Ապրիլի 10-ին «Մարաղա․ շարունակվող ցեղասպանություն. չընդհատվող պայքար» խորագրով քննարկման ժամանակ Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանն անդրադարձավ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններին։

«Հայաստանի ու իրական Հայաստանի հակադրության մասին կան հայտարարություններ, ինչը ցավալի է, բայց և իրականություն։ Մենք ոչ թե ամեն անգամ նոր ցեղասպանություն ենք ունեցել, այլ ունեցել ենք մի ընդհանուր ցեղասպանական շղթայի 30-ամյա ընդհատված ժամանակահատված։ Եվ մինչեւ դա էլ 70-ամյա ժամանակահատվածում՝ սկսած Շուշիի ջարդերից, Բաքվի ջարդերից, հետո գալիս հասնում ենք Սումգայիթ, նորից Բաքու, Կիրովաբադ, Մարաղա, Հյուսիսային Արցախ, եւ այսպես շարունակ։ Եվ 30 տարի մեր Պաշտպանության բանակի շնորհիվ կանխվել է հայ ժողովրդի ցեղասպանությունը։ Այսինքն՝ ոչ թե առանձին դրվագներով ցեղասպանություն էր սա, այլ ամբողջական ցեղասպանության առանձին արարներ։

Եվ այսօր էլ չի վերացել այդ վտանգը, եթե հետեւեք, ապա կտեսնեք, որ միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունները, այց թվում՝ ցեղասպանագիտությամբ զբաղվող կենտրոններն անընդհատ ահազանգում են ՀՀ-ում հայ ժողովրդին սպառնացող ցեղասպանության մասին։ Եվ պետք է առնվազն չգիտեմ ինչ աստիճանի պարզամիտ լինել, որ այս ամեն ինչը չտեսնել, եւ խոսել՝ եկեք հրաժարվենք պատմական Հայաստան ասվածից եւ խոսենք իրական Հայաստանի մասին։ Լավ, դու խոսեցիր իրական Հայաստանի մասին, բայց քո պատմական թշնամին չի փոխվում։ Այսինքն՝ յաթաղանը ձեռքին եկել քեզ սպանում է, եւ դու խոսում ես չգիտեմ ինչերի մասին, խոսում ես հարեւանության մասին։ Եվ այս վտանգը չի վերանալու, այդ ֆոնին իրական պատմություն կա, թե ինչպես կարելի է այդ վտանգը չեզոքացնել, եւ այդ իրական պատմությունը Պաշտանության բանակն էր, այսինքն՝ Զինված ուժերն է, որը տալիս է այդ հնարավորությունը՝ ինքդ քեզ պաշտպանելու եւ չթողնելու, որ կրկնվի ցեղասպանության շղթան»,- ասաց Գեղամ Ստեփանյանը։

Նրա խոսքով՝ այս ամենից հայ ժողովուրդը պետք է դասեր քաղի եւ որպես ազգ՝ խելքը գլուխի հավաքի՝ հասկանալով, որ ցեղասպանության վտանգը եւ սպառնալիքը՝ լինի դա Մարաղա, Սումգայիթ, Բաքու, Շուշի, թե ամբողջ Արցախը, չի դադարելու, եթե դու քո ազգային նպատակները դնում ես մի կողմ եւ սկսում ես խոսել մի լեզվով, որով տարածաշրջանում որեւէ մեկը չի խոսում։

Ըստ Ստեփանյանի՝ թշնամու ձեռագիրը չի փոխվել․ «Ընդամենը օրեր առաջ Ստեփանակերտի փողոցում Արցախում մնացած հազվադեպ մարդկանցից մեկին ծաղրում էին ուղղակի, խոսքը տարեց մարդու մասին է։ Այսինքն՝ էլ ի՞նչ պետք է լինի, որ հասկանանաք, մարդկանց ուղեղը մտնի, որ այլ տարբերակ, քան սեփական ուժերով պատասխանատվության ենթարկելը չկա՝ օգտագործելով միջազգային ատյանները, չկա։ Սա է այն ճանապարհը, որը կարող է կանխել այս չընդհատվող ցեղասպանությունների շղթան»։

