ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսը Հայաստանից մեկնում է Բաքու: Երեկ երեկոյան Վենսը թվարկեց, թե ինչ է ԱՄՆ-ն պատրաստ տալ Հայաստանին՝ հայկական բռնակցված տարածքներում գտնվող հանքային պաշարների և ճանապարհների օտարման դիմաց: Սա ներառում է ոչ միայն հայ-իրանական սահմանը և Սյունիքը, այլև Նախիջևանը և Արցախը:
Վենսը հայտարարեց ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանին 11 միլիոն դոլարի արժողությամբ հետախուզական անօդաչու թռչող սարքերի տեխնոլոգիա և մոդուլային ատոմակայաններ վաճառելու մտադրության մասին, ինչը կպահանջի 5 միլիարդ դոլարի ներդրում: Նա նաև ուղղակիորեն աջակցեց Նիկոլ Փաշինյանին առաջիկա ընտրություններում՝ հայտարարելով, որ վարչապետին դժվար աշխատանք է սպասվում:
Բայց ավելի կարևոր է այն, ինչ չասաց Վենսը. նա չմեկնաբանեց «խաղաղության պայմանագրի» պայմանները, Ալմա-Աթայի հռչակագիրը կամ «խորհրդային սահմանները», որոնցով ԱՄՆ-ն որոշեց «բաժանել» տարածաշրջանը: Վենսը չառաջարկեց Հայաստանի անվտանգության երաշխիք այն դեպքի համար, եթե «խաղաղության պայմանագիրը» չստորագրվի կամ քաղաքական իրավիճակը փոխվի: Նա չասաց, թե արդյոք Հայաստանի ատոմակայանը կփակվի, կամ թե ինչպես է Միացյալ Նահանգները վերաբերվում Նախիջևանի Սահմանադրությունից 1921 թվականի Կարսի պայմանագրին հղումը հանելուն։
Հունվարի կեսերին ԱՄՆ-ն և Հայաստանը ստորագրեցին TRIPP-ի վերաբերյալ հայտարարություն, որում խոսվում էր «Ադրբեջանի հիմնական մասի… և նրա Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև կապի մասին»։ Մենք այն ժամանակ հարցրեցինք, թե արդյոք հայ-ամերիկյան հայտարարությունը ստորագրած Հայաստանի և ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարները կարող են ներկայացնել փաստաթուղթ, որում նշված լինի, որ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը ադրբեջանի մաս է կազմում։ Կարսի գործող պայմանագրի համաձայն՝ Նախիջևանը հայկական ինքնավար հանրապետություն է, որը ժամանակավորապես գտնվում է Ադրբեջանի պրոտեկտորատի ներքո։
Երևանում Վենսը նույնպես խոսաց TRIPP-ի մասին՝ դրանով իսկ հաստատելով, որ ԱՄՆ-ն “օրինականացնում” է հայկական տարածքների՝ ոչ միայն Նախիջևանի, այլև Սյունիքի բռնակցումը։ Հենց հունվարին Վաշինգտոնում հայ-ամերիկյան հայտարարության ստորագրումից հետո Բաքուն որոշեց Նախիջևանի Սահմանադրությունից հեռացնել Կարսի պայմանագրի հղումը՝ այդպիսով բռնակցելով այն։
Մեկնաբանելով «Թրամփի ճանապարհը»՝ Վենսը նշեց, որ իր կարծիքով խնդիրը ներդրումները չեն, այլ Հայաստանի վարչապետի՝ այս ծրագիրը շարունակելու կարողությունը։
«Հարցն այն է, թե ինչպես անենք, որ խաղաղության գործարքը հաջողությամբ հաջորդ փուլ տեղափոխվի, ինչպես անենք, որ վարչապետը կարողանա կենտրոնանալ ապագայի վրա:
Ես գիտեմ, որ ընտրություններն առջևում են, այդ մասին չեմ ուզում խոսել, բայց եթե իմ աջակցությունը ինչ-որ բան նշանակում է, ապա նա անշուշտ ունի այդ աջակցությունը: Նա մի մարդ է, ով կարող է երկարատև գործընկերություն կառուցել, որպեսզի նման ծրագրերը գլուխ գան: Սա մի գիշերում գլուխ եկած բան չէ, բայց օգոստոսի 8-ին հաջորդած ամիսներին մենք արդեն նշանակալի առաջընթաց ունենք»,- Երևանում հայտարարել է ԱՄՆ փոխնախագահը:
Այսպիսով, Վենսը բացահայտորեն հայտարարում է, որ Փաշինյանը պետք է մինչև վերջ կատարի Վաշինգտոնում ստորագրված հայտարարությունը: Այժմ, երբ հայտնի չէ, թե արդյոք Փաշինյանը կվերընտրվի, նա չի կարող «կենտրոնանալ ապագայի վրա»: Այլ կերպ ասած, նա չի կարող կատարել Բաքվի և Անկարայի պահանջները՝ փոփոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը և համաձայնվել երկրի հարավի օտարմանը փաստացի միջանցքի անվան տակ։
Այսպիսով, Վենսը երաշխիքներ է տալիս Բաքվին և Անկարային, որոնք պնդում են ընտրություններից առաջ փոփոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը: Ի տարբերություն Հայաստանի շատ քաղաքական ուժերի, Բաքուն և Անկարան ՀՀ Սահմանադրությունը ընկալում են որպես հայ ժողովրդի օրինական վկայագիր՝ Կարսի պայմանագրով, Ալմա-Աթայի հռչակագրով և 100-ամյա պատերազմով ու ցեղասպանությամբ Հայաստանից խլված տարածքների նկատմամբ։
Վենսը չի նշել TRIPP-ի լայնությունը կամ թե քանի հայկական հանքավայրեր կփոխանցվեն Միացյալ Նահանգների և «երրորդ երկրների» (որոնք նույնպես ներառված են հայ-ամերիկյան հունվարյան համաձայնագրում) վերահսկողության տակ 99 տարով: Վենսը չի ասել, թե արդյոք կկատարվի Թուրքիայի վաղեմի պահանջը՝ փակել Հայկական ատոմակայանը, որը տարածաշրջանում ռազմավարական եզակի օբյեկտ է։ Նա նաև չնշեց, թե ինչ կլինի հայ-իրանական սահմանին, եթե TRIPP-ը գործի։
Սա ներդրում չէ, այլ զավթում, որը հաստատում է, որ Միացյալ Նահանգները ստանձնում է Ռուսաստանի դերը, որը 2011 թվականից ի վեր վարում է Կարսի պայմանագիրը ավարտելու և տարածաշրջանը Թուրքիային հանձնելու քաղաքականություն: Միացյալ Նահանգները անտարբեր չէ Ռուսաստանի կողմից տարածաշրջանը որպես խաղաքար հմտորեն օգտագործելու նկատմամբ և ցանկանում է ևս օգտվել այս թանկարժեք լոթից: Սակայն Ռուսաստանն արդեն բախվել է իր «մեծապետության» մտածելակերպի դաժան հետևանքներին՝ հայտնվելով փլուզման եզրին, և Միացյալ Նահանգները՝ իր MAGA գաղափարախոսությամբ, նույնպես կբախվի ծանր փորձությունների:
Միացյալ Նահանգները լավ գիտակցում է Հայաստանի ճակատագրական նշանակությունը, որը կարող է լինել և՛ թալիսման, և՛ սև բիծ:
«Սա ամբողջ աշխարհի հնագույն ազգերից, պետություններից մեկն է: Ես ինքս անձամբ քրիստոնյա եմ և ես գիտեմ, թե այս երկիրը ինչ է նշանակում ամբողջ աշխարհի համար և այն կրոնի համար, որ մենք երկուսով դավանում ենք, պարոն վարչապետ», – հայտարարեց Միացյալ Նահանգների փոխնախագահը՝ հավաստիացնելով. – «Ե՛վ նախագահ Թրամփը, և՛ ես շատ նվիրված ենք այս համագործակցությունն ամրապնդելու գործում»:
Այդուհանդերձ Վենսը չի մեկնաբանել Հայաստանի կառավարության կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ ուղղված արշավը. այս արշավի ակունքները բխում են Եկեղեցու կողմից ազգային իրավունքները պաշտպանելու փորձերից, որոնք քողարկվում են, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների մեղսակցությամբ։
Նիկոլ Փաշինյանի դեմքի արտահայտությունը, երբ նա փորձում էր Վենսի այցը Հայաստան ներկայացնել որպես պատմական, արտացոլում էր ապագայի նկատմամբ նրա վախը. Վենսի անձնական երաշխիքները կարճ կապանք են, որը թույլ չի տա Փաշինյանին ցատկել դեպի անդունդը սլացող գնացքից։