Արցախի Հանրապետության արդարադատության նախարար Սրբուհի Արզումանյանն առաջարկում է, որ արցախցիները կարող են երկկաղաքացի լինել՝ ունենալով եւ ՀՀ, եւ Արցախի քաղաքացիություն։

«Երբ Արցախի քաղաքացիության հարցը երկու երկրների քաղաքացիության մասին օրենքներից դուրս է մնում, կարծում եմ՝ սա շատ ավելի շահեկան իրավիճակ է հենց արցախցիներիս համար, նախ ինքնորոշման իրավունքի կոնտեքստում»,- երեկ ԱԺ-ում քննարկման ժամանակ ասաց նա։

Սրբուհի Արզումանյանը հավելեց, որ քաղաքացիության հարցը, իր կարծիքով, հետեւյալ լուծումն ունի․ «Մենք Արցախի Հանրապետությունում ունենք քաղաքացիության հիմնական սկզբունքների մասին օրենք, որում շատ կարեւոր երկքաղաքացիության մասին դրույթ կա ամրագրված։ Ինչ-որ ձեւաչափով դա քննարկման թեմա կարող է լինել՝ ՀՀ քաղաքացիություն ընդունելու պարագայում Արցախի Հանրապետության քաղաքացիության ինստիտուտը չի վերանում, Արցախի Հանրապետության՝ որպես պետության գոյությունը մնում է իրավական առումով ճիշտ, վերադարձի իրավունքը՝ դրանից բխող։ Մենք խնդիր ունենք անցած այս ամբողջ ուղին լեգիտիմացված ու համակարգված ներկայացնելու։ Լուծումը կարող է մեկը լինի՝ ՀՀ լիարժեք քաղաքացիության ինստիտուտի կիրառումն ապահովելու համար 070 կոդի ներքո գտնվող քաղաքացիներին համարել ՀՀ քաղաքացի այդ թվում, այսինքն՝ Արցախի Հանրապետության քաղաքացիությունը մնալով։ Դրա բոլոր իրավական հետեւանքները նորմալ կլինեն՝ եւ դատարանների հետ կապված, եւ զինծառայության հետ կապված»։

ՀՀ քաղաքացիության մասին օրենքն ի սկզբանե չի տարածվել ԼՂ բնակչության վրա, նրանց վրա չի տարածվել նաեւ Ադրբեջանի քաղաքացիության մասին օրենքը։ Այս մասին Ազգային ժողովում արցախցիների քաղաքացիության հարցի վերաբերյալ քննարկման ժամանակ ասաց ՆԳ նախարարի տեղակալ Արմեն Ղազարյանը։

«Հարց է առաջանում՝ ո՞ր երկրի քաղաքացիներ են Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչները, եթե քաղաքացիության մասին երկու օրենքներն էլ չեն տարածվել Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության վրա։ Հարցի պատասխանը մեկն է՝ նրանք Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքացիներ են, որը թեկուզ եղել է չճանաչված պետություն, բայց եղել է պետական միավորում»,- ասաց նա»:

Անդրադառնալով արցախցիների այն մտահոգությանը, որ ՀՀ քաղաքացիություն ձեռք բերելու դեպքում իրենք կզրկվեն վերադարձի իրավունքից, Արմեն Ղազարյանը պատասխանեց․ «Քաղաքացիության ձեռքբերումն արդյոք որեւէ կերպ անդրադառնո՞ւմ է վերադարձի իրավունքի վրա՝ ես հակված եմ այն մտքին, որ, ոչ, որեւէ կերպ չի անդրադառնում։ Նաեւ գոյություն ունի Արդարադատության միջազգային դատարանի միջանկյալ վճիռը, որտեղ դրա մասին խոսվում է»։

Ըստ նրա՝ ՀՀ կառավարության՝ արցախցիներին ժամանակավոր պաշտպանության տարամադրման մասին 2023 թվականի որոշմամբ հստակ արձանագրվում է, որ ԼՂ բնակչության նկատմամբ տեղի է ունեցել հանցագործություն, քանի որ բռնի տեղահանությունը կոլեկտիվ հանցագործություն է։

«Հայաստանը դա ֆիքսել է եւ օգտագործել է նաեւ կոլեկտիվ պաշտպանության գործիք՝ ժամակավոր պաշտպանությունը կոլեկտիվ պաշտպանության գործիք է, այն կիրառվել է նաեւ մի շարք այլ երկրներում, վերջերս կիրառվել է նաեւ ԵՄ կողմից՝ Ուկրաինայում տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների հետեւանքով Եվրոպական միությունում հայտնված Ուկրաինայի քաղաքացիների հանդեպ։ Եթե մենք դիտարկենք, որ ԼՂ-ից բռնի տեղահանված անձինք միմիայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ են, ապա Հայաստանի Հանրապետությունը չէր կարող նրանց ճանաչել փախստական։ Ժամանակավոր պաշտպանության կարգավիճակը որեւէ կերպ չպետք է խառնել վերադարձի իրավունքի արգելքի կամ վերադարձի իրավունքի հանդեպ որեւէ խոչընդոտի հետ։ Խոսքն այն մասին է, որ եթե անձի կյանքին վտանգ է սպառնում, ընդունող երկիրը որեւէ կերպ չի առաջացնի այնպիսի իրավիճակ, որ անձը վերադառնա այն տարածք, որտեղ նրա կյանքին վտանգ կարող է սպառնալ»,- հավելեց Արմեն Ղազարյանը։

«Այս խառնիճաղանջը դուք եք ստեղծել, ձեր որոշմամբ է ստեղծվել։ Հիմա այս խառնիճաղանջի միջից ուզում եք դուրս գալ, ինքներդ էլ չեք իմանում ինչպես դուրս գալ։ Եվ շահառուներին գցել եք նույն խառնիճաղանջ իրավական ոլորապտույտի ու անպտուղ քննարկումների մեջ»,- Ազգային ժողովում արցախցիների քաղաքացիության հարցի վերաբերյալ քննարկման ժամանակ ասաց ՀՅԴ Արցախի ԿԿ ներկայացուցիչ Արա Պուլուզյանը։

Նրա խոսքով՝ մինչ այս նորմալ գործընթաց էր՝ թե քաղաքացիության, թե գույքի, թե ընտրությունների հարցերը կարգավորվում են սահուն։

«Ես ինքս հանդիսացել եմ ՀՀ քաղաքացի, բայց քվեարկել եմ Արցախում՝ հաշվառման սկզբունքով։ Այսինքն՝ հակառակն էլ է եղել»,- ասաց նա։

Ըստ Պուլուզյանի՝ այս իրավիճակն է ստեղծվել, որովհետեւ սկզբունքը փոխվել է․ ազգային գաղափարախոսությունն իշխանությունների կողմից փոխվել է ապազգային գաղափարախոսության։ «Երբ որ ապազգային լինի գաղափարախոսությունը, անձնագիրն էլ ես ուրանալու, քաղաքացիությունն էլ ես ուրանալու։ Իրականությունը սա է, ինչքան ուզում եք իրավական նորմեր բերեք, դա չի արդարացնելու այն, ինչ տեղի է ունեցել»։