Արցախցիների խնդիրների և դրանց լուծումների վերաբերյալ հանրային քննարկումներ են տեղի ունեցել այսօր Երևանում։

Միջոցառումը կազմակերպվել է Երևանի համայնքային խորհրդի կողմից՝ Էստոնիայի փախստականների խորհրդի կողմից իրականացվող «Մարդու իրավունքներ փախստականների հետ և նրանց համար» նախագծի շրջանակներում։

Ինչպես նշել է Երևանի համայնքային խորհրդի համակարգող Գեղամ Ստեփանյանը, համայնքային խորհուրդներ են գործում Երևանում, Սյունիքում, Դիլիջանում և Շիրակում։

Բոլոր խորհուրդների ներկայացուցիչները մասնակցել են քննարկմանը և հնարավորություն են ստացել բարձրաձայնել իրենց հարցերն ու առաջարկները։

Հանդիպմանը հրավիրված էին նաև ՀՀ կառավարության ներկայացուցիչները։

Քննարկման ընթացքում անդրադարձ է կատարվել արցախցիներին հուզող երկու հիմնական հարցի՝ քաղաքացիություն ստանալու և բնակարանային ծրագրի իրականացմն վրա։ Բոլոր առաջարկները կհավաքագրվեն մեկ միասնական փաթեթի մեջ և հնարավորինս շուտ կուղարկվեն կառավարություն։

«Արցախ Միություն» ՀԿ-ի նախագահ Արտակ Բեգլարյանը ընդգծել է, որ կառավարությունը որոշումներ կայացնելիս պետք է հաշվի առնի արցախցիների կարծիքը։ Նա նաև նշել է ջանքերի շարունակականության կարևորությունը՝ ապահովելու համար, որ արցախցիների ձայնը լսելի լինի ոչ միայն ՀՀ իշխանությունների մակարդակով, այլև միջազգային հարթակներում։

ՀՀ կառավարության ներկայացուցիչներն օրերս հանդիպում էին ունեցել մի խումբ արցախցիների հետ։ Այսօր ԱԺ-կառավարություն հարցուպատասխանի ժամանակ ասաց աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը։

Անդրադառնալով այն հարցին, որ ՀՀ իշխանությունները խուսափում են հանդիպել Արցախի իշխանությունների հետ, Թորոսյանն ասաց․ «Եթե մեր որոշ հայրենակիցներ կարծում են, որ անձամբ իրենց հետ պետք է հանդիպենք, մենք նաեւ դրան ենք պատրաստ։ Եղել են հրապարակային հայտարարություններ, որ իրենք ուզում են հանդիպել մեզ, ասել ենք՝ դրա համար կա ընթացակարգ, խնդրեմ, եկեք, կհանդիպեք։ Բայց այստեղ ուրիշ ենթատեքստ կա, որ ինչ-որ պաշտոնական ներկայացուցիչների հետ են հանդիպում ուզում, որը մեր համար հասկանալի չէ, թե ինչ է նշանակում պաշտոնական ներկայացուցիչ։ Մեր բոլոր հայրենակիցները մեզ համար հավասար են, եւ բոլորի խնդիրները շատ կարեւոր են»։

ՀՀ բոլոր քաղաքացիները, բացի արցախցիներից, վայելում են բազմաշերտ կառավարման համակարգ՝ պետական, քաղաքային, համայնքային, արհմիութենական, հանրային և այլն: Չնայած ընդհանուր խնդիրներին և իրավունքներին, նաև ընդհանուր լուծումներին, արցախցիները չունեն կոլեկտիվ կառավարման մարմիններ, որոնք կարող էին խոսել իրենց անունից և ներկայացնել կոլեկտիվ խնդիրները: Կառավարությունը կտրականապես մերժում է Արցախում գործող պետական ​​և տեղական իշխանություններին: Հանրային մակարդակով համախմբվելու փորձերը ևս մերժվում են Հայաստանի կառավարության կողմից։

Այս դեպքում անհասկանալի է, թե ինչպես են ընտրվում այն ​​մարդիկ, որոնց հետ հանդիպում են կառավարության առանձին անդամները, և վերջերս՝ 2.5 տարվա ընթացքում առաջին անգամ, Նիկոլ Փաշինյանին։

Քչերը կվիճարկեն արցախցիների որևէ ներկայացուցչական կազմակերպության կառավարության հետ համագործակցելու անհրաժեշտությունը: Սակայն ցանկությունը պետք է լինի փոխադարձ, ինչպես նաև համագործակցության մեխանիզմները։

2023 թվականի տեղահանությունից հետո մենք առաջարկեցինք կառավարությանը, միջազգային դոնորներին և արցախցի ներկայացուցիչներին ստեղծել հիմնադրամ և հոգաբարձուների խորհուրդ, որը կներառի կառավարության, դոնորների և արցախյան կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին։ Դոնորների և կառավարության կողմից արցախցիների կարիքների համար հատկացված բոլոր միջոցները կարող են ուղղվել այս հիմնադրամին, մինչդեռ հոգաբարձուների խորհուրդը կորոշի առաջնահերթ կարիքները, ամենաարդյունավետ նախագծերը և կիրականացնի մոնիթորինգ՝ վերացնելով կոռուպցիայի և քաղաքական կամքի բացակայության վերաբերյալ մտահոգությունները։

