Արցախցիերը չեն կարողանում ոչ վճարել բնակվարձը, ոչ էլ իրացնել վկայականները. համակարգային լուծումներ են պետք

Արդեն ամսից ավելի է, ինչ արցախցիները ահազանգում են, որ ռուսաստանցիների, այդ թվում՝ հայերի, Հայաստան հանկարծակի ներհոսքի պատճառով իրենց տները վարձով տվող կամ վաճառողները կտրուկ բարձրացրել են գները: Բնակարան վարձակալող արցախցի շատ ընտանիքներ ստիպված են կամ վճարել աստղաբաշխական բնակվարձեր, կամ տեղափոխվել և տեղը զիջել ավելի վճարունակ ռուսներին։

Շատ արցախցիներ վաղուց գտնվում են ճգնաժամի եզրին. մեկ տարուց ավելի արցախցիները չեն ստանում բնակվարձի փոխհատուցում, միայն խոցելի խմբերը, հիմնականում թոշակառուներն ու երեխաներն են ստանում հատկացումներ՝ 30 հազար դրամի չափով (այս ծրագիրը նույնպես, հավանաբար, կավարտվի տարեվերջին): Հուլիսի 1-ին մեկնարկած տարեց կամ հաշմանդամ անդամներից բաղկացած փոքր ընտանիքների համար բնակվարձի փոխհատուցման ծրագիրը ձախողվել է, քանի որ այն որևէ երաշխիք չի նախատեսում:

Երբ կառավարությունը 2025 թվականի գարնանը հայտարարեց, որ այլևս չի երկարաձգի արցախցի յուրաքանչյուր բնակչի համար 40,000+10,000 դրամի վճարման ծրագիրը, դա բացատրվեց արցախցիներին քաղաքացիություն ընդունելը և բնակարանային սերտիֆիկատ ստանալը խրախուսելու բարի մտադրությամբ:

Տասնյակ հազարավոր արցախցիներ արդեն ստացել են քաղաքացիություն, իսկ ավելի քան 7000 ընտանիք նույնիսկ ստացել է սերտիֆիկատ, սակայն միայն մոտ 4000 ընտանիք կարող է ասել, որ լուծել է իրենց բնակարանային խնդիրը։ Թեկուզ նույնիսկ նրանց մեծ մասը ստիպված է եղել վարկեր վերցնել իրենց վկայականների գումարին չափով։

Մնացած արցախցիները սոցիալական նպաստներ չռն ստանում, իսկ արցախցիների միջին աշխատավարձը, ըստ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր Արեգա Հովսեփյանի, կազմում է 150,000 դրամ։ Շատերն աշխատում են առանց գրանցման, ինչը բանկային վարկերը անհասանելի է դարձնում արցախցիների մեծ մասի համար։

Հետևաբար, տասնյակ հազարավոր արցախցիներ խրված են երկու անհնար տարբերակի միջև՝ ոչ կարողանում են վարձակալել, ոչ գնել բնակարան, նույնիսկ քաղաքացիություն և վկայական ունենալով։

Արդեն կան օրինակներ, երբ ընտանիքները բառացիորեն փողոցում են հայտնվում։

Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը կանդրադառնա Լեռնային Ղարաբաղից մեծ ընտանիքի՝ Լիանա Այվազյանի խնդրին, որը անօթևան է մնացել և ներկայումս իր երեխաների հետ ժամանակավորապես բնակվում է Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցչության շենքում։ Այս մասին «Սպուտնիկ Արմենիայի» հետ հարցազրույցում հայտարարել է նախարարության ղեկավար Արսեն Թորոսյանը։

Լիանա Այվազյանը միայնակ մեծացնում է չորս երեխա։ Բռնի տեղահանումից հետո ընտանիքը 210,000 դրամով բնակարան էր վարձակալում Երևանում։ Երբ տանտերը բարձրացրել է բնակվարձը, ընտանիքը ստիպված է եղել հեռանալ։

Արցախի պետնախարար Նժդեհ Իսկանդարյանը ևս խոսել է ընտանիքի՝ Արցախի ներկայացուցչությունում հաստատվելու մասին՝ ասելով, որ նրանք փնտրում են Լիանային և նրա երեխաներին օգնելու ուղիներ։ Սակայն խնդիրը համատարած է և պետք է համակարգված լուծվի։

Արսեն Թորոսյանը Լիանա Այվազյանին “խորհուրդ է տվել” անցնել վկայական ստանալու և անապահովության գնահատման ընթացակարգերը։ Նա կրկնել է իր կոչը արցախցիներին՝ Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալ, չնայած տասնյակ հազարավոր արցախցիներին ստացած քաղաքացիությունը չի օգնում լուծել իրենց բնակարանային կամ վարձակալության խնդիրները։

Միևնույն ժամանակ, նախարարը վստահեցրել է, որ իր ենթակաները առանձին կքննարկեն Այվազյան ընտանիքի իրավիճակը։

Նախարարը դեռևս չի արձագանքել Բերտա Շահրամանյանի՝ արցախցի կնոջ բաց նամակին, որը կորցրել է իր չորս ամենամտերիմ տղամարդկանց Ստեփանակերտի վառելիքի պահեստում 2023 թվականի սեպտեմբերի 25-ին տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ։

Նրա խոսքով՝ պայթյունի հետևանքով զոհվածները դեռևս կարգավիճակ չունեն, և ինքը, չնայած կորուստներին, սոցիալական նպաստներ չի ստանում, ոչ էլ որևէ արտոնություն ունի։

Բերտան բարձրացնում է իրենց կերակրողներին կորցրած ընտանիքների հանդեպ հատուկ վերաբերմունքի հարցը՝ արցախցիների համար բնակարանային ծրագրի իրականացման ընթացքում։

Արցախի պետնախարար Նժդեհ Իսկանդարյանը նշել է, որ 2023 թվականին՝ տեղահանությունից հետո, Արցախի ղեկավարության ներկայացուցիչները համագործակցություն են առաջարկել Հայաստանի կառավարությանը, սակայն մերժում են ստացել. ՀՀ կառավարությունը ստանձնել է արցախցիների համար սոցիալական պատասխանատվություն։ «Չեմ կարծում, որ կառավարությունը ցանկանում է, որ 5000, 10000 մարդ մնա անօթևան և անկառավարելի վիճակում», – ասել է Իսկանդարյանը։

Նաիրա Հայրումյան