Ապրիլի 1-ից փաստորեն կրճատվեց Արցախից բռնատեղահանվածներին տրվող բնակվարձի փոխհատուցման (40+10) ծրագիրը: Այս ամիս բռնատեղահանվածները դեռևս կստանան մարտ ամսվա համար նախատեսված գումարը, կվճարեն բնակվարձը, իսկ արդեն մայիսից կսկսվի ճգնաժամը. մարդկանց մեծ մասը պարզապես ի վիճակի չի լինի վճարել կեցավայրի համար:
«Ստեփանակերտ» մեդիա ակումբը Civilnet.am կայքում վերջերս հրապարակել է հոդված, որտեղ մանրամասն ներկայացված են բռնատեղահանվածների սոցիալական աջակցության կրճատման հնարավոր հետևանքները, և հոդվածին կից առաջարկվել է մասնակցել հարցման, որտեղ արցախցիները հնարավորություն ստացան ներկայացնելու, թե ինչ են մտադիր անել 40+10 ծրագրի կրճատումից հետո:
Հարցվածների 47%-ը նշել է, որ պայքարելու է, որպեսզի կառավարությունը վերանայի արդեն իսկ կայացրած որոշումը, և պայքարի այս որոշումն իրեն երկար սպասեցնել չտվեց:
Մարտի 29-ին Երևանի Ազատության հրապարակում տեղի ունեցավ մեծ հանրահավաք: Տասնյակ հազարավոր արցախցիներ դուրս էին եկել բոյկոտելու բնակվարձի փոխհատուցման ծրագրի կրճատումը: Նրանք նշում էին, որ այս որոշումը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ հարկադիր արտագաղթի ծրագիր: Հանրահավաքի ժամանակ կազմակերպիչները նամակ փոխանցեցին կառավարությանը, որտեղից խոստացան մեկ շաբաթվա ընթացքում գրավոր պատասխան տալ: Հանրահավաքից հետո կազմակերպիչները վրան խփեցին Ազատության հրապարակում և նստացույց հայտարարեցին:
Մեծ հանրահավաքին հաջորդեցին փոքր ակցիաներ, որոնցից մեկն էլ տեղի ունեցավ մարտի 31-ին Աշխատանքի և սոցիալական ապահովության հարցերի նախարարության դիմաց:
Ակցիայի մասնակիցներին նախարարությունից պատասխանեցին, որ հանրահավաքից հետո նախարարությունում ոչ մի աշխատանքային քննարկում չի անցկացվել, և որ կայացված որոշումները փոփոխության ենթակա չեն:
Այդուհանդերձ, երեկ՝ ապրիլի 3-ին, կառավարությունն արձագանքեց և Արցախցիների իրավունքների պաշտպանության խորհրդի ներկայացուցիչներին հրավիրեց հանդիպման, որից պարզ դարձավ, որ իշխանությունները 40+10 ծրագրի մասով որևէ զիջման պատրաստ չեն:
Պայքարի պատրաստակամությամբ 47%-ի շարքում է նաև լրագրող Մարիամ Սարգսյանը, որն իր երեխային չի կարողանում տեղավորել պետական մանկապարտեզում, որպեսզի կարողանա լրիվ դրույքով աշխատել: Մանկապարտեզից Մարիամին պատասխանել են, որ բռնի տեղահանությունը կարգավիճակ չէ և չի կարող որպես առաջնահերթություն դիտարկվել:
Ընդվզող արցախցիների գերակշիռ մասը նշում է, որ եթե պայքարը արդյունք չտա, և կառավարության որոշումն անփոփոխ մնա, ստիպված են լինելու արտագաղթել: Նույն կարծիքն է կիսում նաև հարցվածների 20%-ը: Հավելենք, որ անգամ բնակվարձի փոխհատուցման ծրագրի պայմաններում 10 հազարից ավելի բռնատեղահանված ստիպված է եղել արտագաղթել՝ հիմնականում զբաղվածության խնդրի պատճառով: Իսկ արդեն այս պայմաններում՝ արտագաղթողների թիվը մի քանի անգամ կմեծանա:
Հարցվածների 17%-ն էլ նշում է, որ որևէ փոփոխության հույս չունի ու ճարահատ ելքեր է փնտրում: Որպես հնարավոր ելքերից մեկը նշվում է մի քանի տեղ աշխատելը: Թե որքանով է դա հնարավոր, ինչքանով այն կօգնի ճգնաժամը հաղթահարելուն և ինչպես կանդրադառնա մարդկանց առողջության վրա՝ դժվար է ասել:
Հարցման մասնակիցների 16%-ը նշել է, որ անելանելի վիճակում է և չի պատկերացնում իր հետագա քայլերը: Նրանցից ոմանք նշում են, որ այս պահին արդեն իսկ առավելս անում են իրենցից կախվածը, սակայն մի կերպ են ծայրը ծայրին հասցնում: Բռնատեղահանված Հելեն Դադայանը նշում է, որ իր ընտանիքը պարզապես հայտնվելու է փողոցում, քանի որ ի վիճակի չի լինի բնակարանի վարձը վճարել, իսկ բնակապահովման պետական ծրագիրն էլ իրենց ընտանիքի համար հասանելի չէ:
Արցախից բռնի տեղահանվածների փողոցում հայտնվելու և այլ խնդիրներին զուգահեռ ահագնանում է նաև վերջիններիս հանդեպ ատելության խոսքի չափը: Մեր անցկացրած հարցման մեկնաբանությունները ևս բացառություն չեղան: Բացասական մեկնաբանություններ թողած օգտատերերի մեծ մասը մեղադրում է բռնատեղահանվածներին ծուլության և հայաստանաբնակների հարկերի հաշվին ապրելու մեջ: Սա ոչ միայն հանրության տարբեր հատվածների միջև անհանդուրժողական մթնոլորտ ստեղծելուն է նպաստում, այլև խորացնում է բռնատեղահանվածների բազմաշերտ տրավման և առաջացնում հոգեբանական նոր խնդիրներ:
Քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը գրում է. «ՀՀ կառավարությունը ուղիղ պատասխանատվություն է կրում արցախցիների կենսական խնդիրների լուծման հարցում, որովհետև ներդրում է ունեցել դրանց ստեղծման մեջ, ինչպես նաև պարտավորություն էր ստանձնել այդ խնդիրները առաջացրած իրողությունները կանխելու համար։»
Այս իրավիճակում թե՛ պետական մարմինները, թե՛ հանրությունը կանգնած են կարևոր ընտրության առաջ․ ստեղծե՞լ աջակցող միջավայր, որտեղ մարդիկ կարող են վերականգնվել ու զարգանալ, թե՞ թողնել նրանց սոցիալական անելանելիության մեջ, ինչը միայն խորացնելու է ճգնաժամը։ Բռնատեղահանվածներն այսօր ոչ թե օգնություն խնդրողներ են, այլ մարդիկ, որոնք պայքարում են ապրելու հնարավորության համար։ Հարցն այն է՝ արդյոք, այդ պայքարին կմիանա՞ն նրանք, ովքեր կարող են փոփոխություն բերել, թե՞ ոչ։
«Ստեփանակերտ» մեդիա ակումբ