Սակայն, երկուսուկես տարի անց նման մարմին դեռևս չի ստեղծվել։ Արցախի բնակիչները մնում են ատոմիզացված և լիովին մեկուսացված հայ հասարակությունից՝ չնայած ինտեգրման կոչերին։ 070 կոդով անձնագրեր ունեցող ՀՀ 100,000 արցախցի քաղաքացիներ զրկված են ընտրություններին մասնակցելու իրավունքից։

Ավելին, ԵՄ-ի և այլ դոնորների զեկույցները արցախցիներին աջակցության վերաբերյալ բազմաթիվ հարցեր են առաջացնում, որոնցից առաջինն է՝ ի՞նչն է խանգարում կառավարությանը անմիջականորեն աշխատել արցախցիների հետ։ Արդյո՞ք կառավարությունը արցախցիներին վարակիչ է համարում, թե՞ ինչ-որ մեկը թույլ չի տալիս, որ Հայաստանում արցախցիները ընկալվեն որպես միասնական համայնք։

Մեկ միլիոնից ավելի մարդ դիտել է ԵՄ-ի կողմից արցախցիներին տրամադրվող օգնության մասին տեղեկատվությունը Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության կայքում։ Թվացյալ աննշան տեղեկատվության նկատմամբ նման հետաքրքրությունը վկայում է անտեղյակության և վատ հաղորդակցության մակարդակի մասինб, միևնույն ժամանակ` այս հարցի արդիականության վերաբերյալ։ Արդյո՞ք ԵՄ-ն նույնպես հարցեր ունի ՀՀ կառավարությանը։

«Բա մարդիկ մեզ ինչո՞ւ են ասում՝ շնորհակալություն խաղաղության համար։ Մարդկանց երեխաները չեն մահանում, մարդը ավելի քիչ անհանգիստ է, երբ որ իր երեխան զորակոչվում է բանակ և այլն։ Մարդիկ մեզ ասում են՝ սրանց էջը շուտ արեք, փակեք, պրծնենք մենք այս խոսակցությունից, սա են ասում»։ Այս մասին, մարտի 24–ին ԱԺ–ում լրագրողների հետ զրույցում նշեց ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը։ 

“Խաղաղություն” ասելը քիչ է, պետք է մտնել մարդկանց ամենա ցավոտ տեղը և ասել՝ ի շնորհիվ մեզ ձեր տղաները չեն զոհվում։ Ասել, որ խաղաղությունը կախված է ոչ թե ճիշտ քաղաքական որոշումներից, ոչ թե թշնամու հաշվարկներից և ծրագրերից, այլ ներքին հակառակորդներից։ Կարծես 35 տարվա պատերազմները Քոչարյանը կամ Փաշինյանն են սկսել, ոչ թե Ադրբեջանը, Թուրքիան, Ռուսաստանը։  Ավելի “էժան” է մեղադրել ամեն ինչի մեջ Արցախը։ Բայց ընտրություններից հետո արցախցիները ևս կմնան Հայաստանում, կապրեն այստեղ, կաշխատեն, “պետական” երեխաներին կուսուցանեն դպրոցներում, բանակում կծառայեն, կգնան Եռաբլուր, ծաղիկ կդնեն, ներողություն կխնդրեն նահատակներից բոլորի անունից։

Հիմա իշխանությունը ասում է ՝ եթե «սրանց» էջը փակենք, տղաները չեն զոհվի։ Ընդդիմությունն էլ ասում է՝ եթե այս իշխանությունը վերարտադրվի, կկորցնենք Հայաստանը։ Երկուսն էլ չեն հիշատակում այն ուժերին, որոնք “պատերազմ” կսկսեն սեպտեմբերին կամ էլ ուզում են վերացնել Հայաստանը Արցախի օրինակով։

Փաշինյանին պետք է 600 հազ․ ձայն, և նա կարող է ապահովել այդ ձայները ասելով, որ միայն ինքը կարող է ապահովվի, որ Հայաստանից տղաները չգնան Արցախում զոհվեն։ Դա սարսափելի նուրբ պահ է ու շատ հասկանալի․ ընտանիքի, համայնքի, պետության, հայրենիքի նուրբ սահմանին։ Եւ 7 տարի է մարդկանց նյարդերի, մայրական վախերի վրա խաղ է գնում։ Արդեն անթաքույց։ Դրա համար պետք է մեղադրել ոչ թե Ալիևին, Պուտինին, այլ արցախցիներին։ Միևնույն է՝ ոչ ոք արցախցիներին ի պաշտպանություն հանդես չի գա։

«Մեր երաշխավոր, իր ռուսական բազան այստեղ ունեցող, ինչպես նաև ԼՂ-ում խաղաղապահներ ունեցող մարդը, որը երաշխավոր էր, դարավոր բարեկամ էր, ասեց հետևյալը՝ զգո՛ւյշ դուրս եկեք, որ այստեղ բան չլինի», ասել է Սիմոնյանը:

Ալեն Սիմոնյանը հաստատ գիտի, որ մինչև 2020 թ․ ոչ մի ռուս երաշխավոր էլ Արցախում չի եղել, և “պրոռուսական” նախկիններն ամեն ինչ արել են, որ 3 ՄԱԿ ԱԽ անդամներ՝ Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ը իրար զսպեն և չմտնեն Արցախ։ Բայց հիմա իշխանական խոսույթն այնպիսին է, որ Արցախը միշտ պրոռուսական էր։