Նախիջևան

Վաշինգտոնում Փաշինյանի և Ալիևի կողմից կնքված փաստաթղթերը՝ Թրամփի մասնակցությամբ եռակողմ հռչակագիրը և նախաստորագրված խաղաղության համաձայնագիրը, չեն պարունակում հղումներ տարածաշրջանի սահմանները սահմանող հիմնարար փաստաթղթերին: Կա հղում միայն 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրին, որը ի դեպ հստակ քարտեզներ չունի: Սակայն չկա որևէ հիշատակում 1921 թվականի Կարսի պայմանագրի կամ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մասին, որոնց համաձայն են տարածաշրջանի իրական սահմաններն այսպիսին: Իհարկե, չկա որևէ հղում Սևրի օրինական պայմանագրին:

Չնայած այս փաստաթղթերը չեն հիշատակվում, դրանք ենթադրաբար նկատի են առնվում, քանի որ իրավաբանորեն անհնար է շրջանցել դրանք առանց պաշտոնական չեղարկման կամ հաստատման: Սա վկայում է Վաշինգտոնում ընդունված փաստաթղթերի ժամանակավորության և փխրունության մասին:

Մասնավորապես, Թրամփի մասնակցությամբ եռակողմ հռչակագրում նշվում էր. «Այս ջանքերը կներառեն Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև Հայաստանի Հանրապետության տարածքով անխոչընդոտ հաղորդակցությունը, Հայաստանի Հանրապետության համար միջազգային ու ներպետական հաղորդակցության փոխադարձ առավելություններով»։

Նախիջևանը, ըստ Կարսի պայմանագրի, Հայաստանից ժամանակավորապես փոխանցվել է Ադրբեջանի պրոտեկտորատի տակ և դրա մաս չի կազմում: Վերջերս Բաքուն փորձում է Նախիջևանը անջատել Կարսի պայմանագրից, նույնիսկ փոխելով Նախիջևանի Սահմանադրությունը և հանելով Կարսի պայմանագրի մասին հիշատակումը: Սակայն Կարսի պայմանագրի հարցը մնում է բաց. եթե այն չեղյալ է հայտարարվել, ապա ի՞նչ են անում Կարսը, Արդահանը և Սուրմալուն Թուրքիայի կազմում, և ի՞նչ կապ ունի Բաքուն Նախիջևանի հետ: Եթե Կարսի ռուս-թուրքական պայմանագիրը երկարաձգվել է, ապա ի՞նչ իրավունք ունի Բաքուն ռազմականացնել Նախիջևանը, այնտեղ ամբողջ բանակ պահել և Թուրքիայի հետ համատեղ ռազմական բազաներ ստեղծել:

Նույնը վերաբերում է նաև 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությանը: Մարիա Զախարովան հիշեցնում է, որ կողմերից ոչ մեկը հետ չի վերցրել իր ստորագրությունը այս հայտարարությունից, ինչը նշանակում է, որ այն ուժի մեջ է: Ապա որտե՞ղ է Բերձորի միջանցքը, որտե՞ղ է Արցախը:

Օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնյան հռչակագրում Նախիջևանը չի անվանվում Ադրբեջանի մաս, էքսկլավ, քանի որ դա անհեթեթություն կլիներ։ Ամեն ինչ այնպես է գրված, որ օրինական հիմքերին չկպեն, իսկ փաստաթուղթը մեկնաբանվի ցանկացած ձևով։

«Տարածաշրջանային կադաստրի» վերաբերյալ պարզ հարցերի բացակայությունը վկայում են, որ Վաշինգտոնում ձեռք բերված համաձայնագրերը որևէ իրավական հիմք չունեն և հիմնված են ավտորիտար կառավարիչների գործարքի վրա։ Այս համաձայնագրերը կարող են հեշտությամբ չեղարկվել, թեկուզ եթե ստորագրող կողմերից մեկը իշխանության գլուխ չլինի։

Ահա թե ինչու համաձայնագրերում ամրագրված է «անջատողականության, ռևանշիզմի» և այլ գործողությունների անթույլատրելիությունը, որոնք վերաբերում են գործող համաձայնագրերին և հայերի օրինական իրավունքներին։

«Այս իրողությունը, որը ենթակա չէ և երբեք չպետք է ենթակա լինի վերանայման, ճանապարհ է հարթում մեր երկու ժողովուրդների միջև թշնամանքի էջը փակելու համար։ Մենք վճռականորեն մերժում և բացառում ենք վրեժխնդրության ցանկացած փորձ ներկայում և ապագայում», – ասվում է Հռչակագրում։

Եթե Երևանում այս կետը ներկայացվում է որպես Բաքվի հավանական էքսպանսիան բացառող միջոց, ապա Բաքվի և Անկարայի համար այս կետը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն վկայում է հայերի հրաժարման մասին իրենց անօտարելի օրինական իրավունքներից։ Հենց սա է Բաքվին տալիս էքսպանսիայի օրինական իրավունք։

Նման համաձայնագրերը չեն կարող երկար կյանք ունենալ, քանի որ դրանք չեն փոխում տարածաշրջանի իրավական մատրիցը, այլ փորձում են դրա վրա ավազե ամրոց կառուցել։

Դոնալդ Թրամփը հրապարակավ պահանջել է, որ Ուկրաինայի առաջնորդ Վլադիմիր Զելենսկին զիջի ուկրաինական տարածքները Ռուսաստանին։ Թրամփը դժգոհություն հայտնեց այն փաստից, որ Զելենսկին հրաժարվում է ուկրաինական հողերը զիջել Ռուսաստանի Դաշնությանը և փաստացի մեղադրեց Ուկրաինայի նախագահին Կրեմլի կողմից սանձազերծված պատերազմի մեջ։

«Այսինքն, Զելենսկին թույլտվություն ունի պատերազմ սկսելու և բոլորին սպանելու, իսկ հիմա նրան թույլտվություն է պետք տարածքներ փոխանակելու համա՞ր», – ասաց ամերիկացի առաջնորդը՝ մեկնաբանելով այն փաստը, որ Ուկրաինայի նախագահը չի կարող հողեր զիջել առանց Սահմանադրական դատարանի և խորհրդարանի հաստատման։

«Տարածքների փոխանակումը տեղի կունենա՝ ես դրա մասին գիտեմ ռուսական կողմից և բոլորի հետ զրույցների միջոցով։ Ուկրաինայի օգտին։ Դա լավ կլինի Ուկրաինայի համար, ոչ թե վատ։ Բայց նաև մի փոքր վատ՝ երկու կողմերի համար», – ասաց ԱՄՆ առաջնորդը։

Կրեմլը հրադադարի դիմաց պահանջում է, որ իրեն հանձնվեն ամբողջ Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերը, այդ թվում՝ այն շրջանները, որոնք իր բանակը չի կարողանում գրավել: Եվ, ըստ երևույթին, Վաշինգտոնը այս տարբերակը համարում է ընդունելի: <…> Մենք կփոխենք առաջնագիծը», – ասել է Թրամփը։

Զելենսկին ընդգծել է, որ «ուկրաինական տարածքային հարցի պատասխանն արդեն իսկ Ուկրաինայի Սահմանադրության մեջ է» և որ «ոչ ոք չի կարողանա նահանջել դրանից, ուկրաինացիները չեն տա իրենց հողերը օկուպանտներին»: Հարցումների համաձայն, այս դիրքորոշումը պաշտպանում է Ուկրաինայի քաղաքացիների բացարձակ մեծամասնությունը։

Ուկրաինացիներին ուղղված իր երեկոյան ելույթում Վլադիմիր Զելենսկին ասել է, որ Ռուսաստանը չի ցուցաբերում պատերազմը դադարեցնելու պատրաստակամության ոչ մի նշան և շարունակում է նոր հարձակումներ պատրաստել՝ զորքեր և տեխնիկա տեղափոխելով պլացդարմային տարածքներ:

