Ո՞վ է պաշտպանելու Սյունիքում ադրբեջանական էլեկտրասյուները․ հանդիպում Բերձորում

Երեկ արցախյան Բերձորում տեղի է ունեցել Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների հանդիպում՝ երկու երկրների միջև էլեկտրաէներգիայի ներմուծման և արտահանման հարցերը քննարկելու համար։

Հայկական լրատվամիջոցներում այս տեղեկատվությունը քննարկվել է հիմնականում էներգետիկայի համատեքստում՝ արդյոք Հայաստանը էլեկտրաէներգիա կարտահանի, թե կներմուծի, որտեղից է այն գալու և այլն։

Սակայն, երեկվա Բերձորում կայացած հանդիպումն ունի մեկ այլ, ավելի կարևոր ասպեկտ։

Նախ, սա Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների առաջին հանդիպումն է Արցախում նրա օկուպացիայից և հայաթափումից հետո։ Այս հանդիպումը “նախատեսված է” որպես Հայաստանի կողմից Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս «ճանաչելու» փաստացի ապացույց։ Հաշվի առնելով, որ շատ երկրների ներկայացուցիչները հրաժարվում են ներդրումներ կատարել Արցախում՝ այն չհամարելով ադրբեջանական տարածք, հայ ներկայացուցիչների այցը կարող է ընկալվել որպես Երևանի «երաշխիք»։

Սակայն խնդիրը միայն Արցախը չէ, այլև Սյունիքը։

«Համագործակցությունը էներգետիկ ոլորտում» նշանակում է, որ պետք է կառուցվեն երկու երկրների էլեկտրական համակարգերը միացնող գծեր։ Երկու երկրներն ունեն երկար սահման և կարող են հեշտությամբ միացնել իրենց համակարգերը ցանկացած կետում։ Սակայն, գլխավոր հարցը, անկասկած, այս գծի երթուղին է։

Վերջին օրերին արված հայտարարություններից դատելով՝ համագործակցությունը վերաբերում է միայն Թրամփի երթուղուն։

Այդ մասին առաջինը հայտարարեց Իլհամ Ալիևը, ով Թրամփի հետ հեռախոսազրույցից հետո կնոջ հետ մեկնեց Նախիջևան և այնտեղ հայտարարեց, որ «Նախիջևանը Ադրբեջանի անբաժանելի մասն է», ըստ երևույթին, ի պատասխան դրա մասին Թրամփի կասկածների: Այնուհետև Ալիևը հայտարարեց, որ Ադրբեջանից Սյունիքի միջով Նախիջևան էլեկտրաէներգիայի մալուխ անցկացնելու նախագիծը պատրաստ է և կտևի առավելագույնը վեց ամիս: Ալիևի խոսքով՝ ադրբեջանցի մասնագետներն արդեն այցելել են Սյունիք և որոշել էլեկտրասյուների տեղակայման վայրերը: Ալիևը նույնիսկ Հայաստանին առաջարկել է Ադրբեջանից էլեկտրաէներգիա: Ըստ երևույթին, Հայաստանի համաձայնությունը նախատեսված էր որպես «երաշխիք», որ Նախիջևանը «Ադրբեջանի մաս» է:

Հայկական կողմը հաստատեց, որ ադրբեջանցի մասնագետներն այցելել են Սյունիք: Սա նշանակում է, որ երթուղին այնտեղով կանցնի:

Երեկ Նիկոլ Փաշինյանը տարօրինակ հայտարարություն արեց էլեկտրաէներգիայի մասին՝ հայտարարելով, որ արհեստական ​​ինտելեկտի զարգացման պայմաններում Հայաստանը ավելի շատ էլեկտրաէներգիայի կարիք կունենա, բայց որ Հայաստանն այնքան շատ էլեկտրաէներգիա ունի, որ կարտահանի այն: Նա ասաց, որ դեռ չի պարզել՝ Հայաստանին էլեկտրաէներգիայի ներմուծում է պետք, թե արտահանում: Այսինքն, հարցը էլեկտրաէներիան չէ։

Այնուամենայնիվ, նա ընդգծեց, որ շատ հավանական է, որ էլեկտրահաղորդման գիծը առաջինը կօգտագործվի TRIPP-ի շրջանակներում։ «Տեխնիկապես դա համեմատաբար ավելի պարզ է», – ասաց Փաշինյանը։

Ալիևը և Փաշինյանը չեն նշել էլեկտրահաղորդման գծերի շահագործման ռեժիմը, եթե դրանք դառնան TRIPP-ի մաս, որը, ըստ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ի համաձայնագրի, նախատեսված է «կապել Ադրբեջանը նրա Նախիջևանի էքսկլավի հետ»։

Ըստ էության, եթե Հայաստանը «երաշխավորում է», որ օկուպացված Արցախն ու Նախիջևանը «Ադրբեջանի անբաժանելի մասն են», ապա TRIPP-ը դառնում է զուտ ադրբեջանական ճանապարհ։ Ադրբեջանցի մասնագետները կորոշեն էլեկտրասյուների տեղադրման վայրերը, և, ըստ երևույթին, հենց ադրբեջանական ուժերը «կպաշտպանեն» էլեկտրահաղորդման գծերը։

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ  TRIPP-ի վերաբերյալ Վաշինգտոնյան որոշումից մեկ տարի անց Ադրբեջանը փորձում է գործնական քայլեր ձեռնարկել Հայաստանի հարավի անեքսիայի և, հայկական երաշխիքների ներքո, այնտեղ ադրբեջանական ֆիզիկական ներկայություն հաստատելու ուղղությամբ։

Երկաթուղային կամ ավտոճանապարհային կապի իրականացումը թանկ և երկարաժամկետ հարց է, և այն գտնվում է ամերիկյան իրավասության ներքո, իսկ ԱՄՆ-ն, հավանաբար, չի սկսի նախագիծը մինչև Իրանի հետ հակամարտության ավարտը։ Սակայն, էլեկտրահաղորդման գիծ անցկացնելու և այն «պաշտպանելու» պատրվակով Հայաստանը հարավը հեշտությամբ կարող է դառնալ «ադրբեջանական»։

Նաիրա Հայրումյան