Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի օգոստոսի 18-21–ը կայցելի Հայաստան։

Ինչպես հայտնում են ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարությունից, Իրանի նախագահի այցի շրջանակում օգոստոսի 19-ին Երևանում կանցկացվի գործարար համաժողով։

Իրանական կողմից գործարար համաժողովին մասնակցության ցանկություն են հայտնել արդյունաբերական, ճանապարհաշինության, գյուղատնտեսական, մատակարարման, դեղագործական, ինժեներական ծառայությունների, թեթև արդյունաբերության ոլորտների ներկայացուցիչներ։

Նախիջևան

Վաշինգտոնում Փաշինյանի և Ալիևի կողմից կնքված փաստաթղթերը՝ Թրամփի մասնակցությամբ եռակողմ հռչակագիրը և նախաստորագրված խաղաղության համաձայնագիրը, չեն պարունակում հղումներ տարածաշրջանի սահմանները սահմանող հիմնարար փաստաթղթերին: Կա հղում միայն 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրին, որը ի դեպ հստակ քարտեզներ չունի: Սակայն չկա որևէ հիշատակում 1921 թվականի Կարսի պայմանագրի կամ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մասին, որոնց համաձայն են տարածաշրջանի իրական սահմաններն այսպիսին: Իհարկե, չկա որևէ հղում Սևրի օրինական պայմանագրին:

Չնայած այս փաստաթղթերը չեն հիշատակվում, դրանք ենթադրաբար նկատի են առնվում, քանի որ իրավաբանորեն անհնար է շրջանցել դրանք առանց պաշտոնական չեղարկման կամ հաստատման: Սա վկայում է Վաշինգտոնում ընդունված փաստաթղթերի ժամանակավորության և փխրունության մասին:

Մասնավորապես, Թրամփի մասնակցությամբ եռակողմ հռչակագրում նշվում էր. «Այս ջանքերը կներառեն Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև Հայաստանի Հանրապետության տարածքով անխոչընդոտ հաղորդակցությունը, Հայաստանի Հանրապետության համար միջազգային ու ներպետական հաղորդակցության փոխադարձ առավելություններով»։

Նախիջևանը, ըստ Կարսի պայմանագրի, Հայաստանից ժամանակավորապես փոխանցվել է Ադրբեջանի պրոտեկտորատի տակ և դրա մաս չի կազմում: Վերջերս Բաքուն փորձում է Նախիջևանը անջատել Կարսի պայմանագրից, նույնիսկ փոխելով Նախիջևանի Սահմանադրությունը և հանելով Կարսի պայմանագրի մասին հիշատակումը: Սակայն Կարսի պայմանագրի հարցը մնում է բաց. եթե այն չեղյալ է հայտարարվել, ապա ի՞նչ են անում Կարսը, Արդահանը և Սուրմալուն Թուրքիայի կազմում, և ի՞նչ կապ ունի Բաքուն Նախիջևանի հետ: Եթե Կարսի ռուս-թուրքական պայմանագիրը երկարաձգվել է, ապա ի՞նչ իրավունք ունի Բաքուն ռազմականացնել Նախիջևանը, այնտեղ ամբողջ բանակ պահել և Թուրքիայի հետ համատեղ ռազմական բազաներ ստեղծել:

Նույնը վերաբերում է նաև 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությանը: Մարիա Զախարովան հիշեցնում է, որ կողմերից ոչ մեկը հետ չի վերցրել իր ստորագրությունը այս հայտարարությունից, ինչը նշանակում է, որ այն ուժի մեջ է: Ապա որտե՞ղ է Բերձորի միջանցքը, որտե՞ղ է Արցախը:

Օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնյան հռչակագրում Նախիջևանը չի անվանվում Ադրբեջանի մաս, էքսկլավ, քանի որ դա անհեթեթություն կլիներ։ Ամեն ինչ այնպես է գրված, որ օրինական հիմքերին չկպեն, իսկ փաստաթուղթը մեկնաբանվի ցանկացած ձևով։

«Տարածաշրջանային կադաստրի» վերաբերյալ պարզ հարցերի բացակայությունը վկայում են, որ Վաշինգտոնում ձեռք բերված համաձայնագրերը որևէ իրավական հիմք չունեն և հիմնված են ավտորիտար կառավարիչների գործարքի վրա։ Այս համաձայնագրերը կարող են հեշտությամբ չեղարկվել, թեկուզ եթե ստորագրող կողմերից մեկը իշխանության գլուխ չլինի։

Ահա թե ինչու համաձայնագրերում ամրագրված է «անջատողականության, ռևանշիզմի» և այլ գործողությունների անթույլատրելիությունը, որոնք վերաբերում են գործող համաձայնագրերին և հայերի օրինական իրավունքներին։