Թրամփը «զարմացած» է Զելենսկու վարքագծով, հատկապես Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպումից հետո, ով ոչ միայն Վաշինգտոնում ստորագրեց հայ-իրանական սահմանի և Հայաստանի հարավի փաստացի օտարման մասին հռչակագիր, այլև շնորհակալություն հայտնեց Թրամփին անեքսիայի համար: Փաշինյանը չի հարցրել Սահմանադրական դատարանի և խորհրդարանի կարծիքը այս հարցի վերաբերյալ, ինչպես Զելենսկին է անում: Փաշինյանը խորհրդարանից կարծիք չի հարցրել «տարածքային զիջումների» մասին 2020, 2022, 2023 թվականներին: Խորհրդարանը, անկեղծ ասած, կարծիք չի էլ ունեցել։

Փաշինյանն ու Ալիևը ուժեղ առաջնորդներ են, ասել էր Թրամփը, քանի որ նրանք միանձնյա են որոշում «տարածքային հարցերը», իսկ Զելենսկին վատն է. նա պատերազմ է մղում Ռուսաստանի հետ, բայց չի ցանկանում տարածքներ փոխանակել: Եղի՜ր Փաշինյանի նման:

Երևանն ու Բաքուն այսօր հրապարակեցին խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրված տեքստը, դրա հայերեն տարբերակը տեղադրվեց Հայաստանի արտգործնախարարության պաշտոնական կայքէջում:

Փոխադարձ համաձայնությամբ հրապարակվում է «Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական ​​հարաբերությունների հաստատման մասին» նախաստորագրված համաձայնագիրը։

Համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական ​​հարաբերությունների հաստատման մասին

Հայաստանի Հանրապետությունը և Ադրբեջանի Հանրապետությունը (այսուհետ՝ Կողմեր),

գիտակցելով տարածաշրջանում արդար, համապարփակ և տևական խաղաղության հաստատման հրատապ անհրաժեշտությունը,

ձգտելով նպաստել այդ նպատակի իրականացմանը միջպետական ​​հարաբերությունների հաստատման միջոցով,

առաջնորդվելով Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրությամբ, «Միավորված ազգերի կանոնադրությանը համապատասխան պետությունների միջև բարեկամական հարաբերությունների և համագործակցության վերաբերյալ միջազգային իրավունքի սկզբունքների մասին» հռչակագրով (1970թ.), Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության Հելսինկյան կոնֆերանսի եզրափակիչ ակտով (1975թ.) և 1991 թվականի դեկտեմբերի 21-ի Ալմաթիի հռչակագրով և նպատակ ունենալով զարգացնել հարաբերությունները նշված փաստաթղթերում ամրագրված նորմերի և սկզբունքների հիման վրա,

արտահայտելով իրենց միջև բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու փոխադարձ կամքը,

համաձայնել են խաղաղություն և միջպետական ​​հարաբերություններ հաստատել միմյանց միջև հետևյալի հիման վրա.

ՀՈԴՎԱԾ I

Հաստատելով, որ նախկին ԽՍՀՄ Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունների միջև սահմանները դարձել են համապատասխան անկախ պետությունների միջազգային սահմանները և որպես այդպիսին ճանաչվել են միջազգային հանրության կողմից՝ Կողմերը ճանաչում են և կհարգեն միմյանց ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը, միջազգային սահմանների անձեռնմխելիությունը և քաղաքական անկախությունը։

ՀՈԴՎԱԾ II

Ամբողջությամբ համապատասխանելով հոդված I-ին՝ Կողմերը հաստատում են, որ միմյանց նկատմամբ չունեն տարածքային պահանջներ և հետագայում նման պահանջներ չեն առաջադրի:

Կողմերը չեն ձեռնարկի որևէ գործողություն, այդ թվում՝ այդպիսի գործողությունների պլանավորումը, նախապատրաստումը, խրախուսումը և աջակցումը, որը նպատակ ունի ամբողջությամբ կամ մասամբ տրոհել կամ խաթարել մյուս Կողմի տարածքային ամբողջականությունը կամ քաղաքական միասնությունը։

ՀՈԴՎԱԾ III

Կողմերը միմյանց հետ փոխադարձ հարաբերություններում ձեռնպահ կմնան տարածքային ամբողջականության կամ քաղաքական անկախության դեմ կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության հետ անհամատեղելի որևէ այլ ձևով ուժի կիրառումից կամ ուժի կիրառման սպառնալիքից: Նրանք որևէ երրորդ կողմի թույլ չեն տա օգտագործել իրենց համապատասխան տարածքները մյուս Կողմի դեմ ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը չհամապատասխանող ուժի կիրառման համար։

ՀՈԴՎԱԾ IV

Կողմերը ձեռնպահ կմնան միմյանց ներքին գործերին միջամտելուց։

ՀՈԴՎԱԾ V

Երկու Կողմերի կողմից սույն Համաձայնագրի վավերացման ներպետական ընթացակարգերն անցած լինելու մասին ծանուցումների փոխանակումից հետո _____ օրվա ընթացքում Կողմերը դիվանագիտական ​​հարաբերություններ կհաստատեն միմյանց հետ՝ Դիվանագիտական ​​և Հյուպատոսական հարաբերությունների մասին Վիեննայի (համապատասխանաբար 1961թ. և 1963թ.) կոնվենցիաների դրույթներին համապատասխան։

ՀՈԴՎԱԾ VI

Ամբողջությամբ համապատասխանելով սույն Համաձայնագրի հոդված I-ով նախատեսված իրենց պարտավորություններին՝ Կողմերը բարեխղճորեն բանակցություններ կվարեն համապատասխան սահմանային հարցերով հանձնաժողովների միջև՝ համաձայն Հանձնաժողովների համաձայնեցրած կանոնակարգերի՝ Կողմերի միջև պետական ​​սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման մասին համաձայնագիրը կնքելու նպատակով։

ՀՈԴՎԱԾ VII

Կողմերը որևէ երրորդ կողմի ուժեր իրենց համատեղ սահմանի երկայնքով չեն տեղակայի։ Կողմերը, մինչև իրենց փոխադարձ սահմանի սահմանազատումը և դրան հաջորդող սահմանագծումը, կիրականացնեն անվտանգության և վստահության ամրապնդման փոխհամաձայնեցված միջոցներ, այդ թվում՝ ռազմական ոլորտում՝ սահմանամերձ շրջաններում անվտանգությունն ու կայունությունն ապահովելու նպատակով։

ՀՈԴՎԱԾ VIII

Կողմերը դատապարտում են և կպայքարեն անհանդուրժողականության, ռասսայական ատելության և խտրականության, անջատողականության, բռնի ծայրահեղականության և ահաբեկչության դեմ՝ դրանց բոլոր դրսևորումներով՝ յուրաքանչյուրն իր իրավազորության շրջանակներում և կապահովեն իրենց նկատմամբ կիրառելի միջազգային պարտավորությունների կատարումը։

ՀՈԴՎԱԾ IX

Կողմերը պարտավորվում են հասցեագրել երկու Կողմերի ներգրավմամբ զինված հակամարտությունում անհայտ կորած անձանց և բռնի անհետացումների դեպքերը, այդ թվում՝ ուղղակիորեն կամ հարկ եղած դեպքում համապատասխան միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ այդ անձանց վերաբերյալ առկա բոլոր տեղեկությունների փոխանակման միջոցով: Սույնով Կողմերը ճանաչում են այդ անձանց ճակատագրերի բացահայտման, այդ թվում՝ մասունքների որոնման և ըստ պատշաճի վերադարձման, պատշաճ քննության միջոցով այդ անձանց առնչությամբ արդարադատության իրականացման կարևորությունը` որպես հաշտեցման և վստահության ամրապնդման միջոց: Այս առնչությամբ համապատասխան կարգավորումները կբանակցվեն և մանրամասն կհամաձայնեցվեն առանձին համաձայնագրով։

ՀՈԴՎԱԾ X

Կողմերը կարող են տարբեր ուղղություններով, այդ թվում՝ տնտեսական, տարանցիկ փոխադրման ու տրանսպորտային, բնապահպանական, հումանիտար և մշակութային, համագործակցություն հաստատելու նպատակով կնքել համաձայնագրեր փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող ոլորտներում։

ՀՈԴՎԱԾ XI

Սույն Համաձայնագիրը չի սահմանափակում միջազգային իրավունքով և ՄԱԿ-ի մյուս անդամ պետությունների հետ Կողմերից յուրաքանչյուրի կողմից կնքված պայմանագրերով Կողմերի ստանձնած իրավունքներն ու պարտավորությունները։ Յուրաքանչյուր Կողմ կապահովի, որ իր և որևէ երրորդ կողմի միջև գործող միջազգային համաձայնություններից ոչ մեկը չի խաթարի սույն Համաձայնագրով ստանձնած իր պարտավորությունների կատարումը։

ՀՈԴՎԱԾ XII

Կողմերն իրենց երկկողմ հարաբերություններում կառաջնորդվեն միջազգային իրավունքով և սույն Համաձայնագրով: Կողմերից ոչ մեկը չի կարող վկայակոչել իր ներպետական օրենսդրության դրույթները՝ որպես սույն Համաձայնագրի չկատարման հիմնավորում:

Կողմերը, Պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի (1969թ.) կոնվենցիային համապապատասխան, ձեռնպահ կմնան այնպիսի գործողություններից, որոնք կխախտեն սույն Համաձայնագրի խնդիրն ու նպատակը մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը։

ՀՈԴՎԱԾ XIII

Կողմերը երաշխավորում են սույն Համաձայնագրի ամբողջական կատարումը և կստեղծեն երկկողմ Հանձնաժողով՝ սույն Համաձայնագրի կատարումը վերահսկելու նպատակով: Հանձնաժողովը կաշխատի Կողմերի կողմից համաձայնեցման ենթակա կարգավորումների հիման վրա։

ՀՈԴՎԱԾ XIV

Չհակասելով միջազգային իրավունքով և Կողմերի՝ իրենց փոխադարձ հարաբերություններում կատարման համար պարտադիր այլ պայմանագրերով ստանձնած իրավունքներին ու պարտականություններին՝ Կողմերը կձգտեն լուծել սույն Համաձայնագրի մեկնաբանման կամ կիրարկման վերաբերյալ ցանկացած վեճ ուղիղ խորհրդակցությունների միջոցով, այդ թվում՝ հոդված XIII-ում նշված Հանձնաժողովի շրջանակներում։ Եթե ​​նման խորհրդակցությունները 6 ամսվա ընթացքում երկու Կողմերի համար ընդունելի արդյունք չտան, ապա Կողմերը կփնտրեն վեճերի խաղաղ կարգավորման այլ միջոցներ։

ՀՈԴՎԱԾ XV

Չհակասելով հոդված XIV-ին՝ սույն Համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում Կողմերը հետ կկանչեն, կչեղարկեն կամ այլ կերպ կլուծեն որևէ իրավական հարթակում ներկայացված ցանկացած և բոլոր միջպետական ​​հայցերը, գանգատները, բողոքները, առարկությունները, վարույթները և վեճերը, որոնք վերաբերում են մինչև սույն Համաձայնագրի ստորագրումը Կողմերի միջև առկա խնդիրներին, և չեն նախաձեռնի այդպիսի հայցեր, գանգատներ, բողոքներ, առարկություններ, վարույթներ և որևէ կերպ չեն ներգրավվի որևէ երրորդ կողմի կողմից մյուս Կողմի դեմ ներկայացվող գանգատներում, բողոքներում, առարկություններում, վարույթներում։

Կողմերը դիվանագիտական, տեղեկատվական և այլ ոլորտներում որևէ կերպ չեն իրականացնի, խրախուսի կամ ներգրավվի միմյանց նկատմամբ սույն Համաձայնագրին հակասող թշնամական գործողություններում և կանոնավոր խորհրդակցություններ կանցկացնեն այդ նպատակով:

ՀՈԴՎԱԾ XVI

Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտնում Կողմերի ազգային օրենսդրությանը համապատասխան ներքին ​​ընթացակարգերի ավարտի մասին ծանուցող փաստաթղթերի փոխանակումից հետո: Սույն Համաձայնագիրը կգրանցվի Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության 102-րդ հոդվածին համապատասխան։

ՀՈԴՎԱԾ XVII

Սույն Համաձայնագիրը կնքված է հայերեն, ադրբեջաներեն և անգլերեն, ընդ որում՝ բոլոր երեք տեքստերը հավասարազոր են: Հավասարազոր տեքստերից որևէ մեկի դրույթի նշանակության հետ կապված տարաձայնությունների դեպքում գերակայում է անգլերեն տեքստը: