Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն և «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ-ի փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը պաշտոնական նամակներ է հղել Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովին և ՀՀ-ում Ռուսաստանի դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինին։
«Գյումրու «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած միջադեպի վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանատան հայտարարությունը, բնականաբար, հարցեր է առաջացնում Հայրենական մեծ պատերազմի պատմական հիշողության պաշտպանության հարցում Ռուսաստանի դիրքորոշման հետևողականության և ամբողջականության վերաբերյալ։
Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում, մասնավորապես՝ Ադրբեջանի կողմից Արցախի օկուպացիայից հետո, միջազգային հանրությունը ականատես է եղել Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսների հուշարձանների, խորհրդային ազատագրող զինվորների հուշարձանների և նախկին Խորհրդային Միության ժողովուրդների համատեղ պատմական ժառանգության անբաժանելի մասը կազմող այլ վայրերի համակարգված ոչնչացման, ապամոնտաժման և պղծման», – ասվում է հայտարարության մեջ։
Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված ոչնչացված հուշարձանների և հուշարձանների ցանկը Արցախի Հանրապետության ժամանակավորապես օկուպացված տարածքում.
- 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ օկուպացված Շուշի քաղաքում ադրբեջանական կողմը ապամոնտաժել է Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսներին նվիրված հուշարձանը և այլ հուշարձաններ: Այժմ ավերված հուշարձանի տեղում կառուցվում է ադրբեջանական թանգարան, մզկիթ և հրապարակ, ինչը ցույց է տալիս հայկական պատմական հիշողությունը լիովին ջնջելու միտումնավոր քաղաքականությունը։
• Շուշիում ադրբեջանական վանդալները ապամոնտաժել են Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, խորհրդային ականավոր պետական գործիչ և Շուշիի բնիկ Իվան Թևոսյանի հուշարձանը։
• Օկուպացված Շուշիում ոչնչացվել է Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս Նելսոն Ստեփանյանի կիսանդրին։
• Շուշիի շրջանի Քարին-Տակ գյուղում ոչնչացվել է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշահամալիրը։
• Հադրութի շրջանի Մեծ Թագեր գյուղում ոչնչացվել են ավիացիայի մարշալ Արմենակ Խանֆերյանցի (Սերգեյ Խուդյակով) կիսանդրին և ՄիԳ-17 կործանիչի հուշարձանը։
- Հադրութի շրջանի Ազոխ գյուղում ադրբեջանական կողմը ոչնչացրել է Հայրենական մեծ պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության և Առաջին Արցախյան պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված երեք առանձին հուշարձաններ։
- 2023 թվականի մայիսի 30-ին հրապարակված լուսանկարները ցույց են տալիս օկուպացված Բերձորի կենտրոնում գտնվող հուշահամալիրի լիակատար ոչնչացումը, որը նվիրված էր Մեծ Հայրենական պատերազմի ժամանակ զոհված քաղաքի բնակիչների հիշատակին։
- Ստեփանակերտում Ադրբեջանը ոչնչացրել է Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ Իվան Իսակովի կիսանդրին։
- Հաթերք գյուղում ոչնչացվել է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների հիշատակին նվիրված հուշարձանը։
- Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի 80-ամյակի նախօրեին Մարտակերտի շրջանի Վանք գյուղում ոչնչացվել է Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված հուշահամալիրը։
- Մարտունու շրջանի Եմիշջան գյուղում ոչնչացվել է Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված հուշարձանը։
- Ասկերանի շրջանում ավերվել է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշահամալիրը։
- Ավետարանոց գյուղում ադրբեջանական կողմից վնասվել և մասամբ ավերվել է Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված հուշարձանը։
- Ստեփանակերտում ավերվել է Խորհրդային միության մարշալ Իվան (Հովհաննես) Բաղրամյանի հուշարձանը, որը տեղադրված էր նրա անունով կոչվող պողոտայում։
- Ասկերանի շրջանի Խնածախ գյուղում ավերվել է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշարձանը։
- Մարտունի քաղաքում ավերվել են Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված հուշարձաններ։
Այս ցանկը ամբողջական չէ, քանի որ վերաբերում է մշակութային ցեղասպանության շարունակական գործընթացին։