Step1.am-ի հարցերին պատասխանել է Արցախի օմբուդսմեն Գեղամ Ստեփանյանը։

Պարոն Ստեփանյան, ինչպե՞ս եք գնահատում Արցախի շրջափակման հարցով ՄԱԿ ԱԽ-ի նիստի արդյունքները։

-Ընդհանուր առմամբ դրական եմ գնահատում ՄԱԿ ԱԽ-ի քննարկումները: Հատկապես կային պետություններ, որոնց ելույթները ամբողջությամբ արտահայտել են իրավիճակը Արցախում: Խոսքը Ֆրանսիայի, Մալթայի, ինչպես նաև Եվրոպական միության ներկայացուցչի մասին է, որի ելույթը բավականին ռելևանտ էր:

Պետք է նաև ի գիտություն ընդունել, օրինակ, հենց ՄԱԿ-ի ներկայացուցչի ելույթը, որը հիմնված էր բացառապես Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի կողմից տրամադրված տեղեկությունների վրա։ Նա նաև նշել է, որ անկողմնակալ տեղեկության աղբյուր չունի: Սա նաև ՄԱԿ-ի բացթողումն է, որ 8 ամիս շարունակվող շրջափակման պարագայում կառույցը մատը մատին չի տվել անկողմնակալ աղբյուր գտնելու համար:

Իմ ակնկալիքը եղել է այն, որ կլինեին ավելի թիրախային կոչեր, պահանջներ, քան պրոտոկոլային բառապաշար, բայց որոշ պետությունների պարագայում փաստորեն տեսանք միայն երկրորդը: Ես դեռևս հույս ունեմ, որ այս ամենը կտեսնենք բանաձևի տեսքով:

ՀՀ-ի պահով պետք է նշեմ, որ ընդունելի էին ներկայացված պահանջները՝ հումանիտար աղետ, ցեղասպանության վտանգ, բայց իմ կարծիքով, պակասում էր շեշտադրումը Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման հարցի վրա:

-Դուք նշել եք ՄԱԿ-ի գործունեության մասին: Ըստ ձեզ, ինչպիսի՞ն պետք է լինեն  միջազգային հանրության, կազմակերպությունների գործողությունները միջազգային իրավունքի համատեքստում:

-Բացարձակ ճշմարտությունն այն է, որ պետք է փաստահավաք խումբ ուղարկել Արցախ, որպեսզի տեղում ծանոթանան իրավիճակի հետ: Եվ, տեսեք, նրանք պնդում են, որ չեն ստանում հավաստի տեղեկություններ Արցախում տիրող իրավիճակի մասին: Միակ կառույցը, որի միջոցով տեղեկություն են ստանում ԿԽ միջազգային կոմիտեն է: Ե՛վ Հայաստանում, և՛ Ադրբեջանում առկա է ՄԱԿ-ի գրասենյակներ, և իմ կարծիքով, թեկուզ խառը դելեգանտներով հնարավոր էր փաստահավաք խումբ ուղարկել տեղում իրավիճակը գնահատելու համար:  Խոսքը իհարկե չի վերաբերվում այդ կառույցների հայ և ադրբեջանցի աշխատողներին, այլ՝ միջազգային դելեգանտներին:

Շրջափակման առաջին ամիսներին, երբ ես դեռ Երևանում էի, հանդիպումների ժամանակ նշում էի, որ ավելի ճիշտ է՝ փատահավաք խումբ գա և տեղում ծանոթանա իրավիճակին: Ինչպես տեսնում ենք, արդեն 8 ամիս է, չնայած մեր հորդորներին, խնդրանքներին, այդ խումբը չկա:

Ես գիտեմ, որ հիմական խոչընդոտը Ադրբեջանն է: Օրեր առաջ ԵԱՀԿ-ի նախագահը հայտարարություն է տարածել, որ իր օգնականին հանձնարարել էր այցելել Բերձորի (Լաչինի) միջանցք և իրեն զեկուցել իրավիճակը: Հարց է ծագում, թե ի՞նչ պետք է զեկուցի միջանցքի տարածքից: Այստեղ երևում են միջազգային հանրության երկակի ստանդարտները:

-Արդյո՞ք պետք է ինչ- որ փոփոխություն սպասել ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդի նիստից հետո։

– Կարծում եմ, որ դա եզակի չի լինելու: Այսինքն, եթե չեմ սխալվում, ԱՄՆ-ի ներկայացուցչի կողմից նշվել է, որ ԱԽ-ն պետք է հետևի իրադարձությունների զարգացմանը, այսինքն իր ուշադրության կենտրոնում պահի Արցախում տիրող իրավիճակը: Կարծում եմ՝  այդպես էլ կլինի:

Ինչպես արդեն նշել եմ, ես դեռ հույս ունեմ, որ այս նիստը ամրագրվելու է որոշակի փաստաթղթի տեսքով, և առկա բոլոր պրոցեսները պետք է բխեն այդ տրամաբանությունից: Այլընտրանք չկա, քան պարտադրել Ադրբեջանին բացել միջանցքը, ինչը տեսանելի էր նաև ԱԽ-ում հնչեցված հասցեական կոչերից:

-Իսկ կան արդյո՞ք նախադեպեր, երբ Հաագայի դատարանի, ՄԱԿ ԱԽ-ի որոշումները չեն կատարվել։

-Իհարկե կան, և բավականին շատ: Հենց դրա համար ՄԱԿ-ն՝ իր Կանոնադրության 7-րդ գլխի համաձայն իրավունք ունի կիրառելու, կոնսոլիդացնելու միջազգային զորքեր, այդ թվում օդային, ցամաքային զորքեր և հարկադրանքի այլ միջոցներ՝ իր կայացրած որոշումները կյանքի կոչելու համար:

ՄԱԿ ԱԽ-ի կողմից ընդունված բոլոր փաստաթղթերը, որոնք իրենց մեջ որոշում են պարունակում, պարտադիր են իրականացման համար: Եթե կոչեր, հորդորներ են պարունակում, ապա դա պարտադիր կատարման չէ: Կարծում եմ, իրավիճակի կրիտիկականին մոտենալուն զուգահեռ ՄԱԿ-ի արձագանքը համապատասխան է լինելու:

-Իսկ կարող եք նշել, ո՞ր պետությունն էր, որը չի իրականացրել ՄԱԿ-ի պահանջները։

-Եթե չեմ սխալվում, Դարֆուրի պարագայում էր եղել: Սակայն բոլոր կոնֆլիկտներում էլ անմիջապես ներգրավելու անհրաժեշտություն եղել է, նաև հենց օդային մարդասիրական օգնություն ուղարկելը՝ հաղթահարելով տվյալ պետության սուվերենությունը: Հիմա փաստացի խոչընդոտը Ադրբեջանի սուվերենությունն է համարվում, սակայն երբ ամբողջությամբ արձանագրվում է, որ ցեղասպանության, սովամահության վտանգ կա, ՄԱԿ-ը իրավունք ունի շրջանցելու նույնիսկ պետության սուվերենությունը և փրկելու մարդկանց կյանքը։

Ալվարդ Գրիգորյան

Օգոստոսի 17-ին Բերձորի (Լաչինի) միջանցքում տեղակայված ապօրինի անցակետի մոտակայքում ադրբեջանական կողմը կտրել է օպտիկամանրաթելային մալուխը՝ խափանելով Արցախի ինտերնետ կապը:

Step1.am հարցերին պատասխանում է Արցախի օմբուդսմեն Գեղամ Ստեփանյանը։

– Ադրբեջանի կողմից ինտերնետ կապի խաթարումը ևս մեկ անգամ ոտնահարում է արցախցիների իրավունքները, ինչպե՞ս կարող եք մեկնաբանել:

– Երեկ՝ օգոստոսի 17-ին Ադրբեջանի կողմից կտրվել է համացանցի մալուխը, որն ապահովում էր կայուն համացանցի առկայությունն Արցախում: Մենք ունենք նաև ապացույցներ, որ այդ ամենը դիտավորյալ է իրականացվել:

Փաստորեն, արդեն մեկ օր է, ինչ Արցախը զրկված է կայուն համացանցից, և այժմ համացանցը միայն ռադիոկապի միջոցով է հասանելի։ Հաշվի առնելով, որ Շուշիի հատվածում այն ևս խլացվում է Ադրբեջանի կողմից, կապը չափազանց անկայուն է և թույլ:

Մալուխի վերանորոգման մասով բանակցություններ են տարվում, այդ թվում  նաև ռուս խաղաղապահների միջամտությամբ, սակայն դեռևս անարդյունք:

Պետք է փաստել, որ համացանցը այն միակ ենթակառուցվածքներից է, որ Արցախը կապում է արտաքին աշխարհի և Հայաստանի հետ: Այս քայլով Ադրբեջանը նախ զրկում է արցախցիներին տեղեկատվություն փնտրելու, ստանալու և տրամադրելու իրավունքից, որն արձանագրված է միջազգային փաստաթղթերով: Ադրբեջանը նաև նպատակ է հետապնդում խլացնել արցախցիների ձայնը, արտաքին աշխարհի համար անհասանելի դարձնել Արցախում տիրող հումանիտար ճգնաժամի հետևանքները, ինչպես նաև նպատակ է հետապնդում շարունակել ցեղասպան գործողությունները Արցախի դեմ:

-Մենք նաև տեղեկացված ենք, որ համացանցի խափանումը տեղի է ունեցել ցեղասպանության կանխարգելման թեմայով մամուլի ասուլիսից րոպեներ առաջ:

-Այո՛, դա իսկապես այդպես է, ես և ևս մեկ բնակիչ պետք է մասնակցեինք այդ ասուլիսին, սակայն րոպեներ առաջ համացանցը խափանվում է, և մենք կարողանում ենք ասուլիսին միանալ 40 րոպե ուշացումով: Բայց պետք է նշեմ, որ այնուամենայնիվ այն ուղերձներն, որոնք նախատեսվում էին մամուլի ասուլիսի ժամանակ հնչեցնել, այդպես էլ չհնչեցվին համացանցի անընդհատ անջատումների, կապի թույլ լինելու պատճառով:

Ասուլիսին մասնակցում էին շուրջ 130 միջազգային լրագրողներ, որտեղ ես, Արցախի ԱԳՆ նախարարը, միջազգային քրեական դատարանի հիմնադիր, դատախազ Լուիս Օկամպոն և արցախցի Ալվինա Ներսիսյանը ներկայացված էին որպես բանախոսներ: Ասուլիսը հրատապ էր և կոչված էր Արցախում շարունակվող ցեղասպանական քաղաքականության շարունակման վերաբերյալ տեղեկություններր հաղորդել: Ընդ որում ընտրվել էին բանախոսներ, որոնք պետք է ներկայացնեին իրավիճակը և՛ մարդկային տեսանկյունից, և՛ իրավաբանական, և՛ քաղաքական հստակ գնահատական կհնչեցնեին: Բայց պետք է արձանագրենք, որ համացանցի խաթարումը թույլ չտվեց իրականացնել այս ամենը:

Փաստորեն, խաթարելով համացանցի առկայությունը, Ադրբեջանը փորձում է ոչ միայն սեղմել օղակը Արցախի շուրջ, այլև լրիվությամբ կտրում է կապը Արցախի և աշխարհի միջև, ինչը հնարավորություն է տալիս Ադրբեջանին ավելի ուժեղացնել ճնշումը և խորացնել ճգնաժամը Արցախում:

Ի հավելումն վերոնշյալի՝  նման քայլով Ադրբեջանը խորացնում է արցախցիների հոգեբանական տառապանքները, քանի որ բաժանված ընտանիքների շփում հաստատելու միակ հիմնական միջոցը համացանցն էր: