Երեկվանից Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունն ընդունում է ԼՂ-ից բռնի տեղահանված քաղաքացիների կենսաթոշակների նշանակման դիմումները: Այս մասին, այսօր՝ դեկտեմբերի 12-ին, Կառավարության «Հումանիտար կենտրոնում» մամուլի ասուլիսի ժամանակ նշեց Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի մամուլի քարտուղար Զարուհի Մանուչարյանը:

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Դավիթ Խաչատրյանը նշեց, որ նրանք նախ պետք է Հայաստանում հաշվառվեն. «Հնչում են դժգոհություններ հերթերի հետ կապված: Ես իրենց պետք է խորհուրդ տամ՝ հաշվառվելու համար չդիմել առցանց եղանակով: ԼՂ-ից բռնի տեղահանվածների համար գործում է առանձին ռեժիմ, անհրաժեշտություն չկա առցանց հերթագրվել, կարող են ուղղակի ներկայանալ տեղամասային անձնագրային բաժանմունք, որտեղ ավելի արագացված ընթացակարգով իրենց հաշվառումները կիրականացնեն: Ի դեպ, նրանք աշխատում են նաեւ շաբաթ օրերին:

Հաշվառվելուց հետո, մենք երեկվանից գործարկել ենք առցանց դիմումների հարթակը, որի միջոցով հնարավոր կլինի ներկայացնել կենսաթոշակի նշանակման դիմումները: Արդեն 5000-ից ավելի դիմում ենք ընդունել: Այսօր առավոտվա տվյալներով բավարարվել է 2118 անձի մասով դիմումները: Նրանց կենսաթոշակների վճարումներն առաջիկա օրերին տեղի կունենան: Վճարումները լինելու են հոկտեմբերի 1-ից սկսած, դեկտեմբերը ներառյալ: Շուրջ 2800 դիմում մերժվել է»,-ասաց փոխնախարարը:

Անդրադառնալով մերժման պատճառներին, նա ասաց. «25 հոգու դեպքում շահառուն չի հանդիսացել թոշակառու: 34-ի դեպքում ԼՂ կենսաթոշակային բազայում կենսաթոշակի վճարումը դադարեցված է եղել, այս դեպքում գործընթացը պետք է վերսկսվի ՀՀ-ի համար գործող ընթացակարգով: 117 հոգի կրկնակի դիմում է ներկայացրել, 217 հոգու դեպքում կենսաթոշակային տվյալների բազայում առկա չէ կենսաթոշակի էլեկտրոնային գործը: 556 հոգի չի հանդիսանում ժամանակավոր պաշտպանություն ունեցող անձ եւ 875 հոգու դեպքում դիմողի տվյալները չեն հայտնաբերվել բնակչության պետական ռեգիստրում: Իսկ ամենաշատ մերժումները ՀՀ բնակության հասցեում հաշվառում չունենալու հիմքով է»,-ասաց փոխնախարարը:

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունը տեղեկացրել է, որ դեկտեմբերի 11-ից մեկնարկել է Արցախի քաղաքացիների թոշակների նշանակման դիմումների ընդունման գործընթացը։ Նրանք, ովքեր ԼՂ-ում ստանում էին կենսաթոշակ, դեկտեմբերի 11-ից կարող են դիմել ՀՀ-ում կենսաթոշակների նշանակման համար։ Դիմումներն ընդունվում են առցանց եղանակով՝ https://online.ssa.am/ հարթակում։

Գրանցվելու համար որպես առաջին քայլ նշվում է, որ նախ անհրաժեշտ է դիմել ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության տարածքային անձնագրային բաժիններ՝ բնակության վայրում հաշվառվելու համար (կամ փաստացի կամ մշտական հիմունքներով)։

Կառավարության անդամները հայտարարել էին, որ Արցախից բռնի տեղահանված անձանց հոկտեմբեր, նոյեմբեր եւ դեկտեմբեր ամսվա թոշակները պետք է վճարվեն դեկտեմբեր ամսին։ Սակայն, այս օրերին անձնագրային բաժանմունքներում մեծ հերթեր են, մարդիկ չեն կարողանում հաշվառվել, որպեսզի թոշակներ ստանան։

Հադրութեցի Արթուր Ստեփանյանը step1.am-ի հետ զրույցում չբացառեց, որ որոշ արցախցիներ չեն հասցնի դեկտեմբեր ամսին թոշակ ստանալ։ «Մարդ կա, այս պահին լրացրել է հայտը, արդեն ցույց է տալիս, թե որքան թոշակ պետք է ստանա, բայց դեռ չեն կարողանում ստանալ։ Ասում են, որ հայտը լրացնելուց հետո մեկ շաբաթվա ընթացքում ստանալու են թոշակը։ Բայց, ովքեր չեն հաշվառվել, չեն կարող դիմել թոշակ ստանալու համար։ Անձնագրային ծառայություններում հերթեր են, օրինակ, ես դեռ չեմ հաշվառվել։ Եթե կարողանամ Նոր տարվանից հետո գրանցվել ու  ստանալ, լավ է։ Մարդիկ կան, որ առանց հաշվառման փորձել են հայտը լրացնել, բայց համակարգի կողմից չի ընդունվել»,- ասաց Արթուր Ստեփանյանը։

«Դիզակ ԱՐՏ» ՀԿ նախագահ Լիաննա Պետրոսյանը step1.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ անձնագրային ծառայություններում իրոք հերթերը շատ մեծ են։ «Երկու պատճառ կա։ Պատճառներից մեկն այն է, որ մարդիկ չէին կողմնորոշվում՝ հաշվառվել, թե ոչ, որովհետեւ հաշվառումն ու քաղաքացիությունը չէին տարբերակում։ Այդ հարցի պատասխանն ստանալուց հետո են անցում կատարել հաշվառման փուլին, եւ արդեն մեծ հերթեր են գոյացել։ Բացի դրանից, նաեւ Միասնական սոցիալական ծառայության կենտրոնները սխալ են ուղղորդել մարդկանց։ Այսինքն՝ երբ մարդիկ դիմել են, հարցրել են՝ ի՞նչ անենք թոշակի կամ նպաստի համար, նրանց պատասխանել են՝ ոչ մի բան, գնացեք, սպասեք, դեռ ծրագիր չկա։ Այսինքն՝ գոնե ՄՍԾ կենտրոնում մարդկանց պետք է ասեին՝ գնացեք հաշվառվեք։ Այսինքն՝ նաեւ իրենց մեղքի բաժինը կա այս հարցում։ Եվ այսօր ստեղծված է այն իրավիճակը, որ մարդիկ  գիշերվա ժամը 4-ին, 5-ին գնում ու անձնագրային ծառայություններում հերթ են կանգնում։ Եվ օրական սպասարկվում է ընդամենը 30-35 շահառու։ Հաշվառման համար դիմում ներկայացնելուց հետո մոտ 10 օր տեւում է հաշվառման գործընթացը»,- ասաց Լիաննա Պետրոսյանը։

Նրա խոսքով՝ այսինքն՝ արցախցիների մի մասը դեկտեմբեր ամսին կարող է չստանան իրենց թոշակը։ «Ես անձամբ այդ հարցը բարձրացրել եմ, թե այլընտրանքային լուծում հնարավո՞ր է գտնել, բայց պատասխան չկա։ Նաեւ խնդիր կա, որ վերաբնակիչները, որոնք նախկինում ունեցել են ՀՀ քաղաքացիություն, իրենց փախստականի կարգավիճակ չի տրվել։ Սակայն իրենք էլ սպասում էին, որ ծրագիրը մեկնարկեր, որ դիմեին թոշակի ու նպաստի համար։ Ես կարծում եմ, որ իրենք որպես ՀՀ քաղաքացի պետք է դիմեն։ Մարդիկ սոցիալական ցանցերում այդ հարցը շատ են բարձրացնում, որ՝ մենք սպասում էինք, որ հարթակը բացվեր, դիմեինք, դիմել ենք, բայց հիմա պատասխանում են՝ ձեր դիմումը մերժվում է, քանի որ չեք համապատասխանում փախստականի կարգավիճակին»,- ասաց նա։

Լիաննա Պետրոսյանի խոսքով՝ մյուս խնդիրն այն է, որ նպաստների համար օնլայն դիմումներ դեռ հնարավոր չէ ներկայացնել։ «Մարդիկ անորոշության մեջ են, մտնում են, նպաստների բաժինն են լրացնում, բայց մերժում են ստանում։ Այսինքն՝ ասվել է, որ դեկտեմբերի 11-ին կլինի, բայց հարթակը դեռեւս չկա։ Նախարարության 114 հեռախոսահամարին զանգում են, պատասխանում են, որ համակարգը դեռ չկա»,- հավելեց նա։

Արցախի պահեստազորի մայոր Արմեն Պետրոսյանը step1.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ անձնագրային բաժանմունքներում մեծ հերթեր են, որոշ բաժանմունքներում օրական ընդամենը մոտ 20 հոգի են սպասարկում։ «Ստացվում է, որ մեկ անձնագրային բաժանմունքում 500-600 հոգու գրանցելու համար 2-3 ամիս ժամանակ է պետք։ Ահավոր հերթեր են բոլոր անձնագրային կետերում։ Բացի դա, անհասկանալի է, եթե մարդիկ հաշվառման համար հերթագրվում են, հունվարի կեսին կամ փետրվարին է իրենց հերթը հասնում, ապա իրենք մինչեւ հունվարի կեսը արդյոք թոշակ ստանալու են, թե՞ ոչ։ Մարդ կա, հերթը կարող է հասնել չորս ամիս հետո, դա չի նշանակում, որ այդ մարդը չորս ամիս պետք է սոված մնա։ Հաշվառումն էլ է մեծ խնդիր, մարդիկ կան, որ վախենում են հաշվառվեն, տան տիրոջ կողմից խնդիրներ ստեղծվեն, իրենք կորցնեն իրենց վարձով բնակարանը։ Եթե միայն օնլայն գրանցումը լիներ, ամեն ինչ շատ հեշտ կլիներ, մարդիկ չէին գնա անձնագրային բաժիններ ու հերթեր չէին կանգնի»,- ասաց Արմեն Պետրոսյանը։

Նրա խոսքով՝ հարցական է՝ մարդիկ կկարողանա՞ն դեկտեմբերի ընթացքում ստանալ խոստացված թոշակը, թե՞ ոչ։ «Ոչ ոք հստակ պատասխան չի տալիս մեզ, տարբեր պաշտոնատար անձինք տարբեր պատասխաններ են տալիս։ Շատ մարդիկ կան, որ իրենց հասանելիք 100 հազարական դրամներն էլ չեն ստացել դեռ։ Ես համոզված եմ, որ դիտավորյալ են ժամանակ ձգում, որպեսզի ժամանակի ընթացքում Հայաստանում արցախցիների թիվը քչանա։ Ինչքան քիչ արցախցի, այնքան ավելի քիչ գլխացավանք կլինի այս իշխանությունների համար, որոնք Արցախն օտար մարմին են համարում»,- նշեց Արմեն Պետրոսյանը։

Step1.am-ի զրուցակիցն է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Արդարություն» խմբակցության պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանը։

-Տիկի’ն Հակոբյան, Արցախի Ազգային ժողովը հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ շեշտադրվելով այն, որ Ադրբեջանը ստիպել է Արցախի նախագահին ստորագրել փաստաթուղթ։ Այսպիսով՝ Արցախի Ազգային ժողովն ընդունո՞ւմ է Սամվել Շահրամանյանի՝ «Արցախի Հանրապետությունը լուծարելու» մասին հրամանագիրը, թե՞ վիճարկելու է այն։

-Միանշանակ, ոչ միայն Ազգային ժողովը, այլ ընդհանրապես որեւէ մեկը չի ընդունում այդ որոշումը։ Դրա ստորագրումն օրենքի խախտումներով է տեղի ունեցել, ճնշման ներքո է եղել, քանի որ 120 հազար արցախցի ցեղասպանվելու վտանգի տակ էր։ Դրա բոլոր ապացույցները կան։ Մյուս կողմից, ես չեմ կարծում, որ Ազգային ժողովը պետք է քայլեր անի՝ այդ հրամանագիրը հակաօրինական ճանաչելու համար։ Արցախի նախագահն ինքը գոյություն ունի եւ հենց ինքն է հաստատում, որ ողջ պատասխանատվությունն իր վրա է։ Եվ հենց ինքն էլ այդ ուղղությամբ քայլեր արել է կամ անելու է։ Իհարկե, ես չեմ ասում, որ մենք բոլորս պետք է հանգիստ նստենք ու սպասենք, բայց կարծում եմ՝ մենք դեռեւս ժամանակ ունենք։

-Այսինքն՝ նկատի ունեք մինչեւ հունվարի մեկը դեռ ժամանակ կա՞։

-Այո՛, դա նկատի ունեմ։ Կարծիքները տարբեր են, պատգամավորների մի մասը կարծում է, որ այդ հրամանագիրն իրավական առումով որեւէ արժեք չի ներկայացնում։ Եվ բոլոր կարծիքների հետ կարելի  համաձայնել։ Մյուս կողմն ասում է՝ կա՞ որեւէ մեկը, որը տեսել է նախագահի ստորագրությամբ այդպիսի փաստաթուղթ։ Բայց կա նաեւ մարդկանց մի խումբ, որոնք պնդում են, որ պետք է քայլեր արվեն այդ ուղղությամբ։ Կարծում եմ, որ այս երեք տարբերակից որեւէ մեկն ի վերջո տեղի է ունենալու, եւ դա կլինի մոտ ժամանակներս։

-Դուք ասում եք, որ չեք կարծում, թե Ազգային ժողովը պետք է քայլեր անի այդ հրամանագրի չեղարկման ուղղությամբ, քանի որ դա Սամվել Շահրամանյանի պատասխանատվության դաշտում է, բայց հիշեցնենք, որ Շահրամանյանին ընտրել է Արցախի խորհրդարանը։

-Խորհրդարանն ընտրել է, քանի որ նախկին նախագահը հենց իր նախաձեռնությամբ Սահմանադրության մեջ փոփոխություն կատարելու առաջարկ արեց, ըստ որի՝ Արցախի խորհրդարանը կարող էր ընտրել նախագահ։ Եվ դա տեղի ունեցավ։ Ես չեմ կարողանում հասկանալ մարդկանց ու տարբեր ուժերի կոչերը, որ խորհրդարանը պետք է քայլեր անի, որովհետեւ, կրկնում եմ, կա Արցախի նախագահը, ինքը չի հերքում իր պատասխանատվությունն իր հրամանագրի վերաբերյալ։ Հետեւաբար, ինքը քայլ կանի կամ արդեն անում է։ Այդ հրամանագիրն իրավական ուժ չունի այն առումով, որ պետություններն ստեղծում են ժողովուրդները։ Արցախը հանրաքվեի միջոցով հռչակվել է Հանրապետություն, այդ գործընթացը տեղի է ունեցել ամբողջ աշխարհի աչքի առաջ։ Եվ այդ նույն միջազգային հանրությունը, որն այսօր կարծես ոչինչ չի տեսնում, իր դիտորդների ներկայությամբ է դա տեղի ունեցել, եւ այդ գործընթացը՝ որպես միջազգային իրավունք, ճանաչվել է։ Հետեւաբար, նախ որեւէ երկրի Սահմանադրության, առավել եւս Արցախի Սահմանադրության մեջ չկա այդպիսի մի հոդված, որով որեւէ անձ՝ անկախ իր զբաղեցրած պաշտոնից, կարող է լուծարել պետությունը։ Ժողովուրդն է ստեղծել, ժողովուրդն էլ կարող է լուծարել, որը տեղի չի ունենա։

-Ինչպե՞ս եք դուք պատկերացնում Արցախի պետական ինստիտուտների գործունեության շարունակականության ապահովումն այն դեպքում, երբ Հայաստանի իշխանությունները հետեւողական փորձում են չեզոքացնել Արցախի իրավունքներն ու պետական ինստիտուտները։

-Անկախ բոլոր խոչընդոտներից, յուրաքանչյուրը, ով պաշտոն է զբաղեցրել կամ պատգամավոր է ընտրվել, պետք է ունենա այն գիտակցումը, որ դա լավ ապրելու համար չէր։ Կարծում եմ՝ կային մարդիկ, որոնք այդպես չէին մտածել ընտրվելուց առաջ։ Եվ հարմարավետ աշխատասենյակ ու աշխատավարձ ստանալու համար չէր պաշտոն զբաղեցնելը, այլ պարտավորություն էր։ Եվ անկախ իրավիճակից, յուրաքանչյուրն իր գործը պիտի կատարի։ Այո, թշնամին այսօր ուժով մեր հայրենիքն օկուպացրել է, բայց դա չի նշանակում, որ Արցախի կամ ընդհանրապես հայկական հարցը փակվեց։ Եվ այն պաշտոնյան, այն պատգամավորը, որը կլռի, որեւէ քայլ չի անի այդ ուղղությամբ, որ թույլ չտա առնվազն փակել Արցախի հարցը, ինքը հանձնողների ու դավաճանների հետ նույն շարքում կդասվի եւ այդպես էլ կգնա պատմության գիրկը։

Չեմ կարծում, որ մեզանից որեւէ մեկի համար նորություն էր Հայաստանի այս իշխանության գործողությունները։ Այս իշխանությունները եկան կամ նշանակվեցին իշխանության, որպեսզի Արցախի հարցը լուծեն հօգուտ Ադրբեջանի։ Բայց, այս ամբողջ արհավիրքը բերելով հայ ժողովրդի գլխին, միեւնույն է, իրենց այդպես էլ չի հաջողվելու փակել այս հարցը։ Իրենք ամեն ինչ անելու են՝ Արցախի հարցը փակելու համար։ Դա լինելու է և՛ ահաբեկելու, և՛ վախեցնելու, և՛ տարատեսակ խոչընդոտեր ստեղծելու միջոցով։ Ես կարծում եմ՝ մեզանից յուրաքանչյուրը դա գիտակցում է, ի վերջո դրա կրողը ինքներս ենք եղել։ Եվ հիմա էլ, ցավոք, դա շարունակվում է։