«Այս հրապարակում հավաքված մարդիկ հավաքվել են՝ եւս մեկ անգամ ասելու, որ աշխարհի աչքի առաջ մեզ բռնությամբ զրկել են մեր հայրենիքից, բայց դա չի նշանակում, որ մենք հրաժարվել ենք մեր հայրենիքից»,- Ազատության հրապարակում հրավիրած հանրահավաքում ասաց Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը։ Նա ասաց, որ հայաստանցիների ու արցախցիների միջեւ տարանջատումներ չպետք է լինեն, այդ տարանջատումները, որոնք ժամանակ առ ժամանակ հրապարակ են նետվում նաեւ իշխանության տարբեր ներկայացուցիչների կողմից, պետք է փշրվեն՝ հանդիպելով մեր համերաշխությանը։

«Մեզ բոլորիս այսօր այս հրապարակում հավաքել է մի պարզ մղում՝ տեր կանգնել սեփական իրավունքներին։ Եթե կլինեն մարդիկ, որոնք կփորձեն ինչ-ինչ պիտակավորումներ տալ, թե իբր սա սոսկ սոցիալական աջակցության պահպանման համար պայքար է, ապա նրանք պարզապես զուրկ են տարրական բարոյականությունից, զուրկ են մարդկային ապրումակցումից։ Այո, բռնի տեղահանվածներին կեցության համար տրվող սոցիալական աջակցությունն այն պարզ նվազագույնն է, որն անհրաժեշտ է արցախցիներին ՀՀ-ում պահելու, նրանց նվազագույն կարիքները հոգալու համար։ Սոցիալական աջակցությունը տեղահանվածների համար կենսական կարեւորություն ունի, եւ դա այդպես է ոչ միայն ՀՀ-ում, այդպես է ամբողջ աշխարհում։ Հետեւաբար, խիստ կարեւոր է պահպանել այն այնքան ժամանակ, քանի դեռ յուրաքանչյուր տեղահանված ընտանիքի կեցության հարցը արժանապատիվ եւ մեկընդմիշտ լուծված չէ։ Սոցիալական այս խնդիրը բարձրաձայնելը բնավ ինքնանպատակ չէ, պարզապես մենք շատ լավ հասկանում ենք, որ այդ աջակցության դադարեցումն աղետալի հետեւանքներ է ունենալու՝ հազարավոր ընտանիքների մատնելով անօթեւանության եւ չքավորության, դրդելով արտագաղթի։ Իսկ մենք ուզում ենք ապրել մեր մայր հայրենիքում, մենք ուզում ենք ապրել արժանապատիվ՝ մեր հոգում եւ սրտում պահելով մեր փոքր հայրենիք վերադառնալու ցանկությունը եւ նպատակը»,- հայտարարեց Գեղամ Ստեփանյանը։

Նա ասաց, որ հրապարակում հավաքված մարդիկ ամեն օր քնում եւ զարթնում են սեփական տուն վերադառանալու հույսով ու հավատով։ Նա կոչ արեց արցախցիներին թույլ չտալ, որպեսզի իրենց մեջ մարի Արցախ վերադառնալու մղումն ու հույսը։ «Անիրատեսության դասեր տվողներին հստակ պատասխանեք, որ թույլ չեք տա, որ ստիպեն հրաժարվել ինքներս մեզանից, մեր գոյության իմաստից։ Թույլ չենք տա մեզ եւ մեր սերունդներին զրկել հայրենիք վերադառանալու իրավունքից։ Թույլ չենք տա ուրանալ հազարավոր սուրբ նահատակների արյունը։ Եթե ֆիզիկական ոչնչացման սպառնալիքի ներքո մենք լքել ենք մեր հայրենիքը, դա չի նշանակում, որ մենք հրաժարվել ենք այնտեղ վերադառնալու մեր իրավունքից։ Վերադարձի իրավունքն ինչ-որ անկատար երազանք չէ, հեքիաթային մի պատում չէ, այն  իրավունք է, որն ամրագրված է, որը պետք է պաշտպանել ու առաջ մղել»,- նշեց  Գեղամ Ստեփանյանը։

Արցախի ՄԻՊ-ն ասաց, որ իրենց միասնական պահանջը՝ ուղղված ՀՀ իշխանություններին ու միջազգային դերակատարներին հետեւյլան է՝ Արցախի ժողովրդի անվտանգ եւ արժանապատիվ վերադարձի իրավունքի հարցը պետք է դառնա բանակցային օրակարգի մաս։ Հակամարտության արդարացի կարգավորում չի կարող լինել հարյուր հազարավոր մարդկանց խախտված իրավունքների եւ խեղված ճակատագրերի վրա։ Գեղամ Ստեփանյանն ասաց, որ պահանջում են, որպեսզի ՀՀ իշխանությունները չհրաժարվեն միջազգային ատյաններում Ադրբեջանի դեմ ներկայացրած գանգատներից եւ Մինսկի խմբի ձեւաչափից, այլապես Արցախի ժողովուրդը բախվելու է իր իրավունքների լրջագույն ու եւ զանգվածային նոր խախտումների։

«Այս տեղանկյունից մեր գլխավոր ուղերձը եւ ՀՀ իշխանություններին, եւ միջազգային բոլոր դերակատարներին այն է, որ ոչ ոք իրավունք չունի Արցախի ժողովրդի ճակատագրի վերաբերյալ որոշումներ կայացնել՝ առանց մեր կարծիքը հաշվի առնելու։ Մենք պետք է լինենք մեր ճակատագրի տերը։ Մեր պահանջներն արդարացի են, հիմնված են իրավունքի վրա»,- ասաց նա։

