Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 30-ամյա հոբելյանի առթիվ Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում տեղի է ունեցել տոնական միջոցառում:

Նիկոլ Փաշինյանն իր խոսքում ասել է, որ “Իրական Հայաստանի գաղափարախոսությունը չենք կարող ամբողջացնել և ամբողջության մեջ գնահատել՝ շրջանցելով Սահմանադրության հարցը”: Նա կրկին հակադրելով հայրենիքն ու պետությունը, ասել է, որ “մեր քաղաքացիական ենթագիտակցությունը չի հաղթահարել հայրենիքը սիրելով՝ պետությանը դիմադրելու ենթագիտակցությունը”:

Երկարաշունչ բացատրություններից հետո Փաշինյանն ասել է․ «Լուծումը հետևյալն է. Հայաստանի Հանրապետությանն անհրաժեշտ է նոր, ժողովրդի քվեով հաստատված Սահմանադրություն, որպեսզի ժողովուրդը Սահմանադրությունը համարի իրենը»,- ընդգծել է վարչապետը:

Փաշինյանը փաստորեն սպասել է Սահմանադրության օրվան, որ հայտարարի, թե Սահմանադրությունը “լեգիտիմ չէ”, քանի որ մարդիկ իբր չեն նույնականացնում պետությունն ու հայրենիքը և “սրտանց” չեն քվեարկել 1995 թվականին։

Ոչ ոք նրան չի առարկել, որ 1995-ի Սահմանադրությունը՝ հայրենիքի և պետության նույնականացման մանիֆեստ է։ Եւ եթե Սահմանադրությունից հանվի Անկախության հռչակագրի հղումը, կանհետանա հիմնարար կապը հայրենիքի և պետության մեջ։ 

Բացի այդ, Փաշինյանը, խոսելով “ուրիշների” կողմից պարտադրված Սահմանադրությունից, չի հիշատակել այդ պարտադրանքի հիմնաքարը՝ Կարսի պայմանագիրը, որը լրացվեց 2020 նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ։ Փաշինյանը չի ասել, թե ինչպիսին կլինի այդ երկու փաստաթղթերի ճակատագիրը։

Հենց այդ փաստաթղթերով են Հայաստանին պարտադրել պետություն հայրենիքի 1/10-րդի տարածքում։

Փաշինյանը չի խոսել նաև 1989 թ․դեկտեմբերի 1-ի որոշման մասին, որը վերջին հարյուրամյակների հայոց պատմության մեջ միակ որոշումն է, որն ընդունել է հայ ժողովուրդը՝ ոչ թե ուրիշների պարտադրանքով, այլ սեփական իրավունքի ուժոով։ 

Ահա թե ինչու են թշնամիները պարտադրում հրաժարվել այդ որոշումից և իրավունքից։      

Էրդողանը, օկուպացված Արցախից վերադառնալուց հետո լրագրողների հետ զրույցում, պատմել է «հնարավորությունների» մասին, որոնք կբացվեն, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» շնորհիվ «ոչ միայն Ադրբեջանի, այլև ողջ տարածաշրջանի համար»։ ՀՀ ԱԳՆ-ն պատասխանել է, որ Հայաստանի տեսլականը խարսխված է հիմնարար սկզբունքների՝ ինքնիշխանության, կապուղիների նկատմամբ ազգային իրավազորության վրա, և ինչպես հայտնի է, չի ենթադրում այլ տրամաբանություն։

Ինչպես հաղորդում է TRT Haber-ը, ըստ Էրդողանի, Հայաստանը «ի սկզբանե դեմ էր Զանգեզուրի միջանցքին, սակայն այժմ «ավելի ճկուն դիրքորոշում է զբաղեցնում տնտեսական ինտեգրացիային մասնակցելու հարցում»։

