Հեղափոխություն, հեղաշրջում, նախընտրական կամ հետընտրական իրադարձություններ և պատերազմ սեպտեմբերին՝ սրանք են այն սցենարներն, որոնք դառնում են քաղաքական պայքարի մեյնսթրիմը Հայաստանում կայանալիք ընտրություններից 10 օր առաջ։ Քաղաքական տեխնոլոգների, բոտերի և ազդեցության գործակալների ամբողջ բանակներ են գործում Հայաստանից դուրս՝ փաստացի զրկելով հայ քաղաքացիներին խաղաղ ապագա ընտրելու իրավունքից։
Որքան մոտենում ենք ընտրություններին, այնքան ավելի շատ են լինում նախազգուշացումները, որ այս կամ այն ընտրության դեպքում արտաքին ուժերը կդիմեն ուժի՝ պատերազմ, հեղափոխություն, արտակարգ դրություն կամ հեղաշրջում։ «Լավագույն» դեպքում, եթե ընտրությունները տեղի ունենան, Հայաստանը կկանգնի ամենադժվար որոշման առաջ՝ սահմանադրական հանրաքվե, որի արդյունքը կլինի Երրորդ Հանրապետության վերացումը՝ առանց Չորրորդ Հանրապետության ստեղծման հստակ հեռանկարի։ Արտաքին ուժերը չեն թաքցնում, որ հանրաքվեն իրենց համար ավելի կարևոր է, քան Հայաստանում ընտրությունների արդյունքը։
Եթե իշխող թիմը փորձի անամոթաբար գողանալ մեր հաղթանակը խարդախության միջոցով, նրանք կստանան իսկական ժողովրդական հեղափոխություն։ Ռոբերտ Քոչարյանը սա հայտարարել է մայիսի 25-ին Սիսիանի բնակիչների հետ հանդիպման ժամանակ։
Կրեմլը, խոսելով Երևանի «ազատ ընտրության» մասին, հիշեցնում է Ուկրաինայի մասին. նրա փորձը՝ շարժվելու դեպի ԵՄ, «հանգեցրեց պետական հեղաշրջման, Ղրիմի գործի, Ուկրաինայի հարավ-արևելքի դիրքորոշման և ռազմական գործողությունների», – գրում է «Օբոզրևատելը»։
Վերլուծաբանները զգուշացնում են Հայաստանում նախընտրական գործընթացների հնարավորության մասին։
«Ակնհայտ է, որ ռուսամետ ընդդիմությանը շահագործելու մի քանի սցենարներ կլինեն։ Նրանք, հավանաբար, կհայտարարեն Փաշինյանի պաշտոնանկության և «Հայաստանի փրկության կոմիտեի» նման ինչ-որ ինքնահռչակ մարմնի ստեղծման մասին։ Հնարավոր է նաև եվրոպամետ հայ առաջնորդի ֆիզիկական սպանությունը։ Կիրակի օրը նախատեսված ընտրությունների կայանալը կախված կլինի նրանից, թե արդյոք ռուսական ուժերը կկարողանան գրավել Հայաստանի բոլոր կարևոր պետական հաստատությունները առանց լուրջ խնդիրների կամ կորուստների», – գրում է «Օբոզրևատելը»։
Եվրամիությունը աշխատանքային խումբ է ուղարկել Հայաստան՝ «ռուսական հիբրիդային սպառնալիքների» դեմ պայքարելու համար, իսկ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն այսօր ժամանում է Հայաստան՝ մի քանի կարևոր համաձայնագրեր ստորագրելու համար։ Ըստ երևույթին, այս համաձայնագրերը նախատեսված են ապահովելու 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ձեռք բերված համաձայնագրերի անշրջելիությունը։
Մինչդեռ, իշխող կուսակցության առաջնորդը զգուշացնում է, որ եթե ինքը չընտրվի, սեպտեմբերին պատերազմ կլինի: Այլ կերպ ասած, եթե Հայաստանում հաղթեն այն ուժերը, որոնք չեն անցկացնի հանրաքվե և չեն վերացնի Երրորդ Հանրապետությունը, արտաքին խաղացողները դա կանեն ուժով: Բաքվում և Անկարայում, իշխանությունների «խաղաղության հայտարարությունների» ֆոնին, վերլուծաբանները պարզ խոսում են ռազմական սցենարի մասին: Բաքուն նաև մտադիր է Նախիջևանում ֆորում անցկացնել «Արևմտյան Ադրբեջանի վերադարձի» թեմայով:
Մոսկվան զգուշացնում է, որ Հայաստանի ընտրությունների անբարենպաստ արդյունքը կհամարի «արևմտյան հեղաշրջում» և կձեռնարկի գործողություններ: Սակայն պարզ չէ, թե որ արդյունքը կլինի բարենպաստ Մոսկվայի համար: Եվրամիությունը իր հերթին հայտարարում է, որ թույլ չի տա «Մոսկվայի միջամտությունը», նաև թույլ չի տա Հայաստանին հրաժարվել 2022 թվականի Պրահայի համաձայնագրերից (սովետական սահմաններից): Բաքուն և Անկարան պնդում են Հայաստանում հանրաքվե անցկացնելու վրա՝ գիտակցելով, որ սա միակ միջոցն է, որով նրանք կարող են օրինականացնել իրենց օկուպացիոն քաղաքականությունը:
Հայաստանում առաջիկա հանրաքվեն աջակցող ուժերը ակտիվորեն աշխատում են ռուսամետ ուժերի դեմ՝ բացահայտելով ինչպես իրական, այնպես էլ կեղծ կոմպրոմատներ: Ինչպես պարզել է «Դոսյե կենտրոնը», Մոսկվան որոշել է այս ընտրություններում չկենտրոնանալ մեկ թեկնածուի վրա. Ռուսաստանի հետ կապեր ունեցող քաղաքագետներն ու ինֆորմատորները փորձում են միաժամանակ աջակցել մի քանի քաղաքական ուժերի, որոնց հետ համագործակցությունը կարող է օգտակար լինել Ռուսաստանի համար։
Սակայն վերլուծաբանները նշում են, որ Ռուսաստանի քաղաքականությունը նպատակ չունի Հայաստանը պահել Ռուսաստանի սահմաններում, այլ մղել Հայաստանին ինքնալուծարման, որը թույլ կտա Ռուսաստանին «խաղաղ» դուրս գալ Հարավային Կովկասից և Կարսի պայմանագրից՝ սա ներկայացնելով որպես «Ռուսաստանից հրաժարված հայերի արևմտյան ընտրություն»։
Ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերն իրենք, չնայած փորձում են մեկ-մեկ խոսել ներքին բարեփոխումների ծրագրի մասին, ամեն անգամ ստիպված են դրանք պայմանավորել արտաքին ընտրությունով։
Սամվել Կարապետյանը խոսում է «Սաֆարովի դեմ օրենքի» ընդունման մասին՝ 300,000 ադրբեջանցու Հայաստան վերաբնակեցումը կանխելու համար։
Վայքում Իշխան Սաղաթելյանը պնդում է, որ եթե սահմանազատումը շարունակվի և Տիգրանաշենը հանձնվի, ապա այս ճանապարհով Վայք գնալն այլևս հնարավոր չի լինի։
Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարում է, որ Սյունիքը կարժանանա նույն ճակատագրին, ինչ Արցախը, եթե ներկայիս քաղաքականությունը շարունակվի։ Միևնույն ժամանակ, նա ասում է, որ եթե իշխանության գա, չի մտադիրվում «զրոյացնել» բանակցությունները, այլ պարզապես կլրացնի համաձայնագրերը երաշխավորներով՝ իդեալական դեպքում՝ ի դեմս Ռուսաստանի, Միացյալ Նահանգների և Չինաստանի։
Նիկոլ Փաշինյանն ավելի շատ խոսում է ճանապարհների ապաշրջափակման և նոր հաղորդակցությունների կառուցման մասին՝ հստակ ակնարկելով, որ դա հնարավոր կլինի, եթե Հայաստանը հրաժարվի Երրորդ Հանրապետության հիմքերից, ճանաչի իրեն որպես «խաչմերուկ»՝ խորհրդային սահմաններով և լիովին կախված լինի Թուրքիայից և Ադրբեջանից: Բաքվի և Անկարայի համաձայնությունը՝ Վրաստանի միջոցով Հայաստանի համար հաղորդակցությունները «բացելու» վերաբերյալ, համարվում է դիվանագիտական դարակազմիկ հաջողություն: Ի՞նչ կլինի հետո, երբ Նախիջևանը «բացվի». չէ՞ որ եթե Տիգրանաշենի հանձնումից հետո Հայաստանը հարավը կտրվի երկրի «մայրցամաքային մասից», ապա այն լիովին կախված կլինի Նախիջևանով անցնող ճանապարհից, որը, ի դեպ, նոր Սահմանադրությամբ նույնպես կճանաչվի որպես «Ադրբեջանի մաս»:
Չնայած Երևանի հորդորներին և ռուսական զորքերի ներկայությանը, արցախցիների՝ Ադրբեջանի իրավասության տակ մնալուց հրաժարվելը հանգեցրել է նրան, որ Ադրբեջանը միջազգային մակարդակով ընկալվում է ոչ թե որպես իր հողերը “վերադարձրած” պետություն, այլ որպես էթնիկ զտումների կազմակերպիչ և հազարամյա քրիստոնեական ժառանգության ոչնչացնող: Բաքուն չի կարող դա թույլ տա Հայաստանի մնացած մասի հետ, ուստի անհրաժեշտ է հանրաքվե, որտեղ հայերն իրենք կօրինականացնեն ցեղասպանությունը։
Լուսանկարում պատկերված է Երասխը, որտեղ ներկայումս կենտրոնացած են բազմաթիվ երկրների շահերը։