«Այս իրողությունը, որը ենթակա չէ և երբեք չպետք է ենթակա լինի վերանայման, ճանապարհ է հարթում մեր երկու ժողովուրդների միջև թշնամանքի էջը փակելու համար։ Մենք վճռականորեն մերժում և բացառում ենք վրեժխնդրության ցանկացած փորձ ներկայում և ապագայում», – ասվում է Հռչակագրում։

Եթե Երևանում այս կետը ներկայացվում է որպես Բաքվի հավանական էքսպանսիան բացառող միջոց, ապա Բաքվի և Անկարայի համար այս կետը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն վկայում է հայերի հրաժարման մասին իրենց անօտարելի օրինական իրավունքներից։ Հենց սա է Բաքվին տալիս էքսպանսիայի օրինական իրավունք։

Նման համաձայնագրերը չեն կարող երկար կյանք ունենալ, քանի որ դրանք չեն փոխում տարածաշրջանի իրավական մատրիցը, այլ փորձում են դրա վրա ավազե ամրոց կառուցել։

Դոնալդ Թրամփը հրապարակավ պահանջել է, որ Ուկրաինայի առաջնորդ Վլադիմիր Զելենսկին զիջի ուկրաինական տարածքները Ռուսաստանին։ Թրամփը դժգոհություն հայտնեց այն փաստից, որ Զելենսկին հրաժարվում է ուկրաինական հողերը զիջել Ռուսաստանի Դաշնությանը և փաստացի մեղադրեց Ուկրաինայի նախագահին Կրեմլի կողմից սանձազերծված պատերազմի մեջ։

«Այսինքն, Զելենսկին թույլտվություն ունի պատերազմ սկսելու և բոլորին սպանելու, իսկ հիմա նրան թույլտվություն է պետք տարածքներ փոխանակելու համա՞ր», – ասաց ամերիկացի առաջնորդը՝ մեկնաբանելով այն փաստը, որ Ուկրաինայի նախագահը չի կարող հողեր զիջել առանց Սահմանադրական դատարանի և խորհրդարանի հաստատման։

«Տարածքների փոխանակումը տեղի կունենա՝ ես դրա մասին գիտեմ ռուսական կողմից և բոլորի հետ զրույցների միջոցով։ Ուկրաինայի օգտին։ Դա լավ կլինի Ուկրաինայի համար, ոչ թե վատ։ Բայց նաև մի փոքր վատ՝ երկու կողմերի համար», – ասաց ԱՄՆ առաջնորդը։

Կրեմլը հրադադարի դիմաց պահանջում է, որ իրեն հանձնվեն ամբողջ Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերը, այդ թվում՝ այն շրջանները, որոնք իր բանակը չի կարողանում գրավել: Եվ, ըստ երևույթին, Վաշինգտոնը այս տարբերակը համարում է ընդունելի: <…> Մենք կփոխենք առաջնագիծը», – ասել է Թրամփը։

Զելենսկին ընդգծել է, որ «ուկրաինական տարածքային հարցի պատասխանն արդեն իսկ Ուկրաինայի Սահմանադրության մեջ է» և որ «ոչ ոք չի կարողանա նահանջել դրանից, ուկրաինացիները չեն տա իրենց հողերը օկուպանտներին»: Հարցումների համաձայն, այս դիրքորոշումը պաշտպանում է Ուկրաինայի քաղաքացիների բացարձակ մեծամասնությունը։

Ուկրաինացիներին ուղղված իր երեկոյան ելույթում Վլադիմիր Զելենսկին ասել է, որ Ռուսաստանը չի ցուցաբերում պատերազմը դադարեցնելու պատրաստակամության ոչ մի նշան և շարունակում է նոր հարձակումներ պատրաստել՝ զորքեր և տեխնիկա տեղափոխելով պլացդարմային տարածքներ:

Թրամփը «զարմացած» է Զելենսկու վարքագծով, հատկապես Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպումից հետո, ով ոչ միայն Վաշինգտոնում ստորագրեց հայ-իրանական սահմանի և Հայաստանի հարավի փաստացի օտարման մասին հռչակագիր, այլև շնորհակալություն հայտնեց Թրամփին անեքսիայի համար: Փաշինյանը չի հարցրել Սահմանադրական դատարանի և խորհրդարանի կարծիքը այս հարցի վերաբերյալ, ինչպես Զելենսկին է անում: Փաշինյանը խորհրդարանից կարծիք չի հարցրել «տարածքային զիջումների» մասին 2020, 2022, 2023 թվականներին: Խորհրդարանը, անկեղծ ասած, կարծիք չի էլ ունեցել։

Փաշինյանն ու Ալիևը ուժեղ առաջնորդներ են, ասել էր Թրամփը, քանի որ նրանք միանձնյա են որոշում «տարածքային հարցերը», իսկ Զելենսկին վատն է. նա պատերազմ է մղում Ռուսաստանի հետ, բայց չի ցանկանում տարածքներ փոխանակել: Եղի՜ր Փաշինյանի նման: