ԼՂՀ նախագծի ավարտը հնարավորություն է վերադառնալու 1989 թվականի որոշմանը

Երեկ Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ և Արցախի նախագահի պաշտոնակատար Աշոտ Դանիելյանը հայտարարեց հրաժարական տալու իր մտադրության մասին։

Իր հայտարարության մեջ Դանիելյանը պաշտոնը թողնելու որոշումը կապում է որոշակի միջոցների ծախսման վերաբերյալ իր շուրջը ծավալվող ինտրիգների հետ և նշում, որ ցանկանում է պաշտպանել Արցախի պետականությունը անհաճոյ պատմություններից։

«Արցախի պետականություն» արտահայտությունը կրկնվող թեմա է հայտարարության ողջ ընթացքում, սակայն ընդհանուր տպավորությունն այն է, որ Դանիելյանի հրաժարականը ազդարարում է հենց «Արցախի պետականություն» նախագծի ավարտը։

Հունիսի 8-ին Բաքուն բացահայտ հայտարարեց, որ ընտրություններից հետո Հայաստանի կառավարության առաջին խնդիրը պետք է լինի Արցախի պետական ​​մարմինների և դրանց հետ կապված ամեն ինչի փակումը։

Ընտրություններից հետո Արցախի պետնախարար Նժդեհ Իսկանդարյանը, որը նախկինում մտադիր էր հրաժարական տալ, հայտարարեց, որ կմնա իր պաշտոնում՝ օգնելու Արցախի ժողովրդին։ Նա նաև համոզված է, որ Արցախի ներկայացուցչության շենքը Երևանում կբռնագրավվի (հիշեցնենք, որ դատարանը որոշում կայացրեց շենքը ազգայնացնելու մասին՝ նույնիսկ որպես պատասխանող չնշելով Արցախի կառավարության ներկայացուցիչներին, որին շենքի սեփականության իրավունքն էր տրվել ի սկզբանե)։ Step1.am-ի հետ հարցազրույցում Իսկանդարյանն ասաց, որ խնդիրը շենքը չէ, այլ այն կառույցների գոյությունը, որոնք կներկայացնեն Արցախի ժողովրդի կոլեկտիվ իրավունքներն ու շահերը։

Ընտրություններից հետո Երևանի Ազատության հրապարակից հանվեց Արցախի դրոշը, իսկ Փաշինյանը խստորեն քննադատեց խորհրդարանում տեղադրված Արցախի դրոշները, որոնք ընդդիմադիր պատգամավորները վերջին հինգ տարիների ընթացքում ցուցադրաբար պահել են իրենց սեղանների մոտ խորհրդարանի դահլիճում։ Ակնհայտ է, որ Հայաստանի նոր խորհրդարանում այլևս չեն երևա Արցախի դրոշները։

Աշոտ Դանիելյանի հրաժարականը նշանակում է, որ կոնսենսուս է ձեռք բերվել «անկախ Արցախ» նախագիծը դադարեցնելու վերաբերյալ, և հարցն այն է, թե ինչ կփոխարինի Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությանը։ Արդյո՞ք Արցախի խորհրդարանը՝ Հանրային խորհրդի և այլ կոլեկտիվ կառույցների հետ միասին, կգտնի ուժ հայտարարելու Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության նախագծի ավարտի և Անկախության հռչակագրում և Հայաստանի Սահմանադրությունում ամրագրված «Միացում» գաղափարին վերադառնալու մասին։

Հիշեցնենք, որ 2024 թվականի հունվարի 1-ին ռուսական «Նովոստի»-ն որպես իր գլխավոր ամանորյա, «տոնական» լուր հայտնեց, որ «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահի հրամանագիրը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության լուծարման մասին ուժի մեջ է մտել հունվարի 1-ից»։ Դրանից հետո Մոսկվայում փակվեց Արցախի ներկայացուցչությունը, իսկ արցախցի պաշտոնյաները դարձան անցանկալի անձ Ռուսաստանում։ Այդ տարվա գարնանը՝ Արցախի հայաթափումից հետո և մինչև ռուսական զորքերի դուրսբերումը Արցախից, Ակնայում գտնվող ռուս գեներալը թուրք գեներալին հայտնեց, որ «Ռուսաստանը, Թուրքիայի հետ միասին, խաղաղություն է հաստատել Ղարաբաղում»։

2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը վերջնականապես փակվեց, և արցախյան հարցի շուրջ բանակցությունները տեղափոխվեցին հայ-ադրբեջանական ձևաչափ, որտեղ դրանք վերջնականապես «մահացան»՝ 2022 թվականի հոկտեմբերին կոմայից հետո՝ ԵՄ հովանու ներքո Պրահայի հուշագրում Արցախը «Ադրբեջանի մաս» ճանաչելուց հետո։

Այնուամենայնիվ, Ֆրանսիայում և մի շարք այլ երկրներում Արցախի ներկայացուցչությունները մնում են, իսկ Արցախի ղեկավարները շարունակում են ճանապարհորդել Եվրոպա, ԱՄՆ և Մերձավոր Արևելք: Սակայն պարզ է, որ նրանց չի թույլատրվում հանդիպումների ժամանակ քննարկել «վերադարձից» և մշակութային ժառանգության պահպանումից այն կողմ հարցեր: Ինքնորոշման իրավունքի, Արցախի հարցի ռազմական «լուծման» անթույլատրելիության, էթնիկ զտումների և ցեղասպանության հետ կապված քաղաքական և իրավական հարցերը, ցավոք, դուրս են Արցախի ղեկավարության օրակարգից:

Դեռևս 2023 թվականի աշնանը մենք գրել էինք, որ Սամվել Շահրամանյանի՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վերացման հրամանագիրը լավ հնարավորություն է վերադառնալու Արցախյան շարժման ակունքներին՝ «Միացում»-ին։ Սակայն այս թեման խորապես տաբու է դարձել հայկական քաղաքական ասպարեզում. իշխանություններն ու ընդդիմությունը նախընտրում են շարունակել անկախ Լեռնային Ղարաբաղի նախագծի շուրջ իմիտացիան (մեկը “պայքարելով” դրա դեմ, մյուսը՝ առաջ տանելով), քան իրենց վրա պատասխանատվություն վերցնել՝ իրականացնելու 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի «Միացում»-ի վերաբերյալ քաղաքական որոշումը։

Բաքուն, սակայն, ամեն օր հիշեցնում է այս որոշման մասին՝ պնդելով, որ Արցախը Հայաստանի մաս է, իսկ Արցախի ժողովուրդը՝ Հայաստանի քաղաքացիներ են։ Ժամանակն է, որ Արցախի խորհրդարանը բարձրաձայն հայտարարի դրա մասին։