Ռուսաստանը պատրաստվում է լքել Հայաստանը. Մոսկվայի երկու վերջնագրերը

Հայաստանի խորհրդարանի ձևավորմանը և նոր սահմանադրության պատրաստմանը զուգահեռ, Մոսկվան ձեռնամուխ է լինում Հայաստանից դուրս գալու ակտիվ քաղաքականությանը՝ հայերին անդառնալի վնաս հասցնելով։

Մոսկվայի դուրս գալը պայմանավորված չէ Փաշինյանի քաղաքականությամբ կամ հայ ժողովրդի «քաղաքական ընտրությամբ». ավարտվում է ռուս-թուրքական Կարսի պայմանագրի ավելի քան 100 տարվա վավերականությունը, որի հիման վրա գոյություն ունի ներկայիս Հայաստանի Հանրապետությունը։ Կարսի պայմանագրից դուրս նոր սահմանադրության և հանրապետության ձևավորումը Ռուսաստանի ներկայությունը Հայաստանում անհեթեթ է դարձնում։

Մոսկվան դեռևս, համաձայն պայմանագրերի, Հայաստանը համարում է «նախկին ԽՍՀՄ մաս», որի համաձայն՝ Հայաստանում տեղակայված ռուսական 102-րդ բազան և Ռուսաստանի ԱԴԾ սահմանապահ զորքերը՝ «նախկին ԽՍՀՄ արտաքին սահմանի երկայնքով Հայաստանի Հանրապետության անվտանգությունն» ապահովելու համար։ «Ռուսաստանի Դաշնության սահմանապահ զորքերը, որոնք տեղակայված են Հայաստանի Հանրապետության տարածքում և պաշտպանում են պետական ​​սահմանը, իրենց գործունեության մեջ առաջնորդվում են նախկին ԽՍՀՄ-ի՝ Թուրքիայի և Իրանի հետ կնքված միջպետական ​​պայմանագրերով, ԱՊՀ անդամ պետությունների սահմանային հարցերի վերաբերյալ համաձայնագրերով», որոնք ուժի մեջ են մնում, – նշված է գործող պայմանագրում։

2019 թվականին Ռուսաստանը և Թուրքիան սկսեցին Կարսի պայմանագրից դուրս գալու գործնական փուլը՝ առանց Հայաստանին վերադարձնելու 1921 թվականի պայմանագրով նրանից բռնագրավված տարածքները։ Դրա համար անհրաժեշտ եղավ 2020-2023 թվականների պատերազմը, հայերի տեղահանումը Արցախից և համաձայնագիր՝ հայ-իրանական սահմանի նկատմամբ վերահսկողությունից Հայաստանին զրկելու մասին։ Այս ամբողջ ընթացքում Հայաստանում, այդ թվում՝ Արցախում գտնվող ռուսական զորքերը զսպել են հայկական դիմադրությունը։

Կարսի պայմանագրից դուրս գալը կնշանակեր նաև «ԽՍՀՄ-ի» և հետխորհրդային դաշինքների վերջը, ինչը Ռուսաստանին կզրկի Հայաստանում որևէ բան «պաշտպանելու» անհրաժեշտությունից։

Ներկայումս Կարսի պայմանագրից դուրս գալու գործընթացը մտնում է իր վերջնական փուլ, որը պետք է նշանավորվի ռուսական կապիտալի և զորքերի դուրսբերմամբ Հայաստանից և ԵԱՏՄ-, ԱՊՀ-ի, ՀԱՊԿ-ի փլուզմամբ։ Ահա թե ինչու է անհրաժեշտ հանրաքվեի մասին «վերջնագիրը»՝ ամբողջ «մեղքը» բարդելու հայ ժողովրդի վրա։

Մոսկվան չի կարող պարզապես հայտարարել, որ «լքում է» Հայաստանը կամ լուծարում է ՀԱՊԿ-ը, հատկապես հաշվի առնելով տարածաշրջանում հավանական սրացումը, որը կլինի Ռուսաստանի՝ տարածաշրջանից դուրս գալու ապոթեոզը։ Հայաստանի ներկայությունը ռուսամետ դաշինքներում ենթադրում է, որ սրման դեպքում Ռուսաստանը պետք է «պաշտպանի» Հայաստանը Թուրքիայից և Ադրբեջանից, ինչը ուղղակիորեն հակասում է Մոսկվայի շահերին և պլաններին։

Այսօր Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Գալուզինը վերջնագրեր ներկայացրեց Հայաստանին՝ գործնականում խրախուսելով Երևանին “ինքնակամ” դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից և ԵԱՏՄ-ից։

Գալուզինը նույնիսկ ժամանակացույց սահմանեց. նոյեմբերին կքննարկվի Հայաստանին ՀԱՊԿ-ում ձայնի իրավունքից զրկելու հարցը, իսկ դեկտեմբերին՝ ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հարցը։

Սա նշանակում է, որ մինչ այդ Հայաստանը պետք է հայտարարի այդ կազմակերպություններից իր «կամավոր» դուրս գալու մտադրության մասին։ ՀՀ նոր Սահմանադրության տեքստը նախատեսվում է հրապարակել մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում։ Այսօր ՔՊ պատգամավոր Արուսյակ Ջուլհակյանն արդեն հայտարարել է, որ նոր Սահմանադրությունը հղում չի անի Անկախության հռչակագրին։ Այսինքն, խոսքը մեկ այլ՝ ոչ Երրորդ հանրապետությանմասին կլինի։

Մոսկվան Նիկոլ Փաշինյանին մոտ մեկ ամիս ժամանակ է տվել. կամ ընտրել ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև, կամ սկսել պատժամիջոցների երկրորդ, ավելի խիստ փուլ։ Այս մասին հայտնել է «Հրապարակ» թերթը։

«Մեր աղբյուրները չգիտեն, թե սա ինչ է նշանակում և ինչ կարելի է ակնկալել տնտեսական պատժամիջոցներից և սահմանափակումներից այն կողմ. նրանք միայն մի քանի հատվածական օրինակներ են բերել, որոնց մասին սարսափով են խոսել։ Առաջինը հայ խոպանչիների հարցն է, որին Պուտինը մտադիր է կոշտ անդրադառնալ և նրանց արտաքսել իր երկրից։ ՔՊ-ի մեր աղբյուրը նկարագրել է, թե ինչ կլինի, եթե մեր 500,000 հայրենակիցներ Ռուսաստանից վերադառնան Հայաստան և մնան առանց աշխատանքի. կարելի է պատկերացնել, թե ինչ կլինի և՛ նրանց, և՛ երկրի վիճակը։

Երկրորդ՝ օդային տարածքի փակումը։ Այսինքն՝ դեպի Հայաստան չվերթների դադարեցումը, ինչը կհանգեցնի զբոսաշրջության անկման, ավիատոմսերի գների կտրուկ աճի, չհաշված տեխնիկական խնդիրները։ Այնուհետև նրանք կարող են անցնել գազի և այլ հարցերի», – նշում է հրատարակությունը։

Կա մեկ այլ օպցիա. Երևանը նախկինում նամակ է ստացել Մոսկվայից, որում նշվում էր բնական գազի, նավթամթերքի և հում ադամանդի մատակարարման մասին համաձայնագրի հնարավոր միակողմանի չեղարկման մասին, եթե Հայաստանը շարունակի իր անդամակցության գործընթացը Եվրամիությանը։

Այս բոլոր միջոցառումները նպատակ չունեն խրախուսել ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի միջև «ընտրությունը». ո՛չ կառավարությունը, ո՛չ էլ ընդդիմությունը Հայաստանում կոչ չեն անում դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից կամ ԵՄ անդամակցել։ Այս միջոցառումները նպատակ ունեն նախապատրաստել Ռուսաստանի դուրս գալը տարածաշրջանից՝ մաքսիմալ վնաս հասցնելով հայերին։

Նիկոլ Փաշինյանը նախկինում հայտարարել էր, որ եթե հայ ժողովուրդը չտա «Քաղաքացիական պայմանագրին» սահմանադրական մեծամասնություն խորհրդարանում, սեպտեմբերին աղետալի պատերազմ կլինի։ Այլ կերպ ասած, Ռուսաստանի դուրս գալը Կարսի պայմանագրից անհնար է առանց պատերազմի։