Տիգրանաշենը և «երրորդ երկրների» համար TRIPP-ի երեք երթուղիները

Օգոստոսի 31-ից սեպտեմբերի 1-ը Բիշքեկում կկայանա ՇՀԿ-ի գագաթնաժողովը, որին կմասնակցեն Չինաստանի, Հնդկաստանի, Իրանի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի, ինչպես նաև Հայաստանի, Ադրբեջանի և այլ երկրների առաջնորդները: Փաշինյանի և Պուտինի հանդիպման մասին արդեն հայտարարվել է, և կա հավանականություն, որ Փաշինյանը կհանդիպի նաև Ալիևի և Էրդողանի հետ։

Գագաթնաժողովից մեկ շաբաթ առաջ Նիկոլ Փաշինյանը խորհրդարանում ելույթ ունենալով՝ ռազմավարական առումով կարևոր Տիգրանաշեն գյուղը անվանելով թյուրքական՝ Քյարքի անունով, և հայտարարեց, որ այն չի մտնում Հայաստանի սահմանների մեջ: Նա սա ասաց՝ «կոնֆլիկտային վերջին ներվը հանելու համար», որպեսզի Ադրբեջանը հանկարծ չորոշի ուժով «վերադարձնել» գյուղը։

Հիշեցնենք, որ 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Փաշինյանը և Ալիևը՝ Մակրոնի և Շառլ Միշելի միջնորդությամբ Պրահայում ստորագրեցին խորհրդային սահմանները ճանաչող փաստաթուղթ, և Փաշինյանը Ղարաբաղը հայտարարեց Ադրբեջան։ Երկու ամիս չանցած 2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ին սկսվեց Արցախի շրջափակումը: Տասը ամիս անց այն ավարտվեց ագրեսիայով, օկուպացիայով և Արցախի լիակատար հայաթափմամբ։

Այս համատեքստում Փաշինյանի այն հայտարարությունը, որ Տիգրանաշենը չի պատկանում Հայաստանին, Ալիևի կողմից կընկալվի ոչ թե որպես «նյարդերը թուլացնող», այլ որպես բռնի զավթման ուղղակի կոչ։

Ինչու է Բաքվին և նրա ռուս-թուրքական հովանավորներին անհրաժեշտ Տիգրանաշենը

Տիգրանաշենի խաղաղ կամ բռնի գրավումը կարող է Բաքվի և Անկարայի համար ապահովել TRIPP երթուղիներից մեկը՝ Գորիսից Վայք-Երասխ-Մարգարա ճանապարհով մինչև թուրքական սահման տանող ավտոճանապարհային երթուղին։

Ինչպես հայտնի է, TRIPP երթուղիները դեռևս որոշված ​​չեն։ Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս հայտարարել է, որ համաձայնություն կա միայն երկաթուղային հատվածի վերաբերյալ, որը պետք է անցնի հայ-իրանական սահմանի երկայնքով հին խորհրդային գծով։

Ավտոճանապարհների, խողովակների, մալուխների և էլեկտրական գծերի տեղադրությունը դեռևս պարզ չէ։

2022 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը փորձեց “բացել” ամենակարճ «ճանապարհը»՝ Ջերմուկից Սիսիանով մինչև Նախիջևան, քանի որ հենց այնտեղ է Սյունիքի տարածքի ամենանեղ մասը՝ ընդամենը 25 կմ։ Սակայն միջանցքը չհաջողվեց ստեղծել, ինչը հանգեցրեց Պրահայում հանդիպմանը։

Այժմ դիտարկվում է երրորդ երթուղին՝ Տիգրանաշենով։

Այս երթուղին երկար ժամանակ մշակվում է, և պատահական չէր, որ ամերիկացիները «հնազանդորեն» հրաժարվեցին Երասխում գործարանի կառուցումից և այն տեղափոխեցին Արարատ։ Երասխի պատկանելիությունը Հայաստանին կասկածանքի տակ է դրվում։

Նշենք, որ փաստաթղթերի համաձայն՝ TRIPP-ի բոլոր երթուղիները «կպահպանվեն» ոչ հայ սահմանապահների և զորքերի կողմից, այլ ուրիշների։ Իրանը իր սահմանին չի ուզում ամերիկյան զորքեր տեսնել, իսկ Բաքուն՝ եվրոպական ուժեր։ Սա նշանակում է, որ TRIPP-ը պահպանելու համար ռուսական կամ ՀԱՊԿ զորքերը կարող են հարմար լինել բոլորի համար։

Գուցե, հենց այդ ամենի մասին էլ կխոսեն Բիշքեկում։

Հայաստանը կբաժանվի օտարերկրյա զորքերի կողմից պահպանվող միջանցքներով, որոնք կօգտագործվեն երրորդ երկրների կողմից, իսկ Հայաստանի հարավի և «մայրցամաքի» միջև կապը կիրականացվի միայն օդային ճանապարհով։

Արտգործնախարարության ղեկավարությունը և արտասահմանում դիվանագիտական ​​ծառայությունների ղեկավարները՝ նախարար Միրզոյանի գլխավորությամբ, երեկ այցելել են հայ-թուրքական սահմանի Մարգարա անցակետ, որը հայկական կողմը վերակառուցել է մոտ 1 միլիարդ դրամ ներդնելով։ Թուրքիան չի շտապում բացել իր Ալիջան անցակետը սահմանի մյուս կողմում, բայց նույնիսկ եթե դա անի, ապա միայն «երրորդ երկրների» համար, ինչպես պայմանավորվել են։ Կամ էլ՝ Տիգրանաշենով անցնող «ոչ հայկական» ճանապարհը բացելուց հետո։

Նաիրա Հայրումյան