ՌԴ-ն և Հայաստանը պատրաստվում են «խաղաղ» ամուսնալուծության. ի՞նչ վնաս կհասցվի Հայաստանին

Ռուսաստանը ձեռնարկում է միջոցներ, որոնք վկայում են Հայաստանից կառավարվող դուրս գալու մասին: Սա վերաբերում է ոչ միայն գազային նախագծերի և մարդկանց միջև շփումների վերանայմանը, այլև երկու երկրների միջև հարաբերությունների իրավական հիմքին:

Չնայած ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ստորագրվել են հարյուրավոր պայմանագրեր, դրանք սկիզբ են առնում ընդհանուր պայմանագրից, որը կապ չունի ինքնիշխան Հայաստանի հետ: Սա վերաբերում է 1921 թվականի ռուս-թուրքական պայմանագրերին, որոնք և որոշել են Հայաստանի ներկայիս սահմանը։

Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Երևանի և Մոսկվայի միջև հարաբերությունները վերափոխման են ենթարկվում և երբեք նույնը չեն լինի, քանի որ «այլևս հակամարտություն չկա»: Նա չի մանրամասնել, թե որ հակամարտության մասին է խոսքը, բայց հստակորեն նկատի չի ունեցել Արցախյան հակամարտությունը, քանի որ Ռուսաստանը մինչև 2020 թվականը որևէ բացահայտ դեր չի ունեցել այդ հակամարտությունում: Սա միջազգային իրավական հակամարտություն է, որտեղ Հայաստանի սահմանները սահմանվում են ռուս-թուրքական պայմանագրով, որի 100-ամյա ժամկետը լրացել է։

Ռուսաստանն ու Թուրքիան վաղուց ցանկանում էին ավարտին հասցնել 1921 թվականի պայմանագրերը, բայց առանց վերադարձնելու Հայաստանից բռնագրավված հողերը՝ Արցախը, Նախիջևանը, Կարսը և Արդահանը։ Դա անելու միակ միջոցը՝ Հայաստանի կողմից այս հողերի նկատմամբ իր իրավունքներից կամավոր հրաժարվելն է։ Քանի որ Նիկոլ Փաշինյանը մտադիր է սահմանադրական հանրաքվե անցկացնել և Հայաստանի նոր հանրապետություն հռչակել 29,900 հազ․ քառակուսի կիլոմետրի վրա, Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ «հակամարտությունը» այլևս գոյություն չի ունենա, և Ռուսաստանը որևէ պատճառ չի ունենա  մնալու Հայաստանում։

Ռուսաստանը աստիճանաբար դուրս է գալիս Հայաստանից՝ նպատակ ունենալով վերջնականապես վերջ դնել իր ռազմական ներկայությանը և տնտեսական մենաշնորհին՝ մինչև այն պահը, երբ Հայաստանը ճանաչի Նախիջևանը և Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս, իսկ Կարսն ու Արդահանը, ինչպես նաև Արարատ լեռը, որպես Թուրքիայի մաս։

Մոսկվան կփորձի ապահովել այս անցումը՝ Հայաստանին հասցնելով առավելագույն հնարավոր վնաս։

Մոսկվան ողջունում է Երևանի և Բաքվի միջև էներգետիկ համագործակցության վերսկսումը, սակայն Ադրբեջանից մատակարարումները կպահանջեն նոր գազատարի կառուցում և երկարաժամկետ պայմանագրերի ստորագրում։ Այս մասին լրագրողներին ասել է Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի փոխքարտուղար Ալեքսեյ Շևցովը։ «Սա, իր հերթին, արդարացված է միայն երկարաժամկետ պայմանագրերի և կայուն պահանջարկի դեպքում», – նշել է Շևցովը։

Ռուսաստանը ոչ միայն գազ է մատակարարում Հայաստանին, այլև մենաշնորհ ունի Հայաստանի ողջ գազաբաշխման ցանցի նկատմամբ։ Մինչև Հայաստանը կազգայնացնի սեփական խողովակաշարերը, «Գազպրոմը» կավելացնի բաշխման համար նախատեսված իր բաժինը Ադրբեջանից կամ Իրանից եկող գազի գնին։

«Ռոսսելխոզնադզոր»-ի կողմից ՏԱՍՍ լրատվական գործակալությանը ուղղված հայտարարության համաձայն՝ Հայաստանը դեռևս չի տրամադրել փաստաթղթեր, որոնք հաստատում են ձկան և կաթնամթերքի արտադրության մեջ խախտումների վերացումը։ Հետևաբար, Ռուսաստանը պահպանում է այդ ապրանքների ներմուծման արգելքը։

Ըստ Լեհաստանի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի (PISM) հոդվածի՝ Հայաստանի նկատմամբ սպասվում են ռուսական հետագա տնտեսական էմբարգոներ հայկական ապրանքների նկատմամբ և գազի գների բարձրացում։

«Կարելի է ենթադրել, որ Փաշինյանը կփորձի նվազեցնել Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից՝ դիվերսիֆիկացնելով էներգիայի աղբյուրները (Ադրբեջան, Իրան, Թուրքմենստան) և ազգայնացնելով տնտեսական ոլորտները, որոնք ներկայումս վերահսկվում են ռուսների կողմից կամ նրանց հետ կապված են», – նշել են լեհ փորձագետները։

Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի Ներքին գործերի նախարարությունը առաջարկել է դադարեցնել Ռուսաստանում ԱՊՀ-ի և Վրաստանից պրոֆեսիոնալ վարորդների համար արտոնյալ մնալու ժամկետը, որը երկարաձգվել էր 90-ից մինչև 180 օր, եթե այդ երկրները որոշեն միանալ Եվրամիությանը։ Եթե որոշման նախագիծն ընդունվի, բեռնատարների վարորդները, այդ թվում՝ Հայաստանից, կկարողանան մնալ Ռուսաստանում հին կանոններով՝ տարեկան 90 օր։

«Սպուտնիկ Արմենիայի» հետ հարցազրույցում APRI Armenia վերլուծական կենտրոնի գիտաշխատող Բենիամին Պողոսյանը ևս նշել է Ռուսաստանի կողմից գազի գների բարձրացման կամ նույնիսկ մատակարարումների դադարեցման, ցորենի և այլ ռազմավարական նշանակություն ունեցող ապրանքների սահմանափակման, Ռուսաստանի աշխատաշուկան ՀՀ քաղաքացիների համար փաստացի փակելու և Ռուսաստանից ֆինանսական փոխանցումները սահմանափակելու հնարավորությունը։ «Հնարավոր է, որ այս միջոցառումներից մի քանիսը կարող են ընդունվել արդեն 2027 թվականին», – ասաց Պողոսյանը։

Մասնագետները նշում են նաև հայերի Ռուսաստանից աստիճանական վտարման հնարավորությունը։ Ռուսաստանից հայերի հոսք դեպի Հայաստան արդեն նկատվում է։