Արցախցիների համար բնակարանային ծրագրի փակուղին. կոռուպցիոն ռիսկեր

Արցախցիների համար նախատեսված բնակարանային ծրագիրը հազարավոր ընտանիքների համար հասել է անհույսության կետի և բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում կառավարության կողմից Արցախի ժողովրդին փակուղու մեջ գցելու նպատակների վերաբերյալ։

Արցախցիների համար նախատեսված բնակարանային ծրագիրը գործում է արդեն մի քանի տարի, սակայն արցախցիների միայն փոքր տոկոսն է կարողացել բնակարանի տեր դառնալ։ Կառավարությունը ի սկզբանե փակուղային ծրագրի անարդյունավետությունը արդարացնում էր՝ նշելով, որ արցախցիները չեն ուզում նոր անձնագրեր և սերտիֆիկատներ ստանալ։ Սակայն այժմ, երբ շատ արցախցիներ ունեն նոր անձնագրեր և նույնիսկ սերտիդիկատներ, բնակարանային շուկան ավելի ու ավելի անհասանելի է դառնում, բանկերը հրաժարվում են վարկեր տրամադրել՝ հարցեր առաջացնելով կառավարության դրդապատճառների վերաբերյալ։

Առաջին հարցը. արդյո՞ք ի սկզբանե ծրագիրը կառուցված էր այնպես, որ միջազգային հիմնադրամներից արցախցիների անվան տակ միջոցներ ներգրավել, սակայն այնպես անել, որ այդ գումարները “իրացվեն” հնարավորինս երկար ժամանակահատվածում, իսկ “իդեալական” դեպքում՝ չտրամադրվեն արցախցիներին, և տոկոսներ վաստակել։ Կան արդյո՞ք կոռուպցիոն ռիսկեր, և արդյո՞ք դոնորները վերահսկում են տրամադրված միջոցների նպատակային օգտագործումը և արդյունավետությունը։

Երկրորդ հարցն այն է, որ եթե կոռուպցիա չկա, ապա ինչո՞ւ կառավարությունը, որը վաղուց նկատած պետք է լիներ ծրագրի վիճակագրական փակուղին և ձախողումը, չի հայտնում պայմանները վերանայելու և նոր երաշխիքներ տրամադրելու կամ ինդեքսավորելու մասին։ Հատկապես, որ շուկան արագ փոխվում է, և պետության կողմից ծրագրի մեկնարկից ի վեր բնակարանների գները կտրուկ աճել են՝ դառնալով ավելի անհասանելի արցախցիների համար։

Եվ երրորդ, ամենակարևոր հարցը. ինչո՞ւ չի առաջացել տրամաբանական համագործակցություն կառավարության, արցախյան համայնքային կառույցների, բարերարների և սփյուռքի միջև։ Ի վերջո, սա կարող էր թույլ տալ պետական ​​ծրագիրը լրացնել այլ միջոցներով և չդատապարտել արցախցիներին հավերժական անօթևանության։

«Փաստինֆո»-ի հետ հարցազրույցում Արցախի Հանրային խորհրդի անդամ և հասարակական գործիչ Նարե Սիմոնյանը նշել է, որ պետության կողմից նախաձեռնված բնակարանային վկայագրերի ծրագիրը անարդյունավետ չէ, պետությունը վարկային երաշխիքներ չի տրամադրում արցախցիներին և չի մշակել մեխանիզմ՝ անապահով ընտանիքներին բնակարանների գների տատանումներից պաշտպանելու համար։

«Արցախցիների մեծամասնությունը դեռևս ապրում է վարձակալած բնակարաններում և պայքարում է ծայրը ծայրին հասցնելու համար։ Բնակարանների գների նույնիսկ փոքր տատանումները հանգեցնում են իրավիճակների, երբ բազմազավակ և զոհվածների ընտանիքները բառացիորեն հայտնվում են փողոցում», – ասել է նա։

Նարե Սիմոնյանը նշեց, որ արցախյան կառույցները փորձում են գտնել մարդկանց, ովքեր կարող են օգնել, վճարել վարձը, ժամանակավոր տրամադրել մարդկանց իրենց դատարկ տները և այլն։

«Մենք գտնում ենք նման լուծումներ, քանի որ համակարգված մոտեցում չկա։ Ակնհայտ է, որ պետությունը պետք է մշակեր որոշակի ծրագիր՝ խոցելի խմբերին գների տատանումներից պաշտպանելու համար, հատկապես որ իշխանությունները գիտեն, որ 100,000 մարդ բռնի տեղահանվել է և բնակարանային խնդիրներ ունի», – ասաց նա։

«Կառավարությունում, անշուշտ, կան մասնագետներ, ովքեր տեսնում են, որ ծրագիրն անարդյունավետ է, բայց քանի որ բարելավման համար արմատական ​​փոփոխություններ չեն նախատեսվում, ենթադրում եմ, որ դա արվել է միտումնավոր։ Նման անարդյունավետ ծրագիրը պատահականություն չէ, այլ լավ մտածված ծրագիր՝ ստիպելու մարդկանց, ովքեր չեն կարողանում իրենց կյանքը հաստատել հայրենի Հայաստանում, լքել իրենց մեծ հայրենիքը», – ընդգծեց Նարե Սիմոնյանը։

Կարելի է միայն կռահել կառավարության դրդապատճառները, բայց արդյունքը պարզ է. տեղահանությունից երեք տարի անց արցախցիների մեծամասնությունը մենակ է մնում իր խնդիրների հետ, որոնք առաջացել են քաղաքական որոշումների արդյունքում, իրենց կամքին հակառակ։

Արցախցիները Հայաստանում հայտնվեցին մարգինալացված իրավիճակում՝ միտումնավոր քաղաքականության արդյունքում, և դա էլ է կոռուպցիոն ռիսկ. տեղահանությունից անմիջապես հետո Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց արցախյան պետական ​​և նույնիսկ մունիցիպալ կառույցների չճանաչման մասին՝ սառեցնելով ֆինանսական և այլ ռեսուրսները: Սփյուռքի օգնությունը նույնպես կտրվեց՝ քաղաքական և այլ միջոցներով: Կառավարությունն ինքը թողեց միայն նեղ էլեկտրոնային պատուհան՝ պետական ​​ծրագրերի միջոցով արցախցիների հետ շփվելու համար: Չստեղծվեց արցախցիների համար միասնական աջակցության հիմնադրամ, որը վստահելի կլիներ բարերարների և դոնորների համար և ունակ կլիներ օգնել գոնե արցախյան հասարակության ամենախոցելի շերտերին:

Արդյունքում, արցախցիները հայտնվեցին ոչ թե փակուղու, այլև խորը փոսի մեջ, որից նրանք չեն կարող դուրս գալ առանց համախմբված օգնության և ռազմավարության: Արցախի ղեկավարությունը կարող էր առաջարկել նման ռազմավարություն, եթե դրա միակ նպատակը լիներ արցախցիների իրավունքների և շահերի պաշտպանությունը:

Ինքները՝ արցախցիները, մեղադրում են 2020 թվականին Արցախում իշխանության եկած և այժմ իրենց ղեկավարություն անվանողներին իրենց առաքելությունը չկատարելու մեջ: «Ես չեմ ճանաչում այն ​​արցախցիներին, ովքեր փառահեղ ճանապարհ են անցել 1988 թվականից ի վեր՝ չնայած պատերազմներին, ճնշումներին և բռնաճնշումներին», – սեպտեմբերի 2-ին ասել է Հայաստանի խորհրդարանի նախկին խոսնակ Տիգրան Թորոսյանը։ Արցախի խորհրդարանի նախագահի պաշտոնակատար Գարիկ Բաղունցը պատասխանել է. «Մենք չենք ուզում խոչընդոտել խաղաղության գործընթացին»։

Նաիրա Հայրումյան