Սամանթա Փաուերը սովորում է ժենգյալով թխել

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը պաշտոնապես ծանուցել է Կոնգրեսին, որ ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունը (USAID) կլուծարվի, ասվում է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի մամուլի հաղորդագրության մեջ, որը հրապարակվել է ուրբաթ օրը՝ մարտի 28-ին: USAID-ի վերակազմավորումը կավարտվի հուլիսի 1-ին:

«Ճիշտ արտաքին օգնությունը կարող է առաջ տանել մեր ազգային շահերը, պաշտպանել մեր սահմանները և ամրապնդել գործընկերությունը հիմնական դաշնակիցների հետ: Ցավոք, ԱՄՆ ՄԶԳ-ն վաղուց շեղվել է իր սկզբնական առաքելությունից: Արդյունքում, շահույթը չափազանց փոքր է եղել, իսկ ծախսերը՝ չափազանց բարձր», – ասել է ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն:

Միացյալ Նահանգների Միջազգային զարգացման գործակալությունը 2024 թվականի փետրվարին լրացուցիչ 1 միլիոն դոլար աջակցություն է տրամադրել Լեռնային Ղարաբաղից ներքին տեղահանվածներին: Այս օգնության շնորհիվ 19,300 մարդ, ովքեր ստիպված են եղել լքել Լեռնային Ղարաբաղը, կստանան առաջնային մարդասիրական օգնություն USAID-ի կողմից ֆինանսավորվող Social Protection, Inclusion, Social Protection, Democracy, Social Affairs and Empower ծրագրի շրջանակներում:

2023 թվականի սեպտեմբերի վերջից ԱՄՆ ՄԶԳ-ն 9,27 միլիոն դոլար է տրամադրել Լեռնային Ղարաբաղում կռիվներից տուժածներին աջակցելու համար, այդ միջոցներն օգտագործվում են ամեն ինչ տրամադրելու համար, այդ թվում՝ սնունդ և հոգեբանական աջակցություն:

USAID-ը նախատեսում է տրամադրել մոտ 8,5 մլն ԱՄՆ դոլար՝ Լեռնային Ղարաբաղից ներքին տեղահանված անձանց և փախստականների բնակարանային կարիքների և հոգեսոցիալական աջակցության համար: Այս մասին Երևանում կայացած ճեպազրույցում հայտարարեց ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) ղեկավար Սամանթա Փաուերը՝ 2024 թվականի հուլիսին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ։ Նրա խոսքով, շատ ընտանիքներ ցանկանում են այցելել եկեղեցիներ, տաճարներ և իրենց հարազատների գերեզմանները, սակայն վերադարձը դեռ չի եղել։ Նա վստահեցրեց, որ գործակալությունը կշարունակի աշխատել այս ուղղությամբ։

Սամանթա Փաուերը առաջիններից էր, ով 2023-ի սեպտեմբերի 19-ի ագրեսիայից անմիջապես հետո Հայաստան ժամանեց և դիմավորեց տեղահանված արցախներին։

Միացյալ Նահանգները դիտարկում է ադեկվատ պատասխան սեպտեմբերի 19-20-ի կատարածին, սեպտեմբերի 25-ին ասել է Փաուերը։ Ինչպես նշել էր փոխպետքարտողար Քիմը, Ղարաբաղում չպետք է ուժ գործադրվեր, բայց արվել էր, և մենք վերանայում ենք մեր անվտանգության աջակցությունը, բայց ես այս պահին չեմ ցանկանում որևէ եզրակացություն անել ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության և արձագանքի վերաբերյալ», – ասաց Փաուերը 2023 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Երևանում ԱՄՆ դեսպանատանը կայացած մամուլի ասուլիսում:

«Մենք տագնապալի հաղորդումներ ստացանք ականատեսներից խաղաղ բնակիչների նկատմամբ բռնությունների մասին: Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով ներկա քաոսային իրավիճակը և մարդկանց ապրած տրավմաները, անհրաժեշտ է լսել մարդկանց պատմությունները: Սա կօգնի մեզ հասկանալ իրական իրավիճակը, և այս աշխատանքը դեռ նոր է սկսվում», – ասաց Փաուերը լրագրողներին հաջորդ օրը:

ԱՄՆ-ը որևէ միջոց չի ձեռնարկել Ադրբեջանի դեմ, ավելին, քաղաքական գնահատական ​​չի տվել Արցախում տեղի ունեցածին, նույնիսկ այն բանից հետո, երբ մի խումբ միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպություններ՝ Պետդեպարտամենտի պատվերով և ԱՄՆ ՄԶԳ-ի ֆինանսավորմամբ, զեկույց են պատրաստել «Ինչու Ղարաբաղում հայեր չեն մնացել» վերնագրով։ Միացյալ Նահանգները սահմանափակվեց արցախցիներին մի քանի միլիոն մարդասիրական օգնություն տրամադրելով՝ քրիստոնեական քաղաքակրթության ջատագովի իր դերը համարելով կատարված։

Այժմ ԱՄՆ-ը փակում է USAID-ը, իսկ Պետդեպարտամենտն առաջարկում է ագրեսիայի ենթարկված Ուկրաինային տրամադրել ԱՄՆ-ին իր ողջ տնտեսական ակտիվները։