Արցախի ՄԻՊ-ն ասաց, որ այն քայլերը, որոնք պետք է միտված լինեին միջազգային հարթակներում Ադրբեջանին պատժի ենթարկելուն, չեն արվել։ «Հայաստանի իշխանությունների կողմից այսօր խոսվում է Ադրբեջանի դեմ հայցերը հետ կանչելու եւ դրանցից հրաժարվելու մասին, ինչը ոչ այլ ինչ է, քան համաձայնություն հայտնել Մարաղային, Բաքվին, Սումգայիթին եւ այն ամեինին, ինչը տեղի է ունեցել Արցախի ժողովրդի հետ՝ սկսած 2020 թվականից։ Մենք չպտեք է դադարենք պահանջատիրությունը առաջ մղել, անկախ նրանից, թե ով է դա ուզւոմ կամ չի ուզում, արդարությունը չի կարող բազմաթիվ երեսներ ունենալ։ Արդարությունն այն է, որ ոճրագործ ժողովրդի վերահսկողության տակ Արցախում հայի գոյությունն անհնար է, արդարություն այն է, որ այս մարդիկ, որոնք զոհ են գնացել ադրբեջանական ոճրագործություններին, ի վերջո պետք է տեսնեն, որ Ադրբեջանը ենթարկվում է պատասխանատվության։

Իսկ դրա համար պետք է օգտագործել բոլոր ատյանները՝ պահանջատիրությունը տեղ հասցնելու համար։ Շրջափակումը Լուի Մորենո Օկամպոյի կողմից գնահատվել է որպես ցեղասպանություն, ես ամբողջությամբ համաձայն եմ, այն, ինչ արել է Ադրբեջանը 2020 թվականից հետո, ոչ միայն շրջափակման ժամանակ, այս գործողությունները միտված էին նրան, որ հայ մարդն ուղղակի հրաժարվի Արցախից, դուրս գա։ Եվ տեսնելով, որ դա չի լինում, ի վերջո 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին հերթական հարձակումն են գործել, եւ օգտվեով անպատժելիությունից, երբ ռուս խաղաղապահները միջամտություն չեն ցուցաբերում, իսկ միջազգային դերակատարներն ուղղակի աչք են փակել այդ ամենի վրա, Ադրբեջանը ժամանակավոր ավարտին է հասցրել Արցախի նկատմամբ իր ցեղասպանական նպատակները եւ այսօր էլ անցել է Հայաստանի Հանրապետությանը»,- հավելեց Գեղամ Ստեփանյանը։

 

Հայաստան խմբակցության ղեկավարի հարցին, թե ինչու է Փաշինյանը փակել Արցախի հարցը այն պարագային, երբ կառավարության ծրագրում լիովին հակառակն է գրված, վերջինս պատասխանել է, թե հետո բացել կարդացել են փաստաթղթերը եւ տեսել, որ Արցախի հարցը փակված է վաղուց։ Հայաստան «ընդդիմադիր» խմբակցությունը եւ իշխող քպ-ն հանրությանն արդեն ծանոթ սցենարով շարունակում են բեմադրել տեսարաններ, որի իմաստը հանրությանը տեղի ունեցողին անցնցում համակերպելն է։

Տվյալ պարագային հարցուպատասխանը պետք էր Արցախի հարցը փակված հայտարարելու, Տավուշի գյուղերն այսպես կոչված «ադրբեջանի» տարածք հռչակելու եւ ամենակարեւորը՝ Հայաստանի՝ որպես պետականության, լեգիտիմությունը կասկածի տակ դնելու համար։ Փաշինյանը հայտարարեց, թե Հայաստանի սահմանները դեռ պետք է ճանաչվեն։

