցի ժողովուրդների պատմությունը շատ երկար չէ, և ռուսների ու ադրբեջանցիների ինքնության որոնումները մինչ օրս անհաջող են եղել։ Ռուսները չեն կարողանում պարզել իրենց արմատները. օրինակ՝ վերջերս հայտնվեց մի ուսումնասիրություն, որ բոլոր ռուս ազնվականներն ունեն թաթարական արմատներ։ Մյուս կողմից, ռուսները կցանկանային ավելի շատ կապված լինել ոչ թե Հորդայի հետ (այո, մենք թեք աչքերով ասիացիներ ենք), այլ իրենց հյուսիսային հարևանների՝ վիկինգների հետ, ահա թե ինչու օլգաները, օլեգները և հյուսիսային մյուս իշխանները սրբազանացված են։
Իրենց հերթին, ադրբեջանցիները չեն կարողանում հասկանալ, թե ովքեր են իրենք՝ թուրքեր, շիա պարսիկներ, թե քրիստոնյա Ալբանիայի, այսինքն՝ ուղղափառ աշխարհի մի մասի ժառանգներ։ Վերջերս Վատիկանում նույնիսկ Ադրբեջանը անվանեցին ամենահին քրիստոնեական երկիր՝ առանց հայերի մասին հիշատակելու։
Ե՛վ ռուսները, և՛ ադրբեջանցիները դժկամությամբ են ընդունում հայերի դերը իրենց ազգային ձևավորման գործում։ Օրինակ՝ Թուրքիան ընդունեց այդ դերը՝ մի քանի տարի առաջ թույլատրելով գենետիկական թեստեր, որոնք ցույց տվեցին, որ գրեթե յուրաքանչյուր երկրորդ «թուրքի» մեջ կա հայ։
Բայց ռուսները համառորեն հրաժարվում են ընդունել սա, ինչը ստւպում է նրանց ոչնչացնել հայկական ամեն ինչը։ Ահա թե ինչու Կիրիլը քրիստոնեական եկեղեցիների կործանիչ Մեհրիբանին պարգևատրել Վարյագյան իշխանուհի Օլգայի շքանշանով, այլ ոչ թե Աննա Բյուզանդացու, որի շնորհիվ Ռուսաստանը, որն այն ժամանակ դեռևս Կիևյան էր, մկրտվեց և հնարավորություն ստացավ դառնալու քրիստոնեական քաղաքակրթության մաս։ Պետք է ասել, որ նա այդպես էլ չօգտվեց այս հնարավորությունից։
Աննա Բյուզանդացին բյուզանդական իշխանուհի էր Մակեդոնական դինաստիայից, Կիևի մեծ իշխան Վլադիմիր Սվյատոսլավիչի կինը, որը Ռուսիայի մկրտիչն էր։
Ռուսերի կողմից Ղրիմի հունական Կորսուն քաղաքի գրավումից հետո, բյուզանդական կայսր Բարսեղ II-ի քույրը որպես կին ուղարկվեց իշխան Վլադիմիրի մոտ՝ Բյուզանդիային ռուսական ռազմական օգնության մասին պայմանագրի պայմանները կատարելու համար։
Հանդիպման ժամանակ Աննան համոզեց Վլադիմիր Սվյատոսլավիչին ընդունել քրիստոնեությունը։ Կորսունը Բյուզանդիային վերադարձնելով, իշխան Վլադիմիրը և Աննան վերադարձան Կիև, որտեղ նա սկսեց մկրտել ժողովրդին։ 11-րդ դարի սիրիացի պատմաբան Յահյա Անտիոքցին նշել է, որ Աննան ջանասիրաբար մասնակցել է Ռուսիայում ուղղափառության տարածմանը՝ «կառուցելով բազմաթիվ եկեղեցիներ»։
Բյուզանդական կայսրերի Մակեդոնական դինաստիան պատմագրության մեջ կոչվում է Հայկական դինաստիա, քանի որ այս դինաստիայի օրոք մի շարք բյուզանդական կայսրեր (ներառյալ դինաստիայի հիմնադիր Բարսեղ I-ը), ռազմական վերնախավի և պաշտոնյաների շատ ներկայացուցիչներ հայկական ծագում ունեին։
Կայսրի նախնիների պատմությունը պարունակվում է այսպես կոչված «Թեոփանեսի հաջորդների» տարեգրության մեջ։ Բարսեղ Մակեդոնացու՝ նրա թոռը՝ կայսր Կոստանդին VII Պորֆիրոգենիտի մասին գլխի հեղինակը նշում է, որ Բարսեղի նախնիները 5-րդ դարի երկրորդ կեսին Հայաստանից փախել են Բյուզանդիա։
Ռուսներն ու ադրբեջանցիները համաձայն են ընդունել իրենց «ազգակցական կապը» սատանայի հետ, բայց ոչ հայերի հետ։ Այսպիսով, զարմանալի բան չկա նրանում, որ Ռուսիո պատրիարքը պարգևատրում է Ադրբեջանի փոխնախագահին Հայկական աշխարհի սրտում քրիստոնեական եկեղեցիների ոչնչացման համար։
Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի այցը Ադրբեջան հետաձգվել է։ Այս մասին հայտնել է Իսրայելի վարչապետի գրասենյակը։ «Գազայի հատվածում և Սիրիայում տեղի ունեցող իրադարձությունների, ինչպես նաև քաղաքական միջոցառումների և անվտանգության միջոցառումների խիտ ժամանակացույցի լույսի ներքո, Նեթանյահուն որոշել է իր այցը Ադրբեջան տեղափոխել մեկ այլ ամսաթվի», – ասվում է հայտարարության մեջ։
Նախկինում հաղորդվել էր, որ Նեթանյահուն Ադրբեջան կայցելի մայիսի 7-ին, և այցը կտևի մինչև մայիսի 11-ը։ Բոլորը հետաքրքրվում էին, թե ինչ է անելու պատերազմող Իսրայելի վարչապետը Բաքվում գտնվելու 5 օրվա ընթացքում։
Այս այցը բազմաթիվ հարցեր առաջացրեց, այդ թվում՝ Էրդողանի և Նեթանյահուի միջև Սիրիայի շուրջ առկա հակասությունների լույսի ներքո։ Մայիսի 10-ին Բաքու է ժամանելու նաև Էրդողանը, և փորձագետները չեն բացառել, որ Ալիևը կրկին կփորձի «հաշտեցնել» երկու առաջնորդներին, որոնցից մեծապես կախված է նրա գոյությունը։
Նեթանյահուի այցի չեղարկումից առաջ տեղի ունեցան երկու կարևոր իրադարձություններ։ Նախ, Թրամփը աշխատանքից ազատեց իր ազգային անվտանգության խորհրդական Վալցին։ Երկրորդ, Իսրայելը հարվածներ հասցրեց Դամասկոսի արվարձաններին՝ դա արդարացնելով դրուզներին Սիրիայի նոր թուրքամետ կառավարությունից պաշտպանելով։
«Վաշինգտոն Փոստ»-ը, հղում անելով ամերիկյան վարչակազմի աղբյուրներին, պնդել է, որ Վալցը Նեթանյահուի հետ քննարկել է Իրանին հարվածելու հնարավորությունը, ինչը, ըստ նրանց, զայրացրել է Թրամփին։ Թերթի տվյալներով՝ ամերիկացի նախագահը վրդովված էր, որ իր ազգային անվտանգության խորհրդականը «կիսում էր Նեթանյահուի վստահությունը», որ «ժամանակն է հարվածել Իրանին», մինչդեռ Թրամփը ինքը կողմ է դիվանագիտական լուծում գտնելուն։
Բենիամին Նեթանյահուն զրուցել է ԱՄՆ ազգային անվտանգության նախկին խորհրդական Մայք Վալցի հետ, սակայն նրանք չեն քննարկել Իրանին հարվածելու հնարավորությունը։ Այս մասին հայտարարել է Իսրայելի կառավարության ղեկավարի գրասենյակը՝ մեկնաբանելով The Washington Post-ի այս թեմայով հրապարակումը։
Միաժամանակ, Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հերքել է այն պնդումները, որ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի ինքնաթիռին թույլատրվել է թռչել Բաքու։
Էքստրիմի մեծ սիրահար Նեթանյահուի հետ պատմությունները տեղի են ունենում Բաքվի լրատվամիջոցների վրա խոշոր կիբերհարձակման ֆոնին, որի համար Ալիևի վարչակազմը մեղադրել է Ռուսաստանին։ Մոսկվայում, ինչպես ենթադրում էին վերլուծաբանները, նախատեսվում է Ալիև-Փաշինյան-Պուտին հանդիպում և այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցի հավանական լուծում։ Այս միջանցքը անմիջականորեն ազդում է Իրանի, Իսրայելի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի շահերի վրա։ Այս հարցում Հայաստանն այլևս չի հիշատակվում։
Հնարավոր է, որ վերջերս Բաքու այցելած Իրանի նախագահը կտրականապես մերժել է միջանցք բացելու հնարավորությունը, ինչով խառնել է պլանները։ Կա նաև հավանականություն, որ հայ-իրանական սահմանի պահպանումը Իրան-ԱՄՆ բանակցությունների օրակարգի մաս է կազմում։
Այս ֆոնին, ենթադրվում է, որ Ալիևը նույնպես կարող է չեղարկել մայիսի 9-ին Մոսկվա կատարելիք այցը, ինչպես դա արել են եվրոպացի առաջնորդներ Ֆիցոն և Վուչիչը, նաև Հնդկաստանի վարչապետը։ Առավել ևս, Զելենսկին զգուշացրել է, որ չի երաշխավորում շքերթի համար Մոսկվա ժամանող համաշխարհային առաջնորդների անվտանգությունը։
Այսօր ոչ ոք ոչ մեկին ոչինչ չի երաշխավորում։