Հայաստանի կառավարությունը պատրա՞ստ է բացել արցախյան հիմնադրամները

Հոկտեմբերի 13-ին արցախցիների մի խումբ հանդիպեց իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամների և կառավարության պաշտոնյաների հետ։ Չնայած հանդիպումը հեռարձակվում էր ուղիղ եթերով, հրապարակայնորեն ոչ մի նոր բան չհայտարարվեց։ Պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց, որ արցախցիները կպատրաստեն կոնկրետ առաջարկներ, մասնավորապես՝ բնակարանային ծրագրի վերաբերյալ, և կհրավիրվի նոր հանդիպում։

Հանդիպման նախաձեռնող Անաստաս Իսրայելյանը օրերս հայտարարեց, որ առաջարկները պատրաստ են, և որ ինքը սպասում է նոր հանդիպման։ Սակայն իր տեսաուղերձում Իսրայելյանը անսպասելիորեն հիշատակեց 2023 թվականի հոկտեմբերից հետո սառեցված արցախյան ակտիվները և առաջարկեց, որ «Արցախբանկը», որտեղ Արցախի Հանրապետությունը բաժնեմաս ունի, արցախցիներին տրամադրի ցածր տոկոսադրույքով վարկեր։ Նա կոչ արեց Արցախի պետնախարարին և խորհրդարանին ստեղծել այս հարցերով հանձնաժողով։ Արցախի իշխանությունները դեռևս հրապարակայնորեն չեն արձագանքել այս առաջարկին։

Վերջին երեք տարիների ընթացքում արցախյան խնդիրները լուծելու պատրվակով Հայաստանի կառավարությունը միլիոնավոր դոլարներ է ներգրավել, որոնց մի մասը տրամադրվել է սոցիալական օգնության տեսքով արցախցիներին։ Սակայն կառավարությունը մտադիր չէ ավելին ծախսել արցախցիների, մասնավորապես՝ բնակարանային խնդիրների լուծման համար։ Այլ ռեսուրսներ են որոնվում, և այժմ, ըստ երևույթին, հիշել են սառեցված արցախյան միջոցների մասին։

Չնայած քիչ հավանական է, որ դրանց մասին մոռացել էին, սակայն ստօպված լռում էին, քանի որ դրանց օգտագործումը պահանջում է Արցախի պետական ​​մարմինների իրավասությունների ակտիվացում։ Մինչ այժմ ՀՀ կառավարությունը անընդունելի է հայտարարում արցախյան պետական ​​մարմինների ակտիվացումը՝ պնդելով, որ դա կհրահրի պատերազմ։ Սակայն, ըստ երևույթին, ինչ-որ բան փոխվել է, և պատուհան է բացվել այդ մարմինների ակտիվացման համար՝ սառեցված ակտիվները իրավական համակարգ վերադարձնելու պատրվակով։ Արցախի պետական ​​մարմինների հավանական ակտիվացումը կարող է այլ նպատակներ ունենալ, բայց այս պահին դա չէնք քննարկի։

«Տասնյակ միլիարդների հասնող կուտակված կենսաթոշակները ներկայումս յուրացվում են Հայաստանի Հանրապետության կողմից», – այս տարվա փետրվարի 2-ին կայացած մամուլի ասուլիսում հայտարարել է արցախցի իրավաբան Ռոման Երիցյանը։

Ռոման Երիցյանը հայտնել է, որ «Արցախի Հանրապետության ներդրումային հիմնադրամում» կուտակված հսկայական գումարները սառեցվել են։ Նրա խոսքով՝ «Արցախբանկ» ՓԲԸ բաժնետոմսերի մեծ մասը՝ ավելի քան 45 տոկոսը, պատկանում է Ներդրումային հիմնադրամին, ինչը հարց է առաջացնում՝ ինչպե՞ս է լուծվելու «Արցախբանկի» բաժնետոմսերի հարցը։ Եվ ի՞նչ է լինելու հիմնադրամի սառեցված միջոցների հետ ամբողջությամբ։

Այս իրավիճակը ստեղծվել է այն պատճառով, որ, ըստ նրա, «Արցախի ներդրումային հիմնադրամը» չի կարող գրանցվել որպես իրավաբանական անձ Հայաստանում։ «Ներդրումային հիմնադրամի միջոցներով Հայաստանում կարելի է կառուցել մի փոքրիկ Արցախ, բայց այդ միջոցները չեն հատկացվում Արցախի ժողովրդին», – հավելել է նա։

Լրատվամիջոցները բազմիցս հաղորդել են 2023 թվականին սառեցված Արցախի պետական ​​բյուջեի միջոցների, ինչպես նաև արցախցիներին օգնելու համար նախատեսված, բայց ՀՀ բյուջե փոխանցված բազմաթիվ միջոցների մասին։

2024 թվականի հունվարից սկսած՝ հայկական բանկերին պարտավորեցրել էին սառեցնել Արցախում գրանցված իրավաբանական անձանց միջոցները, որոնք մինչ այդ չեն վերագրանցել իրենց կազմակերպությունը Հայաստանում, կամ չեն բացել նոր իրավաբանական անձ և միջոցները փոխանցել նոր հաշվին։ Սա չէր վերաբերում պետական ​​մարմիններին։

Թեկուզ պետք է նկատել, որ մինչև 2023 թվականի հոկտեմբեր Արցախում գրանցված բոլոր իրավաբանական անձանց տվյալները ուղարկվել են Հայաստանի պետական ​​ռեգիստր՝ «հաստատման» համար։ Նմանապես, Արցախում տրված հայկական անձնագրերը գրանցվել են Հայաստանի ռեգիստրում։ Հայաստանի կառավարությունն ինքն է միջոցներ փոխանցել Արցախի պետական ​​ֆոնդերին, այդ թվում՝ մինչև 2023 թվականի հոկտեմբերը։

Պետական ​​մարմինների և իրավաբանական անձանց կարգավիճակի և իրավասության փոփոխությունը կարող էր ավտոմատ կերպով ամրագրվել ՀՀ կառավարության մեկ որոշմամբ, սակայն ընտրվեց Արցախը Հայաստանից լիովին «անջատելու» տարբերակը, որից հետո սկսվեց «ինտեգրման» մասին խոսակցությունը։ Սա տասնյակ հազարավոր մարդկանց դատապարտեց անհասկանալի բյուրոկրատական ​​քաշքշուկների, ինչը բացատրվում էր նրանով, որ Հայաստանում Արցախի իրավասության «ճանաչումը» կարող է պատերազմ հրահրել։

Սակայն պետք է գար մի պահ, երբ այս մոտեցման աբսուրդը կդառնար ակնհայտ՝ ինչպես սեփական ոտքին կրակելու իմաստը։ Հիմա կրկին ստիպված կլինեն ելք գտնել այս աբսուրդային իրավիճակից։

Նաիրա Հայրումյան