Փաշինյանը նոր չէ, որ այս մասին հայտարարում է։ «Լեգիտիմություն» եզրը նա շրջանառության մեջ դրեց Արդարադատության նախարարությանը հանդիպման ժամանակ։ Կարող է հարց առաջանալ՝ ինչու է Փաշինյանը մի կողմից խոսում 29,8-ի եւ Ալմաթիի հռչակագրի մասին, մյուս կողմից հայտարարում, թե ՀՀ սահմանները դեռ պետք է չանաչվեն։ Եթե դեռ ճանաչված չեն, ապա ինչու է պարբերաբար տարածքներ նվիրաբերում այսպես կոչված «ադրբեջանին» եւ հիմնավորում դա «միջազգայնորեն չանաչված սահմաններով»։ Եթե Հայաստանի սահմանները դեռ պետք է ճանաչվեն, ուրեմն դեռ պետք է ճանաչվեն նաեւ այսպես կոչված «ադրբեջանի» սահմանները։

Ակնհայտ է միակողմանի գործընթացը, ակնհայտ է նաեւ, որ այն առաջնորդում է Փաշինյանը։ 29,8-Ալմաթին հանրության աչքին թոզ փչելու համար են, իրականությունը Հայաստանի սահմանները դեռ պետք է ճանաչվեն արտահայտությունն է։ Այսինքն՝ Փաշինյան-քպ-ի այն թեզը, ըստ որի՝ Հայաստանը տարածք, պատմություն, ինքնություն չունի։ Սա Հայաստանի պետականությունը լուծարելու գործընթացի «գաղափարաբանությունն» է, որը պետք է տեղի ունենա «լեգիտիմորեն», այն, ինչ արդարադատության նախարարությանը, իրավական համայնքին հրահանգում էր Փաշինյանը հայտնի հանդիպման ժամանակ։

Տավուշի 4 գյուղերի հանձնումը այս գործընթացի գործնական մեկնարկն է։ Այդ գյուղերի հանձնումով ՀՀ սահմանադրական տարածքում կիրառության մեջ է դրվելու Արցախում կիրառված սխեման (մանրամասն տես այստեղ)։

Նիկոլ Փաշինյանը, ով այսօր հռչակեց Հայաստանի հանձնման «մանիֆեստը»՝ չփորձելով անգամ հայոց պետականության վերացման ծանրակշիռ հիմնավորումներ գտնել, Արցախի մասին հարցերը «լուծեց» ավելի «գլոբալ» խնդիրներում և մարտահրավերներում։

Եվ քանի որ քաղաքական կրկեսում հարցերի էության խեղաթյուրումն ու այլասերումը չի վիճարկվում (Փաշինյանին ոչ ոք դատի չի տվել, իմպիչմենտի գործընթաց չի սկսել, իսկ խորհրդարանական ընդդիմությունը քաղաքական և իրավական գնահատականներով հանդես չի եկել Արցախում տեղի ունեցածի, Ռուսաստանի և մյուսների դերի վերաբերյալ), Փաշինյանը «ձիու վրա է» և ազատություն է տալիս պերճախոսությանը։ Ընդդիմությունը, ծուլորեն վիճելով, ընդհանուր առմամբ իրեն չափազանց ջենտլմենական է պահում` իրական գործընկերոջ և հանցակիցի պես:

Փաշինյանը հռետորական պոռթկման մեջ մեղադրել է Արցախի (2023թ. օգոստոս-սեպտեմբերին ընտրված) ղեկավարությանը Հայաստանում հեղաշրջման փորձի մեջ (!)՝ փաստորեն ասելով, որ արցախցիներն յուրովի “ինքնորոշվել են”. նրանք հասկացել են, որ 2023 թ. Ղարաբաղում «չի ստացվում» և որոշեցին միասին տեղափոխվել Երևան՝ իշխանությունը Փաշինյանից վերցնելու և ռուսներին տալու համար։

Փաշինյանը նաև ակնարկել է, որ հնարավորություն կար, որ Ստեփանակերտը բանակցություններ սկսի Բաքվի հետ եվրոպական հարթակում, բայց նրանց «թույլ չտվեցին» գնալ՝ ըստ երևույթին ակնարկելով ռուսներին։ Այն, ինչի մասին Ստեփանակերտը պետք է խոսեր Բաքվի հետ, կարելի է կռահել՝ բանակի զինաթափում, զինվորականների (այսինքն՝ գրեթե բոլոր տղամարդկանց) հանձնում, ադրբեջանական անձնագրեր գերիների ընտանիքների համար և այլն։

Արցախի ժողովուրդն ընտրեց երկրորդ տարբերակը՝ կոլեկտիվ արտագաղթ՝ ողջ արական բնակչության ոչնչացման սպառնալիքի ներքո։

Ի՞նչ արեց Հայաստանի ղեկավարությունը, որ արցախցիներն միայն այս երկու տարբերակները չունենան։ Փաշինյանը պատասխանելու փոխարեն փորձում է Արցախի ողջ բնակչության արտագաղթը ներկայացնել որպես Հայաստանում իշխանությունը տապալելու և իշխանության ղեկը Ռուսաստանին վերադարձնելու ցանկություն (կարծես հիմա այդ սանձերը Ռուսաստանի ձեռքում չեն)։

«ԼՂ-ի հետ տեղի ունեցածը ոչ թե ԼՂ-ի, այլ Հայաստանի դեմ հերթական դավադրության մասին է՝ Հայաստանին պատերազմի մեջ ներքաշելու, Երևանում ներքաղաքական քաոս սարքելու, օրինական իշխանությունը տապալելու և խամաճիկ կառավարություն ստեղծելու նպատակով, ըստ էության՝ Հայաստանի վերացման հանձնախումբ։ Բայց դա չստացվեց, քանի որ ՀՀ ժողովուրդը հավատաց իշխանության գնահատականներին։ ԼՂ-ից մեր քույրերն ու եղբայրները նույնպես չեն մասնակցել օտար օրակարգերի իրականացմանը։ Վերջին տարիներին նրանց պատրաստում էին դրան՝ փորձելով նրանց մեջ ատելություն սերմանել Հայաստանի կառավարության և պետականության նկատմամբ։ Պետք է հարգանքի տուրք մատուցել ԼՂ-ից բռնի գաղթականներին այն բանի համար, որ նույնիսկ ողբերգական պահերին նրանք ցուցաբերեցին բացառիկ պետական մտածելություն։ Ինչը չի կարելի ասել նրանց էլիտայի մասին»։

Եւ դա ասում է Հայաստանի վարչապետը, այն Հայաստանի, որի հետ Արցախը 30 տարի անհաջող կերպով փորձում է վերամիավորվել, և ով անգամ տեղահանությունից հետո Արցախի բնակիչներին չի ճանաչել որպես ՀՀ քաղաքացի։ Սարուշենի և արցախյան մյուս գյուղերի բնակիչները, ովքեր սեպտեմբերի 19-ից ստիպված են եղել դժոխքի յոթ շրջանով անցնել իրենց ընտանիքները փրկելու համար, զարմացած նայում են միան իր իշխանության մասին մտահոգ Փաշինյանին։ Գրեթե 7 ամիսների ընթացքում Հայաստան գաղթած արցախցիները ոչինչ չարեցին, որը կարող էր վտանգել Հայաստանի անվտանգությունն ու կայունությունը։

Ի տարբերություն Փաշինյանի՝ արցախցիներն ունեն բնածին պետական ​​մտածելակերպ, և պետությունն ընկալում են որպես հավաքական անվտանգության և բարգավաճման երաշխավոր, այլ ոչ՝ որպես հավերժական իշխանության երաշխիք՝ Փաշինյանի կամ մեկ ուրիշի համար։