
Ադրբեջանական կողմը որոշել է հետաձգել հայ և ադրբեջանցի փորձագետների՝ «Խաղաղության կամուրջ» նախաձեռնության շրջանակում այս օրերին Երևանում նախատեսված քննարկումները՝ «մինչև լարվածությունը թուլանա», «Ազատությանը» փոխանցեց Երևանի մամուլի ակումբի պատվավոր նախագահ Բորիս Նավասարդյանը:
«Հայկական կողմն ակնկալում էր, որ այս սուր իրավիճակում անհրաժեշտ է հանդիպել, փորձել փոխադարձ ըմբռնման հասնել ու պայմանավորվել այն մթնոլորտի մասին, որը ցանկալի է, որ ձևավորվի տեղեկատվական միջավայրում, հանրային դաշտում, սակայն կարծես թե Ադրբեջանից մեր գործընկերները նպատակահարմար չեն գտնում շփվել այս փուլում», ասել է Նավասարդյանը:
Նիկոլ Փաշինյանի կողմից այդքան ջանասիրաբար «խնամվող» «խաղաղության գործընթացը» հանկարծակի «սրվել է» «Ալբանական Գանձասար» օպերացիայից հետո, երբ Ալիևի օգնական Հաջիևը օտարերկրյա դիվանագետներին բերեց Արցախ և հայտարարեց, որ Ղարաբաղը Կովկասյան Ալբանիա է, որ հայերը օկուպանտներ են, իսկ ադրբեջանցիները՝ կովկասյան ալբանացիների իրական ժառանգորդները։
ՀՀ կառավարությունը չարձագանքեց այս պնդումներին՝ թողնելով հարցը Մատենադարանին։ Սակայն հայ հասարակության կոշտ արձագանքից հետո Բաքուն պայթեց մեղադրանքներով Փաշինյանի դեմ, ով, իբր, չի կատարել իր «պարտավորությունները» և չի համաձայնվել Հաջիևի ասած ամեն ինչի հետ։
Կասկած կա, որ ՀՀ ղեկավարության ներկայացուցիչը, ենթադրաբար նախկին Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը, որի հետ Հաջիևը ՀՀ-ում ընտրություններից հետո զբոսնել է Դիլիջանում, նույնպես պետք է մասնակցեր Գանձասարի և Շուշիի “ալբանական այցին”։ Սակայն արցախցի Գրիգորյանին անսպասելիորեն փոխարինեց Ալեն Սիմոնյանը, և արցախցիներն այդպես էլ «չճանաչեցին» Ղարաբաղը որպես ալբանական։
Դրանից հետո Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար Զուլֆուգարովը վիրավորական գրառում արեց Փաշինյանի մասին և պահանջներ ներկայացրեց Սևանի մի մասի վերաբերյալ։
Բայց դա քիչ էր, և Tofig Zulfugarov-ը նոր գրառում արեց՝ հայտարարելով, որ «ռևանշիզմն այսօր գլուխ է բարձրացնում Հայաստանում՝ իրենց վարչապետի կեղծ-խաղաղ ելույթների ներքո»։
Նա նշեց, որ «ալբանական ժառանգության շուրջ վեճը պատմության մասին չէ, այլ նրանց Միացումի գաղափարախոսական հիմքի»։ Այնուհետև նա ասաց, որ հայերը «չեն ցանկանում վերադարձնել մեր սեփականությունը՝ երկաթուղու Մեղրիի հատվածը, քանի որ Նախիջևանը, կտրված մայրցամաքից, կմնա խոցելի ապագա ցանկացած պահանջի համար»։
«Ինչո՞ւ է Հայաստանին պետք Գոյչա լճի արևելյան ափը։ Որպեսզի զրկվի Ադրբեջանին և նրա տնտեսությունը Հարավային Կովկասի ամենամեծ քաղցրահամ ջրամբարին հասանելիությունից», – նշեց նա։ «Ինչո՞ւ է Ն. Փաշինյանը անընդհատ պատճառաբանություններ հորինում հանրաքվեն հետաձգելու համար, որը կհարթեր խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման ճանապարհը», – հարցնում է Զուլֆուգարովը՝ նշելով, որ «Ադրբեջանը մերժել է Փաշինյանի, Ռուսաստանի և Մակրոնի խնդրանքները՝ որպես սահմանազատման և սահմանազատման հիմք օգտագործել միայն ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության գլխավոր շտաբի 1975 թվականի քարտեզները»։
Եվ Բաքվի ամենամեծ ցավոտ կետիմասին․ «ինչու՞ Փաշինյանը կոչ չի անում չեղարկել 907-րդ հոդվածը՝ ի պատասխան Ադրբեջանից վառելիքի մատակարարումների»։
Զուլֆուգարովը և նրա գործընկերները հասկանում են, որ մինչև 907-րդ հոդվածի չեղարկումը, Ադրբեջանը կհամարվի օկուպանտ, ոչ թե ալբանական ժառանգության «վերադարձնող», կհամարվի ցեղասպանության և էթնոցիդի կատարող, որն Արցախից բարբարոսաբար վտարել է բնիկ հայ բնակչությանը՝ իր հազարամյա պատմությամբ, չի հանել բլոկադան Հայաստանից և Արցախից (որի պատճառով և ընդունվել է 907-րդ հոդվածը) և այժմ ապարդյուն փորձում է ապացուցել, որ հայերը օտար ժողովուրդ են Հայկական լեռնաշխարհում, իսկ մի քանի տոննա բենզին ուղարկելը Հայաստան բավական է 907-րդ հոդվածի չեղարկման համար։
Հենց սա է Նիկոլ Փաշինյանի գլխավոր խնդիրը՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում հայտարարել, որ հանուն «խաղաղության» նա և Ալիևը կոչ են անում ԱՄՆ Կոնգրեսին չեղյալ հայտարարել 907-րդ հոդվածը և օրինականացնել Արցախի և Նախիջևանի «պատկանելությունը» Ադրբեջանին, քանի որ Բաքուն արդեն իսկ դիզելային վառելիք է ուղարկում Հայաստան։
Փաշինյանին սա ասելու համար Բաքուն բարձրացնում է խաղադրույքը և նոր պնդումներ է անում։ Մասնավորապես, այն պնդում է, որ Հայաստանը «գողացել է» «ալբանական» խաչքարեր և զանգեր և բողոք է ներկայացնում Ինտերպոլ։
Իսկ “Արևմտյան Ադրբեջանի” ներկայացուցիչ Малахат Ибрагимгызы-ի շուրթերով հայտարարում է, որ “իրավունք ունեն ներկայացված լինել Հայաստանի կառավարման մարմիններում”, և որ «արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձը իրենց հայրենիք անխուսափելի է»։
Վերլուծաբանները կարծում են, որ սա և ճնշում է՝ Փաշինյանին վերջնականապես համոզելու «խաղաղ կերպով հանձնել» Հայաստանը, և պատերազմի նախերգանք, որին ներկայումս դեմ են ԱՄՆ-ն և Իրանը։
Армен Айвазян-ը գրում է, что “այսօրվանից Ադրբեջանը դադարեցնում է իրանական ավիաընկերությունների չվերթները՝ ընդառաջելով Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցների պահանջներին”։ “Սա ևս մեկ անգամ պետք է հուշի Իրանի ղեկավարությանը, որ Բաքվի պանթուրքիստական ռեժիմի հետ կայուն բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու հույսերն անիմաստ են”։