ԲՈՂՈՔ-ԴԻՄՈՒՄ Հայաստանի Հանրապետությունում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցչություններին

Մենք՝ ներքոստորագրյալ արցախյան, հայաստանյան եւ սփյուռքյան հասարակական կազմակերպություններս եւ գործիչներս, վճռական բողոք ենք հայտնում Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված Արցախի տարածք օտարերկրյա ներկայացուցիչների այցերի և այդ այցերի ընթացքում իրականացվող անթույլատրելի հրապարակային գործողությունների կապակցությամբ։

Նման այցերը չեն կարող դիտարկվել բացառապես որպես մասնավոր, զբոսաշրջային կամ մշակութային միջոցառումներ։ Դրանք իրականացվում են մի տարածքում, որտեղից 2023 թվականի սեպտեմբերին բռնի տեղահանվել է բնիկ հայ բնակչությունը, իսկ հայկական պատմամշակութային ժառանգությունը ենթարկվում է նպատակաուղղված ոչնչացման, փոփոխման, յուրացման և դրա հայկական ինքնության ջնջման։

Առանձնահատուկ մտահոգություն են առաջացնում Ստեփանակերտ, Շուշի, Գանձասար, Դադիվանք և հայկական մշակութային ու հոգևոր ժառանգության այլ վայրեր օտարերկրյա ներկայացուցիչների այցելությունները, որոնք ուղեկցվում են հրապարակային լուսանկարներով և պաշտոնական հայտարարություններով՝ առանց տեղահանված հայ բնակչության վիճակի և նրա մշակութային ժառանգության աղետալի վիճակի պատշաճ գնահատման։

Նման գործողությունները Ադրբեջանի կողմից ակտիվորեն օգտագործվում են՝ միջազգային ճանաչման և ընդունելիության տպավորություն ձևավորելու համար՝ քաղաքական-իրավական Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը ուժի ապօրինի կիրառմամբ և էթնիկ զտմամբ լուծելու քաղաքականության նկատմամբ։

Հիշեցնում ենք, որ 2021 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանը «Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի» գործով պարտավորեցրել է Ադրբեջանին ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ՝ հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմի և պղծման գործողությունները կանխելու և պատժելու համար, ներառյալ եկեղեցիների, պաշտամունքի վայրերի, հուշարձանների և գերեզմանատների նկատմամբ իրականացվող գործողությունները։ Դատարանի կողմից ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 41-րդ հոդվածի հիման վրա կիրառված ժամանակավոր միջոցներն ունեն պարտադիր բնույթ։

Այս համատեքստում հայկական ժառանգության օբյեկտներ այցելելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել համապատասխան միջազգային իրավական պարտավորությունները և դրանց պահպանման համար առկա՝ փաստագրված ռիսկերը։

Վերոգրյալի կապակցությամբ կոչ ենք անում Հայաստանի Հանրապետությունում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցչություններին.

1. Պատշաճ քաղաքական և իրավական գնահատական տալ իրենց ներկայացուցիչների՝ Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված Արցախի տարածք կատարած այցերին։

2. Պահանջել տեղեկատվություն նման այցերի նպատակների, ձևաչափի, իրավական և էթիկական հիմքերի վերաբերյալ։

3. Չմասնակցել այն միջոցառումներին, որոնք կարող են նպաստել Ադրբեջանի՝ Արցախի, նրա ժողովրդի և հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ իրականացվող հանցավոր քաղաքականության միջազգային լեգիտիմացմանը։

4. Հայկական մշակութային և կրոնական օբյեկտներ այցելելիս հաշվի առնել դրանց պատմական պատկանելությունը և հայկական ինքնության պահպանման խնդիրները։

5. Ադրբեջանի իշխանությունների առջև բարձրաձայնել հայկական եկեղեցիների, վանքերի, հուշարձանների, գերեզմանատների, թանգարանների և մշակութային ժառանգության այլ օբյեկտների պահպանության հարցերը։

6. Պահանջել Ադրբեջանի կողմից ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի սահմանած պարտավորությունների անվերապահ կատարումը, ինչպես նաև ապահովել Արցախի բռնի տեղահանված հայ բնակչության՝ իրենց բնակավայրեր անվտանգ, արժանապատիվ և առանց խտրականության վերադարձի իրավունքի իրականացումը։

7. Դիվանագիտական և միջազգային համապատասխան հարթակներում հետևողականորեն բարձրաձայնել և պաշտպանել Արցախի բռնի տեղահանված հայ բնակչության՝ իր հայրենիք անվտանգ, արժանապատիվ և առանց նախապայմանների վերադարձի իրավունքը՝ որպես նրա հիմնարար իրավունքների և արդար ու կայուն խաղաղության անբաժանելի բաղադրիչ։

8. Դիվանագիտական և միջազգային համապատասխան հարթակներում հետևողականորեն պահանջել Ադրբեջանի իշխանություններից ապահովել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անկախ առաքելության անարգել մուտքը Արցախ՝ հայկական մշակութային և կրոնական ժառանգության վիճակը գնահատելու և դրա վերաբերյալ մասնագիտական զեկույց պատրաստելու նպատակով։

9. Ձեռնպահ մնալ հրապարակային գործողություններից, որոնք կարող են օգտագործվել՝ միջազգային հանրության շրջանում Արցախի բնիկ հայ ժողովրդի նկատմամբ իրականացված էթնիկ զտման հետևանքների միջազգային ճանաչման կամ ընդունելիության տպավորություն ստեղծելու, ինչպես նաև բռնի տեղահանված հայ բնակչության վերադարձի իրավունքը շրջանցելու կամ նսեմացնելու համար։

Մենք ակնկալում ենք, որ դիվանագիտական ներկայացուցչությունները պաշտոնապես կքննարկեն սույն դիմումը և անհապաղ կձեռնարկեն համապատասխան դիվանագիտական քայլեր։

1. Hovik Avanesov, Cultural Heritage Ombudsman of Artsakh.
2. Sergey Shahverdyan, Artsakh Culture and Tourism Development Agency NGO
3. Armine Hayrapetyan , Artsakh Historic Environment Preservation Organization, Cultural Heritage Expert.
4. Artak Beglaryan, “Artsakh Union” NGO 
5. Apres Margaryan, “Artsakh Culture Preservation Center” NGO
6. Raffi Kortoshian, “Research on Armenian Architecture” Foundation
7. Emma Abrahamyan, “Research on Armenian Architecture” Foundation  
8. Artur Arzoyan, Association culturelle Union Franco-Arménienne (France) 
9. Anna Leyloyan-Yekmalyan ,  ,,Hishatakaran,, NGO
10. Larisa Alaverdyan, Foundation Against the Violation of Law, First Human Rights Defender of Armenia
11. Davit Yeghiazaryan, “Return to Karvachar” NGO
12.  Armine Martirosyan, «Tekeyan cultural union» Artsakh branch NGO 
13. Yerazik Hayriyan, “Dizak ART” Cultural NGO
14. Anush Ghahramanyan, “Monteh-Avo” educational-cultural, social NGO
15. Margarita Karamyan, “Return to Dizak” NGO
16. Levon Hayryan,  ,,For Hadrut,, NGO
17. Mher Harutyunyan, “Kachar” Scientific Center” NGO.
18. Hermine Avagyan, “Hamazgayin” Artsakh office 
19. Hovhannes Ishkhanyan, “Eye for an Eye” Doc community NGO
20. Melanya Balayan, ՛՛Spiritual Artsakh” NGO,, Doctor of Historical Sciences, 
21. Naira Hayrumyan, “MediaStep” NGO 
22. Mariam Avagyan,“Krunk” NGO for the Protection of the Rights of Artsakh Armenians
23. Ira Tamrazyan, “Artsakh Artists Union” NGO 
24. Armine Petrosyan, “Hayki Serund” Educational and Armenian- Preservation NGO
25. Taron Hakobyan, “Revived Motherland” NGO 
26. Hasmik Mikayelyan, “Motherhood of Artsakh” NGO
27. Anahit Ghazanchyan, “Development Principles” NGO 
28. Lernik Hovhannisyan, Artsakh Diocesan Council 
29. Gayane Shagoyan, “Hazarashen” Armenian Center for Ethnological Studies, cultural anthropologist 
30. Lilit Bleyan, “Muzanav” Cultural NGO, musician 
31. Armenuhi Petrosyan, “Hay Santa” Charity Foundation
32. Alla Arzumanyan, “Askeran Development” Center  NGO
33. Alvard Zakaryan, “ Bridge of Dialogue”NGO
34. Mariam Andreasyan, “Tnjre traditional song and dance ensemble” cultural, educational, community development and military-patriotic NGO 
35. Abgar Apinyan, Chairman of the board of  Pan-Armenian Writers Union
36. Avetik Chalabyan, coordinator of the “HayaQve” National Civic Union
37. Stepan Hasan-Jalalyan “Council of Hasan-Jalalyans” NGO
38.  Bagrat Movsesyan, “National” Historical-Cultural NGO
39. Hasmik Mikaelyan, Artsakh “Maternity” NGO
40. Silva Margaryan, “From Artsakh to Artsakh” informational, analytical, investigational, advocacy center NGO
41. Sayida Poghosyan, „In ancestral steps“ Cultural  NGO 
42. Hovik Gasparyan,“Honored Artist of Artsakh’’ NGO
43. Zhanna Alexanyan, “Journalists For Human Rights” NGO 
44. Vahram Balayan, Doctor of Historical Sciences, Professor 
45. Armen Sargsyan, Analyst, Cultural Heritage Expert
46. Sasun Danielyan, Photographer & Cultural Heritage Expert.
47. Manvel Sargsyan, political analyst
48. Lousine Terteryan, journalist