Ահա թե ինչ է պահանջում Հայաստանը փոխել Բաքվի սահմանադրության մեջ

Հայաստանը թույլ կտա Ալիևին «վերցնել» Նախիջևանը

Հայաստանի խորհրդարանի նախագահ Ալեն Սիմոնյանն ասել է, որ անհրաժեշտ է փոփոխություններ կատարել Ադրբեջանի սահմանադրության մեջ՝ Հայաստանի հետ հայելային տարբերակով։

Հայաստանի պաշտոնյաները հստակ չեն բացատրել, թե ինչ փոփոխություններ են պահանջում Բաքվից։ Ալիևի «ընտրություններից» հետո Բաքուն, իհարկե, կփոխի Սահմանադրությունը, բայց միայն Արցախն ու Նախիջևանը իր «ամբողջականության» մեջ ներառելու համար։ Մինչ այժմ դա չի արվել, քանի որ Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված իրավական դաշտը լիովին բացառում է Արցախն ու Նախիջևանը Ադրբեջանի կազմում լինելուց։ Եւ եթե Արցախի հետ կապված դեռ կարելի է ինչ-որ ձեւակերպումներ գտնել, ապա Նախիջեւանի հետ ամեն ինչ շատ ավելի բարդ է։

Նախիջևանը «կլանելու» համար Ալիևը կամ պետք է չեղյալ հայտարարի ռուս-թուրքական Կարսի պայմանագիրը, կամ ստանա Նախիջևանից սահմանադրական «հրաժարում» Հայաստանի կողմից, որը նրա օրինական իրավատերն է։ Քանի որ Կարսի պայմանագրի չեղարկումը անկանխատեսելի հետևանքների կհանգեցներ Թուրքիայի և Ռուսաստանի համար, ընտրվեց Հայաստանի հրաժարվելու ավելի էժան տարբերակը։

Դա արվելու է Հայաստանի նոր Սահմանադրության ընդունմամբ և Չորրորդ հանրապետություն ստեղծելով, ինչպես արդեն հայտարարել է Փաշինյանը։ Նոր Սահմանադրությամբ Հայաստանը կհրաժարվի իր իրավունքներից ոչ միայն Արցախի, այլեւ Նախիջեւանի նկատմամբ, որը ոչ Բաքուն, ոչ Անկարան չեն կարողանում «մարսել» արդեն 100 տարի։

Այսօր Նախիջևանի սահմանադրական և իրավական կարգավիճակը սահմանված է 1995 թվականի նոյեմբերի 12-ի Ադրբեջանի Սահմանադրությամբ: Համաձայն այդ Սահմանադրության 134-րդ հոդվածի՝ Նախիջևանն օժտված է Ինքնավար Հանրապետության կարգավիճակով և ինքնավար պետություն է Ադրբեջանի կազմում։ Բացի այդ, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության 1998 թվականի դեկտեմբերի 28-ի ընդունված Սահմանադրությունը հղումներ է պարունակում 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերին, որոնց համաձայն Նախիջևանի հայկական շրջանը կազմում է ինքնավար տարածք՝ Ադրբեջանի պրոտեկտորատի տակ։

Այս պայմանագրերով Նախիջեւանը Ադրբեջանի կազմում չի նախատեսվում։ Այսպիսով, Մոսկվայի պայմանագրի III հոդվածի համաձայն՝ «Երկու պայմանավորվող կողմերը (Ռուսաստանը և Թուրքիան) համաձայն են, որ Նախիջևանի շրջանը, սույն պայմանագրի I (Գ) հավելվածում նշված սահմաններում, կազմում է ինքնավար տարածք՝ Ադրբեջանի պրոտեկտորատի ներքո այն պայմանով, որ Ադրբեջանը այս պրոտեկտորատը չզիջի երրորդ պետության»։ Իր հերթին, Կարսի պայմանագրի 5-րդ հոդվածում ասվում է. «Թուրքիայի կառավարությունը և Ադրբեջանի և Հայաստանի խորհրդային կառավարությունները համաձայն են, որ Նախիջևանի շրջանը, սույն պայմանագրի 3-րդ հավելվածում նշված սահմաններում, կազմում է ինքնավար տարածք՝ Ադրբեջանի պրոտեկտորատի ներքո»։

2023 թվականի սեպտեմբերի 25-ին՝ Արցախի ամբողջական օկուպացիայից անմիջապես հետո, Էրդողանը այցելեց Նախիջևան։ «Թուրքիան հիշեցնում է, որ 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի համաձայն՝ Անկարան Նախիջևանի անվտանգության երաշխավորն է»,- ասում են վերլուծաբանները։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը չառարկեց, երբ Թուրքիան ապօրինի կերպով ռազմաբազա ստեղծեց Նախիջևանում։

2022 թվականի վերջին Ալիևը փոխել է ղեկավարությունը Նախիջևանում. Նախկին առաջնորդ Վասիֆ Թալիբովը հաշվետու էր միայն նախագահ Ալիևին։ «Հիմա համակարգը դարձել է կառավարչական-տեխնոկրատ։ Տարածաշրջանը կառավարվում է Բաքվից նշանակված մենեջերների կողմից կոնկրետ ոլորտների համար»,- ասում են փորձագետները։

Բաքուն Նախիջևանի իրավունք չունի և այն կարող է ձեռք բերել միայն Հայաստանի սահմանադրական ուրացման միջոցով։