ԱՄՆ-ն չի ճանաչում Թուրքիայի սահմանները, բայց Հայաստանը կօգնի Էրդողանին

Թուրքիայի Հանրապետության օրվա նախօրեին Էրդողանը հեռախոսազրույց է ունեցել Թրամփի հետ։

Էրդողանը հայտարարել է, որ «երկու կողմերը կշարունակեն աշխատել թուրք-ամերիկյան հարաբերությունների զարգացման, որոնք հաջորդ տարի կնշեն 100-ամյակը, և բոլոր ոլորտներում համագործակցության խորացման ուղղությամբ»։ Թրամփը շնորհավորել է Էրդողանին և թուրք ժողովրդին հոկտեմբերի 29-ին նշվող Հանրապետության օրվա կապակցությամբ և հաջողություն մաղթել Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովին։

Էրդողանին շնորհավորել է նաև Բաքվի Ալիևը, ով հիշել է Շուշիի հռչակագրի ստորագրումը 2021 թվականին։ Իսկ Ղազախստանի նախագահ Տոկաևն անձամբ է մեկնել Թուրքիա՝ այդ երկրի ապագան քննարկելու համար։

Թուրքիայի անցյալը նույնպես անորոշ է, ինչպես ապագան։

1920 թվականի ապրիլի 23-ին Ազգային մեծ ժողովը (խորհրդարանը) հռչակեց Թուրքիայի Հանրապետությունը։ Սակայն Թուրքական Հանրապետությունը պաշտոնապես ճանաչվեց միայն 1923 թվականին։ 1923 թվականի հուլիսի 24-ին ստորագրվեց Լոզանի պայմանագիրը, որով և ճանաչվեց Թուրքիայի անկախությունը և սահմանեց նրա ներկայիս սահմանների մեծ մասը:

Հայաստանի և Վրաստանի հետ սահմանները սահմանվել էին 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի անօրինական ռուս-թուրքական պայմանագրերով:

Լոզանի պայմանագիրը չեղյալ հայտարարեց 1920 թվականի Սևրի պայմանագիրը, որը նախատեսում էր Անատոլիայի բաժանումը: Թուրքիան պահպանեց Արևելյան Թրակիան (ներառյալ Էդիրնեն), Իզմիրը (Զմյուռնիա), Կիլիկիան և Անատոլիայի մեծ մասը: Այն նաև վերջնականապես հրաժարվեց Արաբիայի, Եգիպտոսի, Միջագետքի (Իրաք), Սիրիայի, Պաղեստինի և Լիբանանի նկատմամբ իր պահանջներից:

Պայմանագիրը օրինականացրեց հույն և թուրք բնակչության լայնածավալ հարկադիր փոխանակումը Թուրքիայի և Հունաստանի միջև: Թուրքիան ապահովեց Անտանտի հրաժարումը հայերի համար «ազգային օջախ» ստեղծելու իր առաջարկից: Լոզանի պայմանագիրը չեղյալ հայտարարեց Սևրի պայմանագրով նախատեսված հայկական ինքնավարության ստեղծումը: Հայերը որևէ արտոնություն չստացան:

Լոզանի պայմանագիրը փոխարինեց ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կողմից 1920 թվականին առաջարկված Անատոլիայի բաժանման պլանը (Արբիտրաժային որոշում Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանի վերաբերյալ):

Միացյալ Նահանգները և Թուրքիան վերականգնեցին դիվանագիտական ​​հարաբերությունները միայն 1927 թվականին, և Միացյալ Նահանգները այդպես էլ չճանաչեցին Լոզանի պայմանագիրը: Միացյալ Նահանգները Լոզանում առանձին առևտրային պայմանագիր կնքեց Թուրքիայի հետ, սակայն 1927 թվականի հունվարին ԱՄՆ Սենատը հրաժարվեց վավերացնել այն (այն չուներ անհրաժեշտ ձայները տարբեր խմբերի, այդ թվում՝ հայկական լոբբիի դեմ լինելու պատճառով):

Հիմա Էրդողանը մտադիր է ընդունել նոր թուրքական Սահմանադրություն, որը այլևս կապված չի լինի Լոզանի և Կարսի պայմանագրերի հետ:

Այն, ինչ հիմա կատարվում է Հայաստանում՝ Փաշինյանի կրծքին քարտեզը և 29,800 քառակուսի կիլոմետր հայկական տարածք ընդգրկող նոր հայկական Սահմանադրության մասին խոսակցությունները՝ սա նվեր է Էրդողանին, ով այնուհետև կկարողանա ընդունել նոր Սահմանադրություն և հայտարարել Թուրքիայի ինքնիշխանության մասին Կարսի պայմանագրով նրան զիջված հայկական տարածքների նկատմամբ։

Էրդողանը անընդհատ խոսում է Լոզանի պայմանագրից դուրս գալու անհրաժեշտության մասին, բայց չի հիշատակում Կարսի պայմանագիրը, քանի որ այդ պայմանագրի չեղարկումը կպահանջի Կարսի, Արդահանի, Նախիջևանի և Սուրմալայի վերադարձը Հայաստանին:

Հայաստանի կառավարությունն ասում է, որ իրենց այդ տարածքները պետք չեն՝ պարզապես բացեք սահմանը, որպեսզի կարողանանք առևտուր անել։

Նոյեմբերին Նիկոլ Փաշինյանը կարող է մեկնել Թուրքիա՝ մեկ այլ գագաթնաժողովի, որտեղ հավանաբար կհայտարարվի հայ-թուրքական սահմանի բացման մասին: Բայց մինչ այդ պետք է տնային աշխատանք կատարել՝ Հայաստանի խորհրդարանն արդեն վավերացրել է TRIPP համաձայնագիրը՝ այդպիսով «հաստատելով» Նախիջևանի պատկանելությունը Ադրբեջանին։ Մնում է միայն ընդունել նոր սահմանադրություն և հրաժարվել Կարսից ու Արդահանից՝ հոգութ Թուրքիայի։

Լուսանկարում՝ 2011 թվականի հոկտեմբերի 16-ն է, Էրդողանը և Մեդվեդևը փոխանակում են Կարսի պայմանագրի պատճենները