Արցախյան մեդիա. հիշողության բազա և իրավունքներն ու կարիքները ներկայացնելու հարթակ

Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնի Թվապատում ամենամյա մեդիա ֆորումն այս տարի անցկացվում է «Հետցնցում» խորագրի ներքո: Առաջին՝ «Մեդիան պատերազմից հետո և խաղաղությունից առաջ» խորագրով քննարկմանը մասնակցել են լրագրողներ և փորձագետներ Նելլի Ռաֆայելյանը, Սամվել Մելիքսեթյանը և Տաթևիկ Խաչատրյանը։

Լրագրող Նելլի Ռաֆայելյանը պատմեց, որ արդեն վեց տարի է, ինչ Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնը հավաքագրում է Արցախյան շարժման, պատերազմի, բանակցությունների, արցախցիների, ակունքների և դրամաների մասին պատմություններ: Կազմվել է մեծ արխիվ, և աշխատանքը շարունակվում է, սակայն պարզ չէ, թե երբ կհրապարակայնացվեն նյութերը՝ հաշվի առնելով իրավիճակի փխրուն և զգայուն բնույթը: «Սրանք պատմություններ են, որոնք լրատվամիջոցները չեն հասցրել տեսնել իրենց ամենօրյա աշխատանքում», – ասաց Նելլի Ռաֆայելյանը՝ նշելով, որ առանց նման «ոչ մեդիա» նյութերի պատմությունը չի կարող ամբողջական լինել։

Շատ արցախյան լրատվամիջոցներ իրենց արխիվները թողել են Արցախում, և նրանց կայքերը փակվել են, հավանաբար՝ ոչ իրենց կամքով։ Տեղահանությունից անմիջապես հետո Ստեփանակերտի մեդիա ակումբի նախագահ Գեղամ Բաղդասարյանը և մի խումբ համախոհներ դիմեցին Հայաստանի կառավարությանը՝ խնդրելով օգնություն Արցախի լրատվամիջոցների արխիվները վերականգնելու հարցում: Մասնավորապես, 1923 թվականին հիմնադրված «Ազատ Արցախ» թերթն ուներ 100-ամյա արխիվ: Իսկ Արցախի հանրային հեռուստատեսության արխիվը 1988 թվականից ի վեր պահպանել էր անգին կադրեր: Սակայն կառավարությունը որևէ հետաքրքրություն չցուցաբերեց այս հարցում:

Արցախցի լրագրող Տաթևիկ Խաչատրյանը ֆորումում խոսեց այն մասին, թե ինչ է նշանակում կորցնել ոչ միայն տունը, հայրենիքը և հարազատ միջավայրը, այլև հայտնվել մասնագիտական ​​ճգնաժամի մեջ։ Նա շնորհակալություն հայտնեց արցախցի լրագրողներին, ովքեր տեղահանությունից հետո չկոտրվեցին և շարունակեցին աշխատել։ Շատերը չկարողացան դա անել և անցան այլ մասնագիտությունների։

Տաթևիկը նաև շնորհակալություն հայտնեց միջազգային կազմակերպություններին, որոնք նույնիսկ տեղահանության ժամանակ, իրենց գործընկերների միջոցով Հայաստանում, արագորեն իրականացրին արցախյան լրագրողների կարիքների գնահատում, կազմակերպեցին դասընթացներ ինչպես մասնագիտական, այնպես էլ հոգեբանական ադապտացիայի համար և նույնիսկ ենթադրամաշնորհներ տրամադրեցին բովանդակության ստեղծման համար։ (Այս բովանդակության մեծ մասը հրապարակվել է Step1.am կայքում՝ խմբ.):

Տաթևիկ Խաչատրյանը նշեց, որ արցախցի որոշ լրագրողներ, որոնք այլևս մասնագիտորեն չեն լուսաբանում Արցախը, իրենց պարտականությունն են համարում ստեղծել տվյալների բազա, որը թույլ կտա արձագանքել հաճախ անհիմն մեղադրանքներին։ Նա օրինակ բերեց Հայկ Ղազարյանին, որը մանրակրկիտ կերպով տվյալներ է հավաքում Արցախում ռազմական գործողությունների վերաբերյալ՝ իր աշխատանքով արձագանքելով այն  «արցախցիները չեն կռվել» խոսույթին։

Տաթևիկ Խաչատրյանը Մարիամ Սարգսյանի հետ միասին վարում է «Պոդքաթ» փոդքասթը արցախյան բարբառով, որի համար նրանք ևս ֆինանսավորում են ստացել միջազգային դոնորների Հայաստանում գործող գործընկերներից: Այն հիշողությունների, հույզերի և պատմությունների հավաքածու է, այդ թվում՝ լրագրողական, որը նպաստում է համայնքի ամբողջական պահպանմանը։

Տաթևիկը շեշտեց մնացած արցախյան լրատվամիջոցների պահպանման կարևորությունը՝ մասնավորապես նշելով Արցախի հանրային հեռուստատեսությունը, որն այժմ գործում է շատ սահմանափակ ձևաչափով, նաև Step1.am-ը, որը 2023 թվականի մայիսից դարձել է ոչ միայն արցախի մասին կարևոր և հուսալի տեղեկատվության արխիվ, այլև հարթակ՝ արցախցիների իրավունքների և կարիքների ներկայացնելու համար։

Մեդիաֆորումին մասնակցել են բազմաթիվ լրագրողներ, ովքեր աշխատել են պատերազմական և ճգնաժամային իրավիճակներում՝ Մեծ Բրիտանիայից, ԱՄՆ-ից, Վրաստանից, Ուկրաինայից և Մոլդովայից: Նրանք կիսվել են իրենց փորձով՝ համաշխարհային իրավիճակը բնութագրելով որպես չափազանց վտանգավոր լրատվամիջոցների համար, բայց նաև ավելի պատասխանատու։