TRIPP-ի քննարկումներ Նյու Յորքում և Երևանում. ճանապարհի բացման համար պայմաններ չկան

Վաշինգտոնում TRIPP համաձայնագրի ստորագրումից մեկ տարի անց պարզ է դառնում, որ դրա իրականացման խոչընդոտները մեծանում են, և դրա բացման համար ոչ մի պայման չկա: Սա պայմանավորված է Իրանի, ԱՄՆ-ի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի հակառակ դիրքորոշումներով: Իրանը բացահայտորեն հայտարարում է, որ թույլ չի տա «Թուրանի միջանցքի» բացումը առանց Նախիջևանի երկաթուղու բացման: Ադրբեջանը պնդում է «անարգել միջանցքի» վրա, Ռուսաստանը առաջարկում է փոխարինել ԱՄՆ-ին TRIPP-ում, իսկ Հայաստանի կառավարությունը խաղում է այս հակասությունների վրա, մինչև ինչ-որ մեկը «շուռ կտա խաղատախտակը»:

Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովը ելույթ է ունեցել «Բարգավաճում խաղաղության միջոցով. ներդրումներ Տրանսկասպյան առևտրային ուղում և TRIP-ում» միջոցառմանը Նյու-Յորքում, որը կազմակերպվել էր ԱՄՆ կառավարության կողմից ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 81-րդ նստաշրջանի շրջանակներում:

Բայրամովը TRIPP-ի մասին որևէ կոնկրետ բան չի ասել, բայց նշել է, որ Բաքվի նավահանգստի և Ալաթ ազատ տնտեսական գոտու շուրջ ինտեգրված տրանսպորտային և լոգիստիկ կենտրոնի ստեղծման գործում ներդրումները շարունակվում են:

Նյու Յորքում վերոնշյալ հանդիպումից առաջ «Ազատությունը» հոդված հրապարակեց՝ հղում անելով ամերիկացի պաշտոնյաներին, որտեղ ընդգծվում էին մի քանի կարևոր կետեր։

Մոտավորապես 43 կիլոմետրանոց հատվածը, որը անցնում է Հայաստանով, դեռևս պատրաստ չէ շինարարության: «2027 թվականին այս գնացքով ոչ ոք չի երթևեկելու», – պարզաբանեց ԱՄՆ պաշտոնյան: Այնուամենայնիվ, նշվեց, որ էլեկտրահաղորդման գծերը այդ երթուղով կարող են գործարկվել ավելի վաղ։

Ամերիկյան պաշտոնյաների խոսքով՝ Միացյալ Նահանգները պատրաստ է ներդրումներ կատարել, հենց որ իրագործելիության ուսումնասիրությունները ցույց տան առանձին նախագծերի առևտրային կենսունակությունը: Այլ կերպ ասած, եթե առևտրային կենսունակություն չկա, ներդրումներ չեն նախատեսվում։

Պետդեպարտամենտի բարձրաստիճան պաշտոնյան հայտարարել է, որ Երևանն ու Բաքուն գործում են այնպես, կարծես խաղաղությունը «անշրջելի» է, չնայած վերջնական խաղաղության համաձայնագիրը դեռևս լիովին համաձայնեցված չէ: Անհրաժեշտ են լրացուցիչ քայլեր, այդ թվում՝ սահմանադրական և այլ իրավական փոփոխություններ Հայաստանում, ինչպես նաև մասնակից երկրներին վերաբերող միջոցառումներ, ասել է նա։

Քանի որ Հայաստանում «սահմանադրական փոփոխությունները» խիստ կասկածելի են, ԱՄՆ-ն փաստացի ասում է, որ խաղաղություն չկա։

Երեկ Երևանում «APRI Armenia» վերլուծական կենտրոնի կողմից կազմակերպված ֆորումում ևս քննարկվել է «Թրամփի ճանապարհ» նախագիծը։

Իրանի դեսպան Խալիլ Շիրգոլամին նշեց, որ Իրանը դեմ չէ TRIPP-ի իրականացմանը, բայց միայն երկու պայմանով՝ որ բացառվի ԱՄՆ ռազմական կամ ուժային ներկայությունը Իրանին հարևան տարածքներում, և որ դա չխաթարի Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը։

Ի դեպ, Իրանի դեսպանը նշեց այն փաստը, որ Ադրբեջանի ղեկավարները շարունակում են շատ բացահայտ և ուղղակիորեն խոսել այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին։

Ադրբեջանցի քաղաքագետ Վասիֆ Հուսեյնովը, որը ֆորումին մասնակցում էր տեսակապի միջոցով, իր ելույթում ևս օգտագործեց «Զանգեզուրի միջանցք» արտահայտությունը, նշելով, որ Ադրբեջանը «Զանգեզուրի միջանցքի» հեղինակն է, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Թրամփի ճանապարհ»։ Նա հարցրեց, թե արդյոք տարբերություն կա TRIPP-ի և «Զանգեզուրի միջանցքի» միջև։

«Մեր տեսանկյունից՝ տարբերություն չկա»։ «Զանգեզուրի միջանցք» ասելով՝ մենք նկատի ունենք անարգել կապ կամ Նախիջևանի հետ միջանցք՝ Հայաստանի տարածքով, որը երաշխավորված է TRIPP-ով։ Եթե նայենք TRIPP փաստաթղթերին, կտեսնենք, որ ձևակերպումները նույնական են։ «Ահա թե ինչու է Ադրբեջանը շարունակում TRIPP-ը անվանել «Զանգեզուրի միջանցք»։ Եվ սա երբեք չի ենթադրել հարավային Հայաստանի օկուպացիա», – «Ազատություն» թերթի հաղորդմամբ ասել է Ադրբեջանի միջազգային հարաբերությունների վերլուծության կենտրոնի քաղաքագետ Վասիֆ Հուսեյնովը։

Բաքվի փորձագետը անկեղծ չէ, քանի որ «միջանցք» կարող է գոյություն ունենալ մեկ երկրի ճանաչված մասերի միջև, մինչդեռ Նախիջևանը ոչ մի կերպ չի ճանաչվում որպես Ադրբեջանի մաս, գոնե ոչ Միացյալ Նահանգների կողմից: Նախիջևանի կարգավիճակը տարածաշրջանային հավասարակշռության կարևոր բաղադրիչ է, և միայն Հայաստանում «սահմանադրական փոփոխություններից» հետո Նախիջևանը կարող է համարվել Ադրբեջանի մաս: Իրավական առումով Նախիջևանը մնում է 1921 թվականի ռուս-թուրքական պայմանագրերով Հայաստանից բռնագրավված տարածք, որը փոխանցվել է Ադրբեջանի պրոտեկտորատին՝ Թուրքիայի վերահսկողության ներքո:

Իրանի և Ռուսաստանի միջև հակասությունները TRIPP նախագծի շուրջ ևս խորանում են:

Մենք կարծում ենք, որ ընդհանուր մոտեցումներ ունենք Եվրամիության և եվրոպական երկրների հետ տարածաշրջանում խաղաղության և կայունության պահպանման հարցերում, ինչպես նաև Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերություններում, հայտարարել է Հայաստանում Իրանի դեսպան Խալիլ Շիրղոլամին:

ԵՄ դիրքորոշմանը հակառակ, Ռուսաստանը ցանկանում է պահպանել տրանսպորտային ներկայությունը տարածաշրջանում, և այս հարցում փոխզիջումը կախված է հայկական դիվանագիտությունից: Այս մասին APRI Forum 2026-ի շրջանակներում քննարկել է Ռուսաստանի միջազգային հարաբերությունների խորհրդի (RIAC) անդամ, քաղաքագետ և միջազգային հարաբերությունների փորձագետ Անդրեյ Կորտունովը։

Նրա խոսքով՝ TRIPP նախագիծը դեռևս հում փուլում է, և Վաշինգտոնում ստորագրված համաձայնագիրն ավելի շատ մտադրությունների հռչակագիր է։

Մյուս կողմից, նա նշեց, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը Ռուսաստանի նկատմամբ նույն կոշտ դիրքորոշումը չունեն, ինչ ԵՄ-ն։

Սա նշանակում է, որ Իրանի և Հայաստանի դիրքորոշումներն ավելի մոտ են ԵՄ-ի, քան Ռուսաստանի և Թուրքիայի դիրքորոշումներին, որոնք ցանկանում են պահպանել տարածաշրջանում ուժերի 100-ամյա հավասարակշռությունը։

«Խաղաղությունը լավ է, բայց բավարար չէ։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ուժերի իրական հավասարակշռությունն է անհրաժեշտ, եթե նրանք իսկապես ցանկանում են խաղաղություն. հակառակ դեպքում այն ​​վտանգավոր կլինի», – նշեց իրանցի դիվանագետը։ Շիրգոլամին ընդգծեց, որ Հայաստանն ունի Պարսից ծոցի և Հնդկական օվկիանոսի, մյուս կողմից՝ Սև ծովի միջև կապող օղակ դառնալու ներուժ։

Նաիրա Հայրումյան