«Մենք այս գիծը դիտարկում ենք ոչ միայն որպես աշխարհաքաղաքական, այլև որպես աշխարհատնտեսական հեղափոխության մաս։ Զանգեզուրի միջանցքի բացումը ռազմավարական զարգացում կլինի Միջին միջանցքի համար։ Երբ միջանցքը բացվի, թուրքական ապրանքները կհատեն Կասպից ծովը և ավելի արագ կհասնեն Կենտրոնական Ասիա և Չինաստան, իսկ Եվրոպայից Չինաստան գնացող ապրանքները նույնպես կսկսեն անցնել Թուրքիայով։ Միջին միջանցքի բացումն ընդգրկում է բազմաթիվ երկրներ՝ հարավից մինչև մեզ և Ադրբեջան։ Բացի այդ, այն ինտեգրված է նաև Չինաստանից եկող ճանապարհին», – ասել է Թուրքիայի նախագահը։

«Այս գիծը ներառում է նաև երկաթուղային համակարգ։ Այդ պատճառով Զանգեզուրի գծի նշանակությունը բեռնափոխադրումների ոլորտում աճում է և կշարունակի աճել։ Միջին միջանցքն իր ողջ հզորությունն ստանում է հենց այստեղից։ Կարևոր է, որ Միջին միջանցքն ինտեգրվի Զանգեզուրի գծին և դրան ինտեգրվելուց հետո նման գործառույթ ունենա բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների ոլորտում։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը դրան մեծ նշանակություն է տալիս… Սա կլինի մի գիծ, որը կանցնի Իգդիրով և կշարունակվի՝ ինտեգրվելով Նախիջևանին», – հայտարարել է Էրդողանը։

Հայաստանը եղել և մնում է շահագրգռված տարածաշրջանային փոխկապակցվածության ընդլայնման և տնտեսական զարգացման մեջ: Այս մասին «Արմենպրես»-ի հարցին ի պատասխան նշել է ԱԳՆ մամուլի քարտուղար Անի Բադալյանը։

-Թուրքիայի նախագահն այսօր անդրադարձել է տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման թեմային և հիշատակելով «միջանցք» եզրույթը՝ նշել է, որ որ Հայաստանն այդ հարցում ավելի ճկուն մոտեցում է ցուցաբերում տնտեսական ինտեգրացիային մասնակցելու համար։ Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք։

Երեկ մի քանի կարևոր իրադարձություններ տեղի ունեցան այն տարածաշրջանում, որը սովորաբար կոչվում է Հարավային Կովկաս, որպեսզի չհիշատակվի Հայկական լեռնաշխարհ անվանումը։

Մի շարք իսլամական պետությունների գագաթնաժողով տեղի ունեցավ օկուպացված Ստեփանակերտում, և կենտրոնականը՝  Իրանի նախագահի ներկայությունն էր։ Ի զարմանս շատերին, Պեզեշկիանը ընդունել է օկուպացված Արցախ այցելելու հրավերը, ևս մեկ անգամ գովաբանել Ալիևին «Ղարաբաղը ազատագրելու» համար, խոսել Էրդողանի հետ և ոչինչ չի ասել հայ-իրանական սահմանի, ինչպես նաև Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ իրականացված գործողության մեջ Բաքվի ու Անկարայի դերի մասին։ Թեհրանը չիջավ այս մակարդակին։

Հիշեցնենք, որ Ստեփանակերտում գագաթնաժողովից մի քանի օր առաջ հայտնի դարձավ, որ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը առաջարկում է ամերիկյան (շվեյցարականի օրինակով) վերահսկողություն ենթադրյալ Զանգեզուրի միջանցքում, և որ բոլոր կողմերը ցանկանում են Ռուսաստանին դուրս մղել տարածաշրջանից։ Բացի այդ, մեդիայից հայտնի դարձավ, որ Կոստանդնուպոլիս կատարած այցի ժամանակ Փաշինյանը, Էրդողանը և Ալիևը համաձայնության եկան միջանցք բացելու որոշակի ծրագրի շուրջ՝ ևս «առանց Ռուսաստանի»։

Իրանը պաշտոնապես չի մեկնաբանել ԱՄՆ առաջարկը, չնայած նախկինում հայտարարել էր, որ միայն Իրանի շնորհիվ է, որ «Զանգեզուրի միջանցքը» չի բացվում, և հայ-իրանական սահմանը չի վերացվել: Այսինքն՝ միջանցքի շուրջ բանակցությունները պետք է վարվեն Իրանի, այլ ոչ թե Հայաստանի հետ, ասում է Թեհրանը: Իրանը նաև չի մեկնաբանել Ալիևի՝ Նախիջևանը Ադրբեջանին “կպցնելու” փորձերը, ինչը դեռևս ուժի մեջ գտնվող Կարսի պայմանագրի խախտում է: Թե՞ այդ պայմանագիրն ​​այլևս ուժի մեջ չէ, եթե Ռուսաստանը դուրս է մղվում:

Երբ պարզ դարձավ, որ Իրանը կանգուն է մնացել 12-օրյա պատերազմում, ռուս վերլուծաբանները հանկարծ հիշեցին 1813 թվականի Գյուլիստանի պայմանագրի մասին: Հիշեցնենք, որ այս պայմանագրի համաձայն՝ ռուս-պարսկական պատերազմի արդյունքում Իրանը Ռուսաստանին զիջեց Արևելյան Հայաստանի ողջ տարածքը, այդ թվում՝ Ղարաբաղը, Նախիջևանը, Զանգեզուրը, և ներկայիս Ադրբեջանի տարածքները՝ մինչև Դերբենդ:

Սակայն 1921 թվականին Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքված Կարսի պայմանագիրը փաստացի չեղարկել է Գյուլիստանի պայմանագիրը, և եթե այժմ Ռուսաստանն ու Թուրքիան ցանկանում են փոխել Կարսի պայմանագրի պայմանները, ապա Իրանը կարող է պահանջներ ներկայացնել մինչև 1813 թվականը իրեն պատկանող հողերի նկատմամբ։

Հայերի համար նման «փաստաթղթային վեճը» թվում է աբսուրդ, մասամբ այն պատճառով, որ վերջին դարերում հայերը չեն եղել իրենց հողերի տերը և եղել պայմանագրերի ոչ թե ստորագրողները, այլ դրանց օբյեկտը։ Այդ պատճառով հայերը 1994 թ․ չեն պարտադրել, որ Բաքուն փասրաթուղթ ստորագրի։

Սակայն նրանց համար, ովքեր հաղթում են պատերազմներում, նվաճում հողեր և կարողանում են դրանք քաղաքակրթական առումով յուրացնել, պայմանագրերն ու կարևոր փաստաթղթերը հիմնարար նշանակություն ունեն։

Ռուսաստանն ու Թուրքիան ի վիճակի չեն «յուրացնել» Մերձավոր Արևելքի հին քաղաքակրթությունները՝ չնայած զենքի ուժին և բարբարոսական լծին։ Գյուլիստանի և Կարսի պայմանագրերի փլուզումը դրա վկայությունն է։ Եվ հանկարծ հայտնվում է Իրանի նախագահը և սեփականատիրոջ իրավունքով նայում Շուշիի պարսկական մզկիթին՝ թեթևակի շոյելով շիական Ադրբեջանի նախագահի ուսը։

Ղարաբաղի պատկանելությունը հազարամյակներ շարունակ որոշել է տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը, և հայկական պետականության ի հայտ գալը հնարավոր դարձավ 20-րդ դարում միայն այն պատճառով, որ Ղարաբաղում պահպանվել էր հայկական տոհմային հողային իրավունքը։

Եվ պատահական չէ, որ թուրքերը հիմա փորձում են համաձայնության գալ Իրանի հետ հենց Շուշիում։ Հայկական գործոնը ուժեղ էր, երբ Արցախը հայկական էր, և դրա մերժումը կանխորոշեց ներկայիս իրադարձությունները՝ Թուրքիան և Իրանը այլևս բանակցություններ են վարում Շուշիի բարձունքից՝ մնացած Հայաստանի բաժանման շուրջ։