Ռուսաստանն ինքն է ուզում ազատվել Հայկական երկաթուղիներից

Երեկ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայկական երկաթուղիները պատկանում են Հայաստանին, և որ այն պետք է օգտագործվի մեր հայեցողությամբ: Փաշինյանը ակնարկեց, որ կբանակցի Ռուսաստանի հետ՝ կոնցեսիան դադարեցնելու համար, և եթե Ռուսաստանը հրաժարվի դադարեցնել մինչև 2038 թվականը գործող պայմանագիրը, Հայաստանը կարող է հայց ներկայացնել Միջազգային արբիտրաժ։

Ռուսաստանի արձագանքը, ընդհանուր առմամբ, հանգիստ էր. Մոսկվան չասաց, որ մտադիր չէ դադարեցնել կոնցեսիան, այլ միայն նշեց, որ եթե պայմանագիրը դադարեցվի, ապա կպահանջի իր ներդրումների վերադարձը՝ մոտավորապես 400 միլիոն դոլար: Փաշինյանը պատասխանեց, որ կարող է հակապահանջ ներկայացնել՝ տարեկան 2 միլիարդ դոլարի վճարում: Ավելի վաղ Հայաստանի կառավարությունը Հայկական երկաթուղիներում ռուսական ներդրումները գնահատել էր մոտավորապես 270,000 դոլար։

Այսպիսով, պահանջները կարող են «փոխհատուցվել», և Հայաստանը վերջապես կարող է վերադարձնել իր երկաթուղիները։

Հիշեցնենք, որ 2008 թվականի փետրվարի 13-ին Երևանում ստորագրվեց կոնցեսիոն պայմանագիր, որով պետական ​​սեփականություն հանդիսացող «Հայկական երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ն փոխանցվեց «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ-ի կառավարմանը, որը «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ-ի 100%-անոց դուստր ձեռնարկությունն է։ Համաձայնագիրը Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարությունը ստորագրել է նախագահական ընտրություններից մեկ շաբաթ առաջ։ Դրան նախորդել էր տենդեր, որը շահել էր հնդկական ընկերությունը, սակայն կառավարությունը պայմանագիրը ստորագրել է ռուսական պետական ​​կորպորացիայի հետ։

Ընդամենը մի քանի օր անց Հայաստանում տեղի ունեցան ընտրություններ, որոնցում հաղթեց Սերժ Սարգսյանը։ Այնուհետև տեղի ունեցան մարտի 1-ը, որը Հայաստանը մտցրեց երկարատև ճգնաժամի մեջ։ 2008 թվականի օգոստոսին Ռուսաստանը հարձակվեց Վրաստանի վրա, իսկ 2009 թվականին Սերժ Սարգսյանը Մոսկվայից հայտարարեց Թուրքիայի հետ «ֆուտբոլային դիվանագիտության» մասին։

Հայկական երկաթուղիները “գրավելով”՝ Մոսկվան, ըստ երևույթին, մտադիր էր ապահովել Աբխազիայով, ապա՝ Հայաստանից դեպի Թուրքիա երկաթուղու բացումը, այդպիսով դառնալով տարածաշրջանի ճանապարհների «տերը»։ Սակայն, 2020 թվականի կողմերը Ռուսաստանը այս ծրագրերը համարեց անիրատեսական և որոշեց «օգնել» Ադրբեջանին գրավել Արցախը, իսկ որպես «բոնուս» պահանջեց Մեղրիի երկաթուղին։ Հիշեցնենք, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության 9-րդ կետը նախատեսում էր Զանգեզուրի ճանապարհի բացումը Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի վերահսկողության ներքո։

Սակայն այս ծրագիրը նույնպես ձախողվեց. 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Ալիևը և Փաշինյանը Թրամփի հետ ստորագրեցին փաստաթուղթ, որով Մեղրիի ուղին անվանվեց «Թրամփի ճանապարհ»։ Վերջերս նույնիսկ նշանակվեց TRIPP+ հիմնադրամի կառավարիչ՝ Կոնստանտին Սոկոլովը, Սանկտ Պետերբուրգում ծնված ամերիկացի միլիոնատեր, հրեական ծագումով։ Եվ չնայած բոլորը խոսում են երկաթուղու «եվրասիական» լինելու մասին, Մոսկվան արդեն կորցրել է դրա հանդեպ հետաքրքրությունը։

Միևնույն ժամանակ, Թուրքիան և Ադրբեջանը կտրականապես հրաժարվում են բացել իրենց սահմանները Հայաստանի հետ մինչև Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունը և Երրորդ Հանրապետության վերացումը։ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ նոր Սահմանադրության տեքստը կարող է չհրապարակվել մինչև տարեվերջ։ Այլ կերպ ասած, հարցն այլևս արդիական չէ։

Երկաթուղու վերաբերյալ Փաշինյանը ակնարկեց, օրինակ, Ղազախստանին, ԱՄԷ-ին կամ Կատարին կոնցեսիան փոխանցելու հնարավորության մասին։ Նա դա բացատրեց նրանով, որ Հայաստանի «գործընկերները» չեն ցանկանում բացել Նախիջևանը և Թուրքիայի հետ սահմանը, քանի դեռ Հայկական երկաթուղիները պատկանում են Ռուսաստանին։

Ռուսաստանի ինչի՞ն է պետք Հայկական երկաթուղիները, եթե դրանք ոչ մի տեղ չեն տանում, և տարածաշրջանը Ռուսաստանի օգտին բացելու հեռանկար չկա։ Մոսկվան, հավանաբար, ցանկանում է ազատվել Հայկական երկաթուղիներից, որոնք դարձել են բեռ, բայց դա ուզում է անել այնպես, որ “մեղավորը” Հայաստանը լինի։

Հայաստանի որոշ շրջանակների խուճապային արձագանքը, որ ուր որա Ռուսաստանը Հայաստանին հարված կհասցնի, անհամաչափ է Ռուսաստանի հանգիստ արձագանքին, որը չի բացառում կոնցեսիայի դադարեցում՝ միայն թե գինը որոշվի։ Այնպես, ինչպես Ռուսաստանը չի բացառում Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը, եթե ժողովուրդը